Χατζηδάκης Σταμάτης-
Χατζηδάκη Αιμιλία- Χατζηδάκη Άννα- Σέμσης Δημήτρης (Σαλονικιός)- Καρίπης
Κώστας- Χρυσίνης Στέλιος COLUMBIA DG 6714 Πέρα στους πέρα κάμπους
(Δωδεκανησιακόν) - Το πονεμένο στήθος μου (Δωδεκανησιακόν) 1948- 78rpm- 10''
«Ο Σταμάτης Χατζηδάκης γεννήθηκε στη Λέρο. Έπαιζε βιολί, λαούτο και
σαντούρι. Το 1922 παντρεύτηκε την Άννα Ζαχαριάδη, μικρασιατικής καταγωγής, που
γεννήθηκε στη Λέρο και κοντά του καλλιέργησε τη φωνή της μαθαίνοντας τα μυστικά
του τραγουδιού, που με τη σειρά της, δίδαξε στις κόρες της Αιμιλία και Δικαία,
οι οποίες ακολούθησαν τον ίδιο δρόμο. 
Ο Σταμάτης και η Άννα Χατζηδάκη, εκτός από την Αιμιλία και την Δικαία
(Δικαία Χατζηδάκη – Παπαδημητρίου, έγινε γνωστή στα μεταγενέστερα χρόνια
συνεχίζοντας την παράδοση του νησιώτικου τραγουδιού), απόκτησαν άλλα τέσσερα
παιδιά: την Γεωργία, τον Αντώνη, τον Σαράντη και τον Χριστόδουλο, στα οποία,
επίσης, μετέδωσαν την αγάπη τους για το νησιώτικο τραγούδι. Κάπως έτσι
δημιουργήθηκε ο περίφημος Όμιλος Δωδεκανησιακών Τραγουδιών Χατζηδάκη.
Από το 1938, έχοντας ήδη εγκατασταθεί οριστικά στην Αθήνα, ο Σταμάτης
Χατζηδάκης συνεργάστηκε με το Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών παρουσιάζοντας τα
τραγούδια της Δωδεκανήσου και της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Λέρου.
Η Αιμιλία Χατζιδάκη (1924-1999) είχε γεννηθεί στην Ιταλοκρατούμενη
Λέρο, αλλά όταν ήρθε να με συναντήσει στο γραφείο μου στο τέλος της δεκαετίας
του '70, ζούσε ήδη στον Πειραιά από χρόνια. Δούλευε, μάλιστα σε μια τοπική
εφημερίδα, όπως μού είχε πει. Όχι γράφοντας, αλλά κάνοντας εξωτερικές δουλειές.
Και τραγουδούσε ακόμα, γι'αυτό την είχαμε άλλωστε καλέσει στην τηλεόραση. Και
επειδή παράλληλα με τα νησιώτικα, αγαπούσε και τα Ιταλικά τραγούδια, τη θυμάμαι
να μού τραγουδά με πολύ πάθος, α καπέλα, το Canzone per te τού Σέρτζο Εντρίγκο.
Τραγουδίστρια καλή ήταν κι η αδελφή της, η Δικαία Παπαδημητρίου, μαζί είχανε
ηχογραφήσει κάποιους δίσκους (διηγείτο ο Γιώργος Παπαστεφάνου).
Όμως, το μεγάλο βήμα έγινε αμέσως μετά τον πόλεμο, όταν ξεκίνησε
αποκλειστική συνεργασία με την Columbia (πρώτος δίσκος το Καλύμνικο Θαλασσάκι
και η Λέρικη Μπρατσέρα- ανάρτηση 429) και με τις ιστορικές ηχογραφήσεις του
αποτύπωσε με μοναδικό τρόπο μια ανεκτίμητη μουσική κληρονομιά, που μετέφεραν
άριστα με τις «βελούδινες» φωνές και ερμηνείες τους η σύζυγός του Άννα και η
κόρη τους Αιμιλία.»
«Η ανάλυση του τραγουδιού «Πέρα στους πέρα κάμπους» αποκαλύπτει μια
βαθιά αντίθεση ανάμεσα στην εύθυμη, χορευτική του μελωδία και στο σκοτεινό,
δραματικό περιεχόμενο των στίχων του, το οποίο πραγματεύεται την έμφυλη βία και
την κοινωνική καταπίεση της εποχής.
Το κομμάτι ξεκινά με μια ειδυλλιακή, σχεδόν αθώα εικόνα της ελληνικής
υπαίθρου που γρήγορα μετατρέπεται σε διαφορετικό σκηνικό. Πίσω από τη χαρούμενη
μελωδία, το τραγούδι περιγράφει καταστάσεις ελέγχου και περιστολής της
ελευθερίας μιας γυναίκας, με αναφορές σε ξυλοδαρμό και τιμωρία, γεγονός που το
καθιστά ένα λαϊκό άσμα με τραγικό και βαθύτερο κοινωνικό περιεχόμενο.
Ο ρυθμός του κομματιού είναι δίσημος (2/4), γρήγορος και ιδιαίτερα
ξεσηκωτικός, συνοδευόμενος από το πασίγνωστο χαρούμενο επιφώνημα «τριαλαλαλά».
Αυτή η τεχνική είναι συχνή στο δημοτικό τραγούδι: η χαρούμενη μουσική
λειτουργούσε ως «προπέτασμα καπνού» για να μπορούν οι άνθρωποι να τραγουδούν
και να μοιράζονται φρικτά ή απαγορευμένα γεγονότα (όπως φόνους, αιμομιξίες ή
βιασμούς) χωρίς να λογοκρίνονται άμεσα.»
Η παραπάνω ανάλυση, ¨ωραιοποιημένη¨, σε σχέση με αυτά που κυκλοφορούν
στο διαδίκτυο. Σίγουρα στα τραγούδια του ο Σταμάτης Χατζηδάκης, στο τέλος. τους
προσδίδει κάτι το τραγικό. Βλέπε και ανάρτηση 429, το ¨Θαλασσάκι¨ έπνιξε της κοπελιάς
τον άντρα και η Λέρικη ¨Μπρατσέρα¨
πέφτει σε νοτιά και σπάει το κατάρτι. Το ¨Πέρα στους πέρα κάμπους¨ στο τέλος αποκαλύπτει ότι η γυναίκα κακοποιείται
συστηματικά.
Στα σχολικά μου χρόνια, δεν ξέρω αν ήταν στο πρόγραμμα σπουδών, το
τραγουδούσαμε συχνά όπως και πολλά άλλα παραδοσιακά. Να πω την αλήθεια δεν
θυμάμαι (πάνε και 40-45 χρόνια από τότε) αν η δασκάλα μας, η Κυρία Άννα, μας
έμαθε ποτέ τους τελευταίους στίχους, μέναμε πάντα στο τριαλαλαλαλα και στη
χαρμολύπη που μας άφηνε η μελωδία.
Το δεύτερο τραγούδι ¨Το πονεμένο στήθος μου¨, έχει νομίζω πινελιές
από τον Σαλονικιό (Δημήτρη Σέμση- δεν αναγράφεται στις ετικέτες). Στο τέλος
ακούγεται και ο όμορφος στίχος (μαντινάδα αν θες):
¨Ένα Θεό μόνο θα βρεις στον κόσμο δίχως λάθος,
μα δε θα βρεις καμιά καρδιά χωρίς καημό και πάθος¨
Ο σημερινός δίσκος κόπηκε με τρεις διαφορετικές ετικέτες λευκή, καφέ
και μπλε (σημερινές). Οι παραπάνω φωτογραφίες από καρτποσταλ που απεικονίζουν
τη Λέρο.
Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).
