86. ODEON DSOG 2947 ΜΟΥΝΤΑΚΗΣ ΚΩΣΤΑΣ- ΜΑΝΙΑΔΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ 1962

Μουντάκης Κώστας (Μουντόκωστας)- Μανιαδάκης (Μανιάς) Νίκος ODEON DSOG 2947 Είχα μια μικρή αγάπη (Καλαματιανός) - Ρεθυμιανά μου κύματα (Συρτός) 1962- 45rpm- 7''

Ο Κώτσας Μουντάκης μαζί με τον Μανιά Νίκο, στη σημερινή ανάρτηση.

¨Ρεθυμιανά μου κύματα¨ από τα αγαπημένα, συρτά του Μουντάκη. Έντεκα χρόνια στα καράβια, το πρωί ο ήλιος να γεννιέται από τη θάλασσα και το μεσημέρι να λαμπυρίζει στα κύματα και το μυαλό στη Κρήτη και το τραγούδι να παίζει δυνατά 

                                           Ρεθεμνιανά μου κύματα σβήσετε την φωτιά μου 

                                              εσείς που την επήγετε την αγαπώ μακριά μου, 

                                          έβγαλ' αχτίνες στην καρδιά και σ' έβρηκα στη μέση  

                                           και 'συ την κάνεις να πονεί μ' αυτή πληγή δεν έχει

 

Ακολουθεί ένα κείμενο του Δημήτρη Τζανακάκη για τον Κώστα Μουντάκη:

<<31 Γενάρη το 1991 έφυγε από τη ζωή ο Δάσκαλος της Κρητικής Μουσικής, τίτλο με κεφαλαία που δίκαια κέρδισε, ο Κώστας Μουντάκης. Στην Αθήνα πέθανε, είχαμε τότε το πλοίο "Αρκάδι" και με κείνο διαπέρασε το τραγουδισμένο από τον ίδιο κρητικό πέλαγος στη στερνή διαδρομή του, ανάμεσα στα κύματα που και κείνα μέριαζαν στο πέρασμα του, για να 'ρθει αιώνια στους Ρεθεμνιώτικους τόπους... Τις θυμάμαι έντονα κείνες τις μέρες, έγινε μετά η κηδεία στους Τέσσερις Μάρτυρες εδώ στην πόλη του Ρεθύμνου, κι έριχνεν ο Θεός με τα σταμνιά το νερό... Μια λαοθάλασσα τον αποχαιρέτησε εκεί στους Τέσσερις Μάρτυρες που τόσο όμορφα είχε βάλει ο ίδιος στα τραγούδια του. 

                                       ...Τέσσερις είν' οι Μάρτυρες, στη μέση της Ρεθύμνης 

                                       και μαρτυρούν πως ψεύτικους, όρκους αγάπης δίνεις... 

Εκεί τον αποχαιρέτησε κι ο άλλος κορυφαίος λυράρης της Κρήτης, ο Θανάσης Σκορδαλός, με μια μαντινάδα που δε νομίζω να 'χει ξεχάσει κανένας που την άκουσε:    

                                        ...Στον άλλο κόσμο απου πας, ετοίμασε το χώμα

                                         για να δεχτεί με τον καιρό, και το δικό μου σώμα...  

κι' αυτό έγινε επτά χρόνια μετά...

'Ηταν χειμώνας του 1980, που επρωτογνώρισα τον Κώστα Μουντάκη, πήγα εκεί στο Ωδείο Ρεθύμνου που εδίδασκε κρητική λύρα στα παιδιά, να κάνουμε συνέντευξη για τα ΚΡΗΤΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ του Γιώργου Βαρβέρη στην Αθήνα, και το ΡΕΘΕΜΝΙΩΤΙΚΟ ΜΕΛΛΟΝ του Δημήτρη Αρχοντάκη στο Ρέθυμνο, κοπέλι σχεδόν ήμουνα, φορούσα κι ένα παλτό που έβανε δυό σαν εμένα, μα ο αξέχαστος μου Κώστας Μουντάκης, σαν μεγάλο και φτασμένο δημοσιογράφο μ' αντιμετώπισε, δέσαμε μια φιλία ζηλευτή που εκράτησε ως το τέλος... Και πάντα κρατεί στη σκέψη μου...

Είναι μεγάλη η προσφορά του Κώστα Μουντάκη στην Κρητική Μουσική, στην παράδοση, στα ήθη κι έθιμα που κρατούμε, στην ίδια την Κρήτη. Διακεκριμένοι μουσικολόγοι έχουν διεξοδικά μελετήσει τη μουσική δημιουργία του Κώστα Μουντάκη, γενεών πολλών Κρητικών κι όχι μόνο θα φλογίζει το δοξάρι που είχε στο χέρι και τέντωνε στην ψυχή του ο Μουντόκωστας...Αποτόλμησε κι έβαλε την Κρητική μουσική στη διδασκαλία του Ωδείου, την αποτύπωσε στο πεντάγραμμο, ήταν θαυμαστό να τον βλέπεις με πόση υπομονή, με πατρική πράγματι φροντίδα δασκάλου, έπιανε το χέρι των μικρών παιδιών και καθοδηγούσε το δοξάρι, τέτοια υπομονή κι επιμονή δύσκολα θα βρεις... Και μόνο αυτό είναι μια ακατάλυτη προσφορά που νομίζω έχει πολύ συμβάλλει στο να έχουμε τόσα πολλά και τόσα καλά νέα παιδιά σήμερα στην Κρήτη που παίζουν λύρα, κι άλλα μουσικά όργανα, που κρατούν τόσο γερά την Κρητική μουσική...

Στον Κώστα Μουντάκη επίσης νομίζω θα πρέπει να αναγνωρίσομε μ' ευγνωμοσύνη πως ετραγούδησε με πολύ σεβασμό, σεμνότητα και αυθεντική αγάπη τα μεγάλα έπη του λαού μας, όπως την Αρκαδική Μεγαλοθυσία, τη Μάχη της Κρήτης, μα και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων της Κρήτης, τις αγωνίες, τους καημούς, τους έρωτες και τα πάθη που 'χαν τ' αμούστακα βοσκαρουδάκια, οι πραματευτήδες, οι ανυφαντούδες στους αργαλειούς, οι λιομαζώχτρες κι οι μυλωνάδες...Με πόση αγάπη φέρνομε την αθιβολή του κάθε φορά που θα σμίξομε εδώ στο Ρέθυμνο, όταν κατεβαίνουν από την Αθήνα, η αγαπημένη του γυναίκα η κυρία Κική, ο γιος του ο Μάνος, η νύφη του η Βάσω, που ήταν τα μεγάλα κι ακριβά διαμάντια της ζωής του...Με αγάπη πάντα -δεν έχω άλλο καλύτερο συναίσθημα- θα σε θυμόμαστε πάντα ακριβοσέβαστε αγαπημένε φίλε...>> 

Προηγούμενες αναφορές με βιογραφικά στοιχεία και φωτογραφίες, για τους δύο ογκόλιθους της Κρητικής μουσικής θα βρείτε στις αναρτήσεις, 4, 9, 10, 19, 36, 53, 71 και 72. 

(Τα σκαναρισμένα εξώφυλλα που προστέθηκαν είναι του Ιδομενέα από Ρέθυμνο και τον ευχαριστώ πολύ που συμβάλει στη προσπάθεια καταγραφής).   

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ)

 

 

 

 

85. DECCA 45-PL 8238 ΚΟΥΡΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ- ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ- ΔΗΜΟΥ ΘΩΜΑΣ 1970

Κούρτης Γεώργιος- Καραγιάννης Δημήτρης- Δήμου Θωμάς DECCA 45-PL 8238 Αυτά τα μάτιασ΄ Δήμομ΄ (Συρτός Πωγωνίσιος) - Της Παναγιάς το όνομα (Συρτός Πωγωνίσιος) 1970- 45rpm- 7''

Ο Γιώργος Κούρτης, σήμερα, με πάνω από 50 χρόνια προσφοράς στην παράδοση της Ηπείρου. Βιογραφικά στοιχεία δεν κατάφερα βρω. Δισκογραφικά έχει αρκετά 45-άρια και πολλά LP στο ενεργητικό του. Το σημερινό 45-άρι, είναι από τα πρώτα του βήματα στην δισκογραφία και την Ηπειρώτικη μουσική.

Κλαρίνο παίζει ο Μήτσος Καραγιάννης από την Ζίτσα Ιωαννίνων μεγάλος παίχτης στην εποχή του.

Ο Πωγωνίσιος, είναι ο χορός που για τους Ηπειρώτες αποτυπώνει την διαχρονική τραγουδιστική και μουσικοχορευτική έκφρασή τους, συνδυάζοντας την δωρική πεντατονική ανημίτονη κλίμακα (σειρά πέντε φθόγγων χωρίς την παρουσία ημιτονίων) της αρχαίας Ελληνικής παράδοσης, με την σύγχρονη μουσική ταυτότητα της περιοχής του Πωγωνίου, με κύριο χαρακτηριστικό της, την «δωρικότητα», την λιτότητα και την ομαδικότητα.

Το ιδιόμορφο ύφος του, προέκυψε από την αρμονική πολυφωνική μελωδία, που συνδυάζεται με την εύθυμη, μελωδική επανάληψη. Το Πωγωνίσιο τραγούδι μιλά για χαρές, για λύπες, για αγωνίες, για τον πόνο της ξενιτιάς, για την γενναιότητα, για την αγάπη κ.τ.λ.

Ο Πωγωνίσιος είναι χαρακτηριστικός μικτός κυκλικός χορός σε μετρήσιμο ρυθμό ( 2/4 και 4/4 ). Είναι χορός με έντονο ανεβοκατέβασμα του κορμού σε όλα τα βήματα, χορεύεται από άντρες και γυναίκες, σε διπλοκάγκελο σχήμα (άνδρες στον εξωτερικό κύκλο – γυναίκες στον εσωτερικό), ή τριπλοκάγκελο ή τετραπλοκάγκελο, ανάλογα με την περιοχή, αλλά και σε έναν κύκλο με τους άνδρες να προηγούνται και τις γυναίκες να ακολουθούν. 

Η ονομασία «Πωγωνίσος» προέρχεται από την επαρχία Πωγωνίου της Ηπείρου. 

Το χορευτικό μοτίβο του χορού (συρτός στα δύο), είναι επίσης ένα από τα βασικότερα κινητικά σχήματα, το οποίο συναντάμε σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ανεξάρτητα μουσικής, ονομασίας και ρυθμού και αποτελεί τη βάση για πολλούς συρτούς χορούς. Πολλοί Ηπειρώτικοι χοροί στο τέλος γυρίζουν σε πωγωνίσιο. Η λαβή των χεριών είναι από τις παλάμες και λυγισμένους αγκώνες.

Υπάρχουν πολλά τραγούδια που χορεύονται σε αυτό το χορευτικό μοτίβο με τα γνωστότερα να είναι το "Βασιλικός θα γίνω στο παραθύρι σου", και το "Γιάννη μου το μαντήλι σου".

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ...(εδώ)

 

 

84. AEGEON S-101/2 ΤΑΛΙΑΣ ΝΙΚΟΛΑΣ- ΚΑΒΒΑΔΙΑ ΟΛΓΑ 19XX

Τάλιας Νικόλας- Καββαδία Όλγα AEGEON S-101/2 Καλυμνιακή Σούστα - Δωδεκανησιώτικο Συρτό 19XX- 78rpm- 10''

Τον Νικόλα Τάλια τον συναντάμε δισκογραφικά στις δεκαετίες 50(τέλη), 60 και 70. Μικρό το δισκογραφικό του έργο, χωρίς βέβαια να είμαι απόλυτος και αυτό γιατί ο σημερινός γραμμοφωνικός δίσκος (όπως και η δισκογραφική εταιρεία) δεν υπάρχουν πουθενά στα αρχεία. Χρονολογικά πρέπει να είναι κομμένος γύρω στα τέλη του 1960 στην Αμερική, στο τελείωμα δηλαδή των δίσκων 78 στροφών.  Ήρθε στα χέρια μου πρόσφατα και είναι σε άριστη κατάσταση όπως και όλοι οι άλλοι (ίδιοι) που βρέθηκαν στο παζάρι. Πιθανότατα να ήταν στοκαρισμένοι όλοι οι δίσκοι (περίπου 20 έπιασα στα χέρια μου) και ήρθαν στην επιφάνεια τώρα.

Βιογραφικά στοιχεία για τον Νίκο Τάλια και την Όλγα Καββαδία δεν κατάφερα να βρω. Έχει συνεργαστεί με τον Σίμωνα Καρά και η φωτογραφία παρακάτω (εικονίζονται και οι δυο) είναι από cd που κυκλοφόρησε με διάφορα Καλύμνια τραγούδια και σκοπούς.

Στην Κάλυμνο έχουν καταγραφεί δεκάδες ακριτικά τραγούδια και παραλογές,

στιχοπλοκές με δίστιχα σε 15σύλλαβο που προσαρμόζονται στους καθιερωμένους

σκοπούς. Η πρώτη γνωριμία με τη μουσική των Δωδεκανήσων οφείλεται στις

καταγραφές τοy Samuel Baud-Bovy, Ελβετoύ ελληνιστή και μουσικολόγου (1906-1986)

και της Μέλπως Μερλιέ. Επίσης, η Αθηνά Ταρσούλη με τη μεγάλη της μελέτη για την

Κάλυμνο διέσωσε πολλούς στίχους των τραγουδιών. Οι περισσότερες μελωδίες έχουν

ιδιαίτερα βυζαντινό χρώμα και τα τραγούδια καλύπτουν όλες τις περιστάσεις του κύκλου

της ζωής (νανουρίσματα, παιδικά, του γάμου, της δουλειάς, μοιρολόγια) αλλά και

ετήσιου κύκλου (κάλαντα Πρωτοχρονιάς και Λαζάρου, αποκριάτικα, του Πάσχα).

Ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό θέμα στο οποίο αναφέρονται τα δίστιχα της Καλύμνου

είναι οι σφουγγαράδες και η πολύπαθη ζωή τους. Χαρακτηριστικά είναι τα

"καλημερίσματα", τραγούδια του χειρόμυλου, με δίστιχα για τον ξενιτεμένο σφουγγαρά

από τις γυναίκες Καλύμνου. Σαν μοιρολόι, με συνοδεία από τον ήχο της μυλόπετρας

όπου άλεθαν το σιτάρι.

Καλημερίζω μια ψυχή, μα τ' όνομα δε λέω

σαν μελετήσω τ' όνομα βουρκώνομαι και κλαίω.

Ω θάλασσά μου ουρανιά, κύμα μου γαλαζένιο

μην είδατ' αν ηπέρασε κορμί κυπαρισσένιο;

Ας ήταν κι ας ηπρόβαλα μια ώρα στη Μαντρούχα

να σού 'φερνα, Μιχάλη μου, της Κυριακής σου ρούχα.

Εξίσου σπαρακτικό είναι το τραγούδι της γυναίκας του σφουγγαρά που αναφέρεται στης

"μηχανής το φόρεμα".

Της μηχανής το φόρεμα θα το μαλαματώσω

για νά μπει το κορμάκι σου, ίσως και το γλιτώσω.

Από την άλλη μεριά, οι βοσκοί που ήταν άφθονοι στο νησί είχαν τους δικούς τους

"βοσκαρουίστικους" σκοπούς με συνοδεία τσαμπούνας. Στα γλέντια συνηθίζονται και τα

"πεισματικά", δίστιχα με πειράγματα από τους τραγουδιστές (συνήθως άνδρας και

γυναίκα), ο ένας στον άλλον. Από τα γνωστότερα πανελληνίως τραγούδια της Καλύμνου

είναι το "Μέρα μέρωσε", τραγούδι εκφραστικό και δεξιοτεχνικό που συνήθως κλείνει το

γαμήλιο γλέντι. Επίσης, σκοπός που γνώρισε πανελλήνια και διεθνή προβολή είναι το

"Ντιρλαντά" του Καλύμνιου καπετάνιου Παντελή Γκινή, τον οποίο ανακάλυψε το 1960 η

Δόμνα Σαμίου.

Τα μουσικά όργανα που συναντάμε στην Κάλυμνο είναι το βιολί, το λαούτο και η

τσαμπούνα. Το βιολί είναι κουρδισμένο από αλαφράνκα (μι-λα-ρε-σολ) σε αλατούρκα ή

λεβά (ρε-λα-ρε-σολ).

Η τσαμπούνα είναι ο ιδιαίτερος τύπος νησιώτικου άσκαυλου. Ο άσκαυλος έρχεται στην

Ελλάδα τον 1° μ.Χ. αιώνα και τον βρίσκουμε σε δύο τύπους: Τσαμπούνα στα νησιά και

γκάιντα στη Μακεδονία και Θράκη. Κατασκευάζεται από δέρμα κατσίκας ή εριφίου για

το ασκί, και καλάμι, ξύλο ή κόκαλο για το επιστόμιο. Η τσαμπούνα είναι το κατεξοχήν

ποιμενικό μουσικό όργανο, που χρησιμοποιείται κυρίως σε τσοπάνικα γλέντια. Στην

Κάλυμνο κατασκευάζουν με τέτοιο τρόπο το επιστόμιο που η τσαμπούνα μπορεί να

παίξει σχεδόν όλους τους σκοπούς του βιολιού.

Στα  καλοκαιρινά  πανηγύρια, όταν  λείπουν  οι  σφουγγαράδες  που  γοητεύουν  περισσότερο  τα κορίτσια, το  λόγο  έχουν  τα «Βοσκαρούδια»    

Χαρακτηριστικός  είναι  ο  παρακάτω  διάλογος που τραγουδιέται συνοδεία «τσαμπούνας»  μεταξύ  βοσκού  και  κοπέλας  και  η  προσπάθεια  του  να  την  προσελκύσει  ενώ  εκείνη  προτιμά τους  σφουγγαράδες .

Χριστέ  μου  κι  ας  ημπρόβαλε  ένα  βοσκαρουάκι

Με  το  μαντήλι  στο  λαιμό  και  με  τ'  αγκιναράκι    .

Ήντα  τον  κάμω  τον  βοσκό  να  βόσκω  να  σφυρίζω

μ’ εγώ  θα  πάρω  σφουγγαρά  να  τον  καλημερίζω.

 

Η Σούστα Καλύμνου, καθαρά οργανικός σκοπός, διαδέχεται πάντα τον Ισσο. Είναι ο πιο

αντιπροσωπευτικός και αγαπημένος χορός σε όλα τα Δωδεκάνησα, με διάφορες τοπικές

παραλλαγές. Κύριο γνώρισμά της είναι το σουστάρισμα, η επιτόπια παλινδρομική κίνηση

από την οποία πήρε την ονομασία της. Η κίνηση αυτή, σχεδόν επιτόπου, σχετίζεται και

με τον περιορισμένο χώρο όπου συνήθως έπρεπε ν' αναπτυχθεί ο χορός στις μικρές

πλατείες και τα στενά χοροστάσια των νησιών.

Στα άλλα νησιά χορεύεται με τους χορευτές πιασμένους σταυρωτά, ενώ στην Κάλυμνο

είναι συνήθως πιασμένοι θυλακωτά (αγκαζέ), με τους δύο πρώτους του χορού από τις

παλάμες με μαντήλι.

Η Σούστα η Τσαμπουνιστή (ή Τριπιητή) είναι παρόμοια με τη Σούστα με βιολί, αλλά

αυτή συνοδεύεται από τσαμπούνα. Έχει γρηγορότερη αγωγή και πιο επιτόπιο χαρακτήρα,

καθίσματα, χτυπήματα με τα 'ποδήματα (ανδρικά τσοπάνικα παπούτσια) και μελωδία

με έντονα τα στοιχεία του στιγμιαίου αυτοσχεδιασμού.

Συρτός Πολίτικος και Συρτός Άσσος, από τους πιο γνωστούς κυκλικούς χορούς τόσο στα Δωδεκάνησα όσο και στα υπόλοιπα αιγαιοπελαγίτικα νησιά. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες με μικρές διαφορές από τόπο σε τόπο. Ο Πολίτικος Συρτός παίρνει την ονομασία του από τις διάφορες μελωδίες που φαίνεται ότι προέρχονται από την Κωνσταντινούπολη, έχει δίσημο ρυθμό. Οι συρτοί στην Κάλυμνο χορεύονται όλο μπροστά (τα νεώτερα χρόνια μπαίνει και το αριστερό πόδι πίσω) και όχι σε 12άρι.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ)