632. COLUMBIA SCDG 4188 ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΝΙΚΟΣ- ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ 1974

Ξυλούρης Νίκος (Ψαρονίκος- Ο Αρχάγγελος της Κρήτης)- Μαρκόπουλος Γιάννης COLUMBIA SCDG 4188 Τα παιδιά (Ήλιος ο πρώτος) - Ζάβαρακάτρανέμια 1974- 45rpm- 7''

«Ζαβαρακατρανέμια». Το τραγούδι γράφτηκε στα χρόνια της Χούντας και το μήνυμά του ήταν αντιδικτατορικό. Τους στίχους και τη μουσική έχει γράψει ο Γιάννης Μαρκόπουλος και το τραγούδησε για πρώτη φορά ο Νίκος Ξυλούρης το 1968 στο δίσκο «Επιχείρησις Απόλλων». Τα λόγια του ακούγονται δυσνόητα. Σε συνέντευξή του στον Λευτέρη Παπαδόπουλο, ο ίδιος ανέφερε ότι χρησιμοποίησε τις λέξεις «ζάβαρα» αντί για λάβαρα, «κάτρα» αντί για μαύρα, «νέμια» αντί για ανέμισαν.

Στην συζήτηση που είχε με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, αποκάλυψε χαρακτηριστικά:  «Όταν έγραψα το Ζαβαρακατρανέμια μέσα στη δεκαετία του ’60, γύρω στο ’66, είναι ένα από τα μέρη μίας μουσικής τελετής που λέγεται “Ιδού ο Νυμφίος έρχεται”, το οποίο διατηρώ ακόμη ανέκδοτο. Κι έμεινε αυτό το τραγούδι όπου περιέχει πάρα πολλές σημαντικές λέξεις που είναι καθαρά ελληνικές. Ας το εξηγήσω, για πρώτη φορά, γίνεται σε αυτήν την εκπομπή, δεν το χω ξαναπεί.

Το αλληλούια δεν είναι εβραϊκή λέξη, είναι η αλληλουχία κι έφυγε το Χ. Αλληλουχία, τόσο απλό. Το Ίλεως είναι το ίλεως, Ζάβαρα είναι -όπως καμιά φορά λέμε στην Κρήτη ‘’Μα το Ζα’’, το Δία.  Είναι μία εικόνα, όχι ακριβώς του Δία, αλλά μία εικόνα μέσα από τη ζωή του. Το Ζήτα παίζει τεράστιο ρόλο και είναι μία λέξη πάρα πολύ και βαθιά και αρχαία που έχουν χρησιμοποιήσει πολλές φορές σε θέματα εμπόλεμης κατάστασης. Λάμα είναι η κόψη του μαχαιριού, το νάμα είναι βάπτισμα, νέμια η ησυχία, αλλά όλες αυτές οι λέξεις μαζί ήταν μία έντονη διαμαρτυρία. Και αυτό το θέμα είναι πάλι ποίηση, αλλά έχει μία έντονη διαμαρτυρία», εξήγησε.

Λάβαρα μαύρα ανέμισαν, έλεος έλεος έλεος.

Το μαχαίρι, το μαχαίρι μάνα μάνα ανέμισαν…

«Ο Γιάννης Μαρκόπουλος γεννήθηκε το 1939 στο Ηράκλειο Κρήτης. Πατέρας του ήταν ο Γεώργιος Μαρκόπουλος, πρώην νομάρχης Λασιθίου και μητέρα του η Ειρήνη Αεράκη από τη Σητεία. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην Ιεράπετρα, τόπο καταγωγής του πατέρα του, στο ωδείο της οποίας παίρνει τα πρώτα του μουσικά μαθήματα στη θεωρία και στο βιολί. Οι πρώτες του επιδράσεις προέρχονται από την τοπική μουσική με τους γρήγορους χορούς και τα επαναλαμβανόμενα μικρά μοτίβα τους, από την κλασική μουσική, καθώς και από τη μουσική της ευρύτερης ανατολικής Μεσογείου – και ιδιαίτερα της κοντινής Αιγύπτου.

Το 1956 συνεχίζει τις μουσικές σπουδές του στο Ωδείο Αθηνών, με τον συνθέτη Γεώργιο Σκλάβο και τον καθηγητή του βιολιού Joseph Bustidui. Την ίδια εποχή εισάγεται στο Πάντειο Πανεπιστήμιο για κοινωνικές και φιλοσοφικές σπουδές ενώ παράλληλα συνθέτει για το θέατρο, τον κινηματογράφο και τον χορό.

Το 1963 βραβεύεται για τη μουσική του στις Μικρές Αφροδίτες του Νίκου Κούνδουρου, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, και τον ίδιο χρόνο ανεβαίνουν από νέα χορευτικά σύνολα τα μουσικά του έργα Θησέας (χορόδραμα), Χιροσίμα (σουίτα μπαλέτου) και τα Τρία σκίτσα για χορό. Απ’ τον Οκτώβριο του 1965 μέχρι τον Απρίλιο του 1984 έντυσε με μουσική όλα τα έργα τα οποία παρουσιάστηκαν απ’ το Κουκλοθέατρο Μπάρμπα Μυτούσης. Το Κουκλοθέατρο αυτό τερμάτισε οριστικά τη λειτουργία του στις 15 Απριλίου του 1984.

Το 1967 επιβάλλεται στην Ελλάδα η δικτατορία και ο Γιάννης Μαρκόπουλος αναχωρεί στο Λονδίνο. Εκεί εμπλουτίζει τις μουσικές του γνώσεις με την Αγγλίδα συνθέτρια Elisabeth Lutyens. Συνθέτει την κοσμική καντάτα Ήλιος ο πρώτος, σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη (που τιμάται με το βραβείο Νόμπελ το 1979), και τη μουσική για τη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη (για το Θέατρο Τέχνης, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν).

Παράλληλα ολοκληρώνει τη μουσική τελετή Ιδού ο Νυμφίος, έργο που κρατά ανέκδοτο, εκτός ενός τμήματος, του περίφημου Ζάβαρα-κάτρα-νέμια, που αποτελεί ένα τα πιο διάσημα κομμάτια του.

Την ίδια περίοδο γνωρίζεται με τους συνθέτες Ιάννη Ξενάκη και Γιάννη Χρήστου και έρχεται σε επαφή με τα πλέον πρωτοποριακά μουσικά έργα. Στο Λονδίνο συνθέτει ακόμα τους Χρησμούς, για συμφωνική ορχήστρα, και τους πρώτους Πυρρίχιους χορούς Α, Β, Γ, (από τους 24 που ολοκλήρωσε το 2001), οι οποίοι παίζονται, το 1968, από την ορχήστρα Concertante του Λονδίνου στο Queen Elizabeth Hall. Τότε γράφει και τη μουσική για την Τρικυμία του Σαίξπηρ, που ανεβαίνει από το Εθνικό Θέατρο της Αγγλίας, σε σκηνοθεσία David Jones.

Το 1969 επιστρέφει στην Αθήνα για να συμβάλει με τα έργα του στην πορεία για την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Δημιουργεί μια νέα κίνηση για την τέχνη και τη χρησιμότητά της και αναζητεί τη βαθύτερη ενότητα του ανθρώπου με το φυσικό και κοινωνικό του περιβάλλον.

Με την είσοδο της δεκαετίας του ’70 υλοποιεί το μουσικό του όραμα: καταθέτει μουσικά έργα που χαρακτηρίζονται στο σύνολό τους ως νέα πρόταση και τομή για τη μέχρι τότε ελληνική μουσική πραγματικότητα· έργα με ενότητα της αισθητικής και της φιλοσοφικής άποψης του συνθέτη ως προς τις θεμελιακές αρχές τους, με το καθένα όμως από αυτά να είναι διαφορετικό. Ιδρύει ένα νέο και ιδιόμορφο ορχηστικό σχήμα, καθιερώνοντας, με τις συνθέσεις του, την ουσία της μουσικής συμβίωσης και τους συσχετισμούς έκφρασης μεταξύ συμφωνικών και τοπικών οργάνων, μέσω του μελωδικού και ρυθμικού του ορίζοντα, των αρμονικών του δομών και των ηχοχρωμάτων της διάφανης ενορχήστρωσής του. Παράλληλα, προτείνει εμφατικά την «Επιστροφή στις Ρίζες», εννοώντας τον «σχεδιασμό του μέλλοντος, με ενδοσκόπηση, μελέτη και πλησίασμα των άφθαρτων πηγών της ζωντανής τέχνης του κόσμου και επιλεγμένες σύγχρονες πληροφορίες τέχνης». Η πρότασή του αυτή παίρνει τις διαστάσεις ενός κινήματος τέχνης.

Λίγο αργότερα ιδρύει την ορχήστρα Παλίντονος αρμονία, που αποτελείται από όργανα συμφωνικά και ελληνικά. Παρουσιάζει τα έργα του στο στούντιο Λήδρα και αργότερα στη μπουάτ “Κύτταρο”, με νέους τραγουδιστές και μουσικούς. Διδάσκει τον τρόπο της ερμηνείας της μουσικής και των τραγουδιών του, στην αισθητική κατεύθυνση που πάντοτε επιζητούσε. Μαζί με τα θεατρικά στιγμιότυπα και τον εικαστικό διάκοσμο στήνει μια πολύτροπη μουσική παράσταση. Διανοούμενοι και φοιτητές γεμίζουν καθημερινά τους χώρους της δραστηριότητάς του, παρά τα εμπόδια της τότε εξουσίας. Τα τραγούδια του, όπως οι Οχτροί, τα Λόγια και τα χρόνια, τα Χίλια μύρια κύματα, η Λένγκω (Ελλάδα), ο Γίγαντας, το Κάτω στης Μαργαρίτας το αλωνάκι, το Καφενείον η Ελλάς, το Ο τόπος μας είναι κλειστός, τα Παραπονεμένα λόγια, το Μιλώ για τα παιδιά μου και πολλά άλλα, γίνονται σύμβολα και μύθοι. Το ίδιο άλλωστε συμβαίνει με τα μουσικά του έργα Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Ο Στράτης ο Θαλασσινός ανάμεσα στους Αγάπανθους, Ήλιος ο Πρώτος, Χρονικό, Ιθαγένεια, Οροπέδιο, Θητεία και Μετανάστες – σε ποίηση και στίχους Σολωμού, Σεφέρη, Ελύτη, Κ.Χ. Μύρη, Μιχ. Κατσαρού, Ελευθερίου, Σκούρτη, Θεοδωρίδη αλλά και δικούς του.

Το 1976 συνθέτει τη μουσική για την τηλεοπτική σειρά του BBC Who pays the Ferryman?, και η επιτυχία του μουσικού θέματος παραμένει στην κορυφή του βρετανικού Hit-Parade για μήνες, ενώ κάνει τον συνθέτη διεθνώς γνωστό.

Στα επόμενα χρόνια η δημοφιλία αυτή εκφράζεται με πολλές μετακλήσεις για συναυλίες, και ο Μαρκόπουλος πραγματοποιεί αλλεπάλληλα ταξίδια ανά τον κόσμο. Επισκέπτεται διαδοχικά, δίνοντας συναυλίες με τα έργα του, τη Νέα Υόρκη, τη Φιλαδέλφεια, το Σικάγο, το Σαν Φρανσίσκο, το Τορόντο, το Μόντρεαλ, τη Στοκχόλμη, το Άμστερνταμ, τη Νάπολη, το Παρίσι, το Βερολίνο, το Μόναχο, τη Φρανκφούρτη, τις Βρυξέλλες, το Λονδίνο καθώς και διάφορες πόλεις της Ρωσίας και της Αυστραλίας.

Στην καλλιτεχνική του παραγωγή, βέβαια, σημαντική θέση έχει η μουσική του για το θέατρο και τον κινηματογράφο: μουσική για έργα του Ευριπίδη, του Αριστοφάνη, του Μενάνδρου, του Σαίξπηρ, του Τσέχωφ, του Μπέκετ αλλά και σύγχρονων Ελλήνων δραματουργών, και για ταινίες του Κούνδουρου, του Ντασέν, του Κοσμάτου, του Μανουσάκη, του Σκαλενάκη, του Γρηγορίου και άλλων.

Τον Ιανουάριο του 1981 ενώνεται και στη ζωή με την τραγουδίστρια και συνεργάτιδά του Βασιλική Λαβίνα. Γεννιέται η κόρη τους Ελένη. Για μια περίοδο ο συνθέτης αποζητεί μια πιο ιδιωτική ζωή με την οικογένειά του, ενώ ξεκινά η προετοιμασία του για το άνοιγμα ενός νέου κεφαλαίου στη μουσική του: στον κορμό των νέων συνθέσεών του εμφανίζονται μελωδικά ξεσπάσματα στηριγμένα στην εκτεταμένη πολυτονικότητα της αρμονικής του δομής –καρποί της φαντασίας του–, που ενισχύονται από το πάθος μιας ανεξάντλητης ζωτικότητας.

Από τις συνθέσεις αυτής της περιόδου σημειώνουμε έργα μουσικής δωματίου, τέσσερα κουαρτέτα, δύο σονάτες, πέντε κομμάτια για βιολί και πιάνο. Από τα έργα ενόργανης μουσικής, το Κονσέρτο-Ραψωδία για λύρα και συμφωνική ορχήστρα, τα Μητρώα για ορχήστρα εγχόρδων, τη Συμφωνία της Ίασης, επίσης δύο ορατόρια και δύο κύκλους τραγουδιών.

Το 1994 συνθέτει ένα από τα πιο σημαντικά του έργα, τη Λειτουργία του Ορφέα – για φωνή, χορωδία και ορχήστρα –, που απευθύνεται φιλοσοφικά στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση. Ακολουθούν η Ανα-γέννηση Κρήτη ανάμεσα σε Βενετιά και Πόλη, μουσικό ταξίδι σε 4 ενότητες, η όπερα Ερωτόκριτος και Αρετή, τα Σχήματα σε κίνηση, κονσέρτο για πιάνο εμπνευσμένο από τον Πυθαγόρα, τα Ευήλια τοπία, φαντασία για σόλο φλάουτο, ο Νόμος της Θαλπωρής, ορατόριο-μουσικό θέαμα για φωνές, χορωδία, ορχήστρα πνευστών, μπαλέτο και εικόνες, 16 Πυρρίχιοι χοροί 1980-2001, Τρίπτυχο για φλάουτο έγχορδα και άρπα (2007).

Ο Γιάννης Μαρκόπουλος απεβίωσε τον Ιούνιο του 2023.»

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

631. PANIVAR PA 539 ΑΝΔΡΟΥΛΑΚΗΣ ΡΟΔΑΜΑΝΘΟΣ- ΚΑΚΛΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ 1972

Ανδρουλάκης Ροδάμανθος (Ραδάμανθης)- Κακλής (Κακλιδάκης) Μανώλης PANIVAR PA 539 Αν είναι η μέρα όμορφη - Τρεις Καπετάνιοι 1972- 45rpm- 7''

 

«Ραδάμανθης, έτσι με βαφτίσανε. Ο Ραδάμανθης ήτονε αδερφός του Μίνωα. Εμένα όμως με λέγαν Ραδάμανθη γιατί λέγαν τον παππού μου έτσι. Κι ο παππούς μου είχε οχτώ παιδιά και δεν έβγαλε κανείς το όνομά του παρά μόνο ο πατέρας μου, γιατί όταν χρειαζόταν να κάνει καμιά συναλλαγή με κάτι κρατικό ας το πούμε, τους φαινότανε δύσκολο το όνομα, άλλος ήλεγε ναι κι άλλος έβανε το Ραδάμανθης, διάφορα τέτοια γραμματικά. Άνοιξα το ραφείο κι έβαλα «Ραδάμανθης» και στεκότανε ορισμένοι ανθρώποι των γραμμάτων και κάνανε κριτική στην ταμπέλα. «Λάθος είναι γραμμένο». Άλλος ήλεγε έτσι, μου βάλανε, άλλαζα το όνομα δεν ξέρω πόσες φορές. Και ο πατέρας μου λέει: «Εγώ τόνε θέλω Ροδάμανθο κι ας είναι μοναχός του» απ’ τα αδέρφια τώρα του πατέρα μου.

Εγώ προ λίγου το ‘πα, αλλά μου φαίνεται δεν το ‘χετε γραμμένο. Είπα ότι όλοι οι λυράρηδες τότε παρακολουθούσαν τον Σκορδαλό. Εγώ λοιπόν, ήταν το πρότυπό του ο Κλάδος που βλέποντάς τον, έβλεπα πως έπαιζε καλύτερα τον Σκορδαλό από μένα. Τον Σκορδαλό, από μένα. Λοιπόν, κοίταζα, λοιπόν, να τον ρουφήξω που λέμε και με τα μάτια και με τ’ αυτιά να το παίζω κι εγώ έτσι. Κάποια στιγμή, λοιπόν, ενώ παίζαμε με τον Μαρκογιάννη σε πολλά γλέντια, μου λέει ο Μαρκογιάννης: «ο Σκορδαλός έχει κατέβει με
άδεια. Αυτός ήταν στην Αθήνα, στην Τράπεζα Ελλάδος» και του λέω «μπορείς να του πεις να ‘ρθει να παίξει στ’ Αμάρι;» Στο Αμάρι τώρα, του Αγίου Τίτου, 25 Αυγούστου ήταν ένα πανηγύρι, μπορώ να πω καλύτερο σ’όλη την Κρήτη. Κι από οικονομικής πλευράς, ξακουστό πανηγύρι εν πάση περιπτώσει. Εγώ τότε είχα ανάγκη το πενηνταράκι. Πολλές φορές επήγαινα νηστικός στο μαγαζί επειδή δεν είχα λεφτά να πάω να φάω λίγα μακαρόνια.

Καταλάβατε λοιπόν τι ανάγκη είχα από λεφτά. Κι όμως προκειμένου να δω τον Σκορδαλό, λέω «δεν θέλω λεφτά. «Μπορείς να πάρεις τον Σκορδαλό να ‘ρθει να παίξει στο πανηγύρι να παίξω κι εγώ μαζί σας κι ό,τι θέλετε, λέω, δώστε;» Εγώ τον Σκορδαλό τότε τον έπαιζα πάνω από 80%, τον έπαιζα. Αφού πριν από πολύ καιρό, την εποχή που έπαιξα στον γάμο στο Μοναστηράκι που ήμουν σε ηλικία έντεκα χρονών, εγινόταν ένα πανηγύρι στο Άνω μέρος και ένας από το Άνω μέρος είναι μαθητής του.... Λέω θα πάω να βρω τον νονό μου. Κοπέλι εγώ, μικρός. Και πάω λοιπόν στο Άνω μέρος, κι έπαιζα με τα κοπέλια, κάποια στιγμή βγαίνω, πάω και παίζω στο γλέντι και μου λέει ένας μακαρίτης Μπούσκας απ’ το Αμάρι «να δώσουμε στον κοπέλι να παίξει μια ολιά». Και καθίζω λοιπόν εγώ στη λύρα και κάνω: (Τραγουδάει με τα ρι ραν). Με τη λύρα του Σκορδαλού. Αυτή, εκείνη την εποχή δεν ήταν εύκολο να το παίξουν οι λυράρηδες.

Λυράρηδες δηλαδή, επαγγελματίες κι όταν μ’ακούσανε κι έπαιξα του Σκορδαλού τόσο καλά, από το κέφι που κάναν, επιάσαν την καρέκλα και με σηκώσανε όρθιο και με γυρίζανε γύρω γύρω στον οντά. Εγώ για να μην πέσω κιόλας, που ήταν και πιωμένοι, έπιασα τη λύρα έτσι και την καρέκλα και στερεώθηκα. Εκείνη την εποχή. Ήρθενε λοιπόν ο Σκορδαλός στ’ Αμάρι, έγινε μια υποδοχή, σαν να ήταν ο πρωθυπουργός. Εγώ, λοιπόν, λέω «τι θα παίξω τώρα να μ’ ακούσει ο Σκορδαλός»; Κι όταν έπαιξα μου λέει: «Μπράβο παιδί μου, μπράβο παιδί μου»».

Το παραπάνω κείμενο αποτελεί μέρος της συνέντευξης του Ροδάμανθου Ανδρουλάκη στους ερευνητές Θεοδοσοπούλου Ειρήνη και Σπυρόπουλου Σπυρίδων για το Τ.Ε.Ι. Κρήτης (Παράρτημα Ρεθύμνου).

Βιογραφικά στοιχεία για τον Ροδάμανθο Ανδρουλάκη στην ανάρτηση 61.»

«Ο Μανώλης Κακλής γεννήθηκε το 1945 στην Επισκοπή Ρεθύμνου και ασχολήθηκε επαγγελματικά με το λαούτο από το 1969. Από πολύ νεαρή ηλικία είχε την τύχη να ζήσει από κοντά σ' ένα γλεντζέδικο ζωντανό περιβάλλον γεμάτο ακούσματα μουσικά, γνήσια παραδοσιακά, όπως του Μπαξεβάνη και του Νίκου του Μανιά. Οι δύο αυτοί λαγουτιέρηδες τον επηρέασαν βαθύτατα.
Η τεχνική τους στο λαούτο και η έκφραση στο τραγούδι καθόρισαν την πορεία του νεαρού τότε καλλιτέχνη, ο οποίος πολύ γρήγορα σημείωσε τεράστια πρόοδο και εξέλιξη και μέχρι σήμερα αποτελούσε (αποτελεί) έναν από τους σημαντικότερους εκφραστές της κρητικής μουσικής παράδοσης. Ιδιαίτερα στο τραγούδι διακρίθηκε για την ερμηνεία του που την υπογράμμιζε μοναδικά η εξαιρετική "κρητική" χροιά της φωνής του.

Έχει να παρουσιάσει πλούσια δισκογραφία και συνεργασίες με μεγάλους καλλιτέχνες όπως Νίκος Μανιάς, Ροδάμανθος Ανδρουλάκης, Ζαχ.Μελεσσανάκης, Θαν. Σκορδαλός, κ.α. και ανελλιπή ζωντανή παρουσία στα κρητικά κέντρα του νησιού, της Ελλάδας γενικότερα αλλά και του εξωτερικού. Η δεκαετία του 70 και του 80 θεωρούνται οι κορυφαίες στην καριέρα του Μ. Κακλή και ιδιαίτερα οι δισκογραφικές του συνεργασίες με το Ροδάμανθο και το Μελεσσανάκη.
Παρά το σκληρό χτύπημα της μοίρας που έπληξε την οικογένεια του (έχασε την κόρη του Μαρίνα), ο Μανώλης Κακλής με την παρότρυνση των φίλων και θαυμαστών του, συνέχισε να μαγεύει με το τραγούδι του. Ο Μανώλης Κακλής απεβίωσε στις 9 Αυγούστου 2017, σε ηλικία 72 ετών.»

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

630. HIS MASTER'S VOICE 7PG 3694 ΜΠΕΛΛΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ- ΧΑΛΚΙΑΣ ΤΑΣΟΣ- ΚΑΡΚΑΝΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ 1966

Μπέλλος Στυλιανός- Χαλκιάς (Χαλκιόπουλος) Τάσος- Καρκανάκης Χρήστος HIS MASTER'S VOICE 7PG 3694 Κι' απάνω στην τριανταφυλλιά (Τσάμικο) - Έρχονται οι συμπέθεροι (Πωγωνίσιο) 1966- 45rpm- 7''

Ο Στέλιος Μπέλλος (για περισσότερα βιογραφικά βλέπε αναρτήσεις 102, 150, 318, 414 και 525) γεννήθηκε στο χωριό Κρυσταλλοπηγή Θεσπρωτίας το 1930. Ήταν πτυχιούχος της Φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Υπηρέτησε στη Μέση εκπαίδευση με όλους τους τίτλους που συνεπάγεται η υπηρεσία. Υπηρέτησε επίσης ως καθηγητής και διευθυντής σχολείων του εξωτερικού.

Τόσο στην Αθήνα όσο και στο εξωτερικό, συνέβαλε έντονα στη διάδοση του δημοτικού τραγουδιού, ως τραγουδιστής, ως λαογράφος και η προσωπικότητά του έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο χώρο της παραδοσιακής μουσικής.

Τραγούδησε 10 δημοτικά τραγούδια στις 78 στροφές με πρώτο το « Η Ασημούλα» στις 4/2/1956 όπου τον συνοδεύει στο κλαρίνο ο Τάσος Χαλκιάς. Επίσης έχει τραγουδήσει και άλλα 51 τραγούδια στις 45 στροφές. Έχει επίσης αρκετούς προσωπικούς δίσκους και πολλές συμμετοχές σε συλλογές με παραδοσιακά τραγούδια.

Μαζί με τον Στυλιανό Μπέλλο, στο σημερινό δισκάκι ο Τάσος Χαλκίας στο κλαρίνο και ο Καρκανάκης Χρήστος στο βιολί. Ο Χρήστος Καρκανάκης από το 1961 μέχρι το 1964 ήταν μαζί με τον μεγάλο κλαρινίστα Τάσο Χαλκιά και με το συγκρότημα των "Χαλκιάδων" οπού έπαιζαν και ηχογραφούσαν δημοτικά και λαϊκά τραγούδια!

Ο Τάσος Χαλκιάς την περίοδο αυτή πηγαινοερχόταν Αμερική και είχε πάρει τις ηχογραφήσεις όπου κυκλοφόρησαν σε μεγάλους δίσκους! Το συγκρότημα αυτό αποτελούσαν οι: Τάσος & Μάνθος Χαλκιάς (κλαρίνο), Χρόνης & Κυριάκος Χαλκιάς (βιολί), Λάμπρος Χαλκιάς (κιθάρα), Φώτης Χαλκιάς (τραγούδι), Χρήστος Καρκανάκης (μπουζούκι και βιολί), Χρήστος Χαλκιάς (ακορντεόν) και βασικός τραγουδιστής του συγκροτήματος ήταν ο Λάκης Χαλκιάς.

¨Κι απάνω στην τριανταφυλλιά,

έπιασε η πέρδικα φωλιά,

 με σύρμα και με μάλαμα..." 

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ).

 

 

629. COLUMBIA DG 6222 ΠΕΤΡΙΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ 1936

Πετρίδης Σταύρος (Σταύρης- Κεμεντζ̌ετζ̌ής) COLUMBIA DG 6222 Ματσουκάκικο μακρύν (Ποντιακό) - Γιαρ γιαρ αμαν (Ποντιακός χορός ομάλ) 1936- 78rpm- 10''

 

«Ο Σταύρης Πετρίδης γεννήθηκε στο Φαντάκ της Όλασας, κοντά στην Τραπεζούντα, το 1896, όπου έζησε και το πρώτο μισό της ζωής του. Από μικρός μυήθηκε στα ηχοχρώματα και τους ρυθμούς του ποντιακού τραγουδιού και μαθήτευσε πλάι στον μεγάλο Δήμο Δήμου (Ουσταμπασίδη) που τον έλεγαν «Ορφέα του Πόντου», έναν από τους σπουδαιότερους λυράρηδες του Πόντου.

Η μουσική του δεινότητα δεν άργησε να τον ξεχωρίσει: ήδη πριν από τον ξεριζωμό ήταν ξακουστός λυράρης σε ολόκληρη την περιοχή, τραγουδώντας στους δρόμους της Τραπεζούντας και στις πλαγιές του Πόντου – συγκινώντας ακόμη και τους Τούρκους που τον άκουγαν.

Το 1922, με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών, εγκαθίσταται στην Καλαμαριά της Θεσσαλονίκης, κουβαλώντας μαζί του όλη τη μουσική παράδοση της πατρίδας του. Από την πρώτη στιγμή γίνεται κεντρική φυσιογνωμία στη νέα προσφυγική κοινότητα: με τη λύρα του γυρίζει τα χωριά της Μακεδονίας και πρωταγωνιστεί σε γλέντια, χαρές και λύπες, διασκεδάζοντας τους ομογενείς και απαλύνοντας τον πόνο της προσφυγιάς. Στην Καλαμαριά, λένε, καταργεί τις ώρες κοινής ησυχίας. Μέχρι τα χαράματα ακούγεται η μελωδική του λύρα στους δρόμους, κι εκείνος πότε γλεντά και πότε παρηγορεί. Όταν έφτασαν στη Θεσσαλονίκη οι Πόντιοι πρόσφυγες του Εμφυλίου από το Κιλκίς, ο Σταύρης τους επισκέπτεται στο Καραβάν-Σαράι, το σημερινό Δημαρχείο, για να τους προσφέρει παρηγοριά με το τραγούδι του. Οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης μετατρέπονται, έστω για λίγο, σε μνήμες των πατρίδων και ψευδαισθήσεις ελπίδας.

Είχε φανατικούς οπαδούς και πιστούς φίλους. Οι παρεξηγήσεις δεν κρατούσαν πολύ και συχνά ενδυνάμωναν τις φιλίες. Χαρακτηριστική είναι η ιστορία με τον Κεσαπίδη στην Καλαμαριά. Μετά από μια παρεξήγηση, ο Σταύρης δεν άντεξε τη σιωπή και ένα ξημέρωμα στάθηκε έξω απ’ τον φούρνο του, παίζοντας και τραγουδώντας: Τρία μήνας εδέβανε κι εγώ πα αρ’ ξαν έρθα Άνοιξον βάλον με απέσ’, πολλά επουγαλεύτα! Η λύρα του «κωδωνίζ’», όπως έλεγαν – έχει γλυκύτητα και ένταση. Το τραγούδι του μοιάζει με καταρράχτη, με εκείνον τον χαρακτηριστικό ποντιακό «κατενό λαρυγγισμό». Οι ηχογραφήσεις του δεν αποτυπώνουν την πλήρη διάστασή του – «δεν έπαιζε έτσι, πιο καλά έπαιζε», φέρεται να είπε κάποτε ο γιος του Γώγος Πετρίδης, ο μετέπειτα «Πατριάρχης» της ποντιακής λύρας. Ο ίδιος ο Στάθης Ευσταθιάδης, που είχε την τύχη να τον γνωρίσει στο Κιλκίς και στη Θεσσαλονίκη, είπε: «Ο Γώγος σε έκανε να θαυμάζεις.

Ο Σταύρης σε έκανε να κλαις». Πέθανε στις αρχές του 1949. Η κηδεία του ήταν φτωχική, όπως και η ζωή του. Όμως πίσω του στάθηκε όλη η Καλαμαριά – όχι μόνο για να τον τιμήσει, αλλά για να συνοδεύσει τον τελευταίο του καημό. Ο Παπανικόλας που τέλεσε την ταφή, έσκυψε και έβγαλε απ’ τον τάφο τον κεμεντζέ του. Τον παρέδωσε στον Γώγο, λέγοντάς του: «Πάρ’ το παιδί μου. Αυτή η λύρα έχει ψυχή και στον τάφο δεν μπαίνει». Ο Γώγος έπαιξε τότε έναν σκοπό από μοιρολόγι κι η μητέρα του τραγούδησε: «Όσα είναι τα άστρα του ουρανού…» Και τότε, όπως γράφει ο Γεώργιος Ανδρεάδης, ο κόσμος ξέσπασε σε κλάματα. Ο λυράρης των Κρωμναίων, ο προπάτορας της ποντιακής μουσικής στην Ελλάδα, είχε πια περάσει στην αιωνιότητα. Μα η ψυχή του, ακόμη κουδουνίζει σε κάθε παλιά εγγραφή, σε κάθε αναστεναγμό λύρας, σε κάθε αυγή στην Καλαμαριά.

Είναι χαρακτηριστικό το δίστιχο, που τραγουδάει σ’ έναν από τους δίσκους του:

Ο Σταύρης ο κεμεντζετσής

με κάμποσα παιδία,

επαίρεν την παρέαν ατ’

κι εξέβεν σα χωρία.

Ο Σταύρης ο κεμεντζ̌ετζ̌ής

Και -ν- ατός Κρωμέτες ’κ’ έτον

Τ’ οσπίτ’ν ατ’ ξαν σην Όλασσαν

Και Φαντακέτες έτον

Σταύρην η κεμεντζ̌έ σ’ χρυσόν

Και -ν- η λαλία σ’ κωδώνι

Όντες εσύ κελάηδανες

Ελώλουτον τ’ αηδόνι

Ο μουσικολόγος - μουσικός Παύλος Τσακαλίδης αναφέρει ότι ο Σταύρης, μέχρι το τέλος της ζωής του, παρέμεινε πιστός στα παραδοσιακά του βιώματα, απορροφώντας τη μουσική παράδοση των Ποντίων στον τόπο γέννησής τους. Έχουν διασωθεί ηχογραφημένα οχτώ κομμάτια που έπαιξε, σε δίσκους 78 στροφών (4 πλάκες γραμμοφώνου).»

Εξαιρετικός ο Σταύρης Πετρίδης στο παίξιμο της λύρας. Ήταν ο δεύτερος που ηχογράφησε σε δίσκους γραμμοφώνου μετά τον Νίκο Παπαβραμίδη. Ο σημερινός δίσκος κόπηκε με τρεις διαφορετικές ετικέτες, άσπρες μαύρες και κόκκινες (στην Αμερικάνικη έκδοση).

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

628. ODEON DSOG 3183 ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ- ΠΑΠΑΝΙΚΟΑΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΣ 1965

Γερογιάννης Γεώργιος- Παπανικολάου Κομνηνός ODEON DSOG 3183 Πάνω χορός - Σούστα Καρπαθιακή  1965- 45rpm- 7''

Στο σημερινό δισκάκι, λύρα παίζει ο Γιώργος Γερογιάννης από το Μεσοχώρι και λαούτο ο Κομνηνός Παπανικολάου από την Όλυμπο Καρπάθου. Ο Γιώργος Γερογιάννης ήταν γιός του περίφημου βιολιστή Νικολέτου Γερογιάννη. Επάνω εικονίζεται ο Γερογιάννης, ενώ στην τελευταία με το λαούτο ο Παπανικολάου.

Δυστυχώς δεν υπάρχουν περισσότερα βιογραφικά στοιχεία και φωτογραφικό υλικό. Ο Γερογιάννης έχει συμμετοχή σε δυο 45άρια δισκάκια, ενώ ο Παπανικολάου σε περισσότερα (βλέπε αναρτήσεις 140 και 515). Όπως συνηθίζω να λέω για τα Καρπαθιακά τραγούδια και σκοπούς, ακούγονται δυνατά.

«Ο Πάνω χορός (2/4) είναι η κορυφαία στιγμή της χορευτικής δραστηριότητας από κινητική άποψη. Χορεύεται κυρίως επιτόπου και αναπτύσσεται με βάση το κινητικό περιεχόμενο των προηγούμενων δύο χορών. Το κράτημα των χεριών παραμένει το ίδιο όπως και στο Σιανό, μόνο που τα χέρια κάμπτονται στους αγκώνες και οι βραχίονες πλησιάζουν στα πλευρά, έτσι ώστε οι χορευτές να πλησιάζουν πολύ κοντά ο ένας τον άλλον και να κινούνται σαν ένα σώμα. Οι απλές κινήσεις υποδιαιρούνται και εκτελούνται γρήγορα, εμπλουτισμένες με κρατήματα και πυκνά κατακόρυφα σουσταρίσματα, τα οποία αποτελούν το κυριότερο χαρακτηριστικό του.

Στην Έλυμπο είναι ο δημοφιλέστερος χορός και ο τρίτος της ενότητας, ενώ στα άλλα χωριά είναι μάλλον ο δεύτερος. Η πλοκή των κινήσεων ανταποκρίνεται σε τρεις δίσημους χρόνους, με αποτέλεσμα να έχουμε τρεις κινητικές υποενότητες. Το βήμα ολικής στήριξης που έχει η καθεμιά συμπληρώνεται από δυο ελαφρά πατήματα, τα οποία ελάχιστο βάρος κλέβουν από το σώμα. Το ισχυρό βήμα εκτελείται πότε με το δεξί και πότε με το αριστερό πόδι. Έτσι κατά την επανάληψη του χορευτικού μοτίβου γίνονται αντιληπτές οι μετατοπίσεις του σώματος, ανάμεσα στο κατακόρυφο ανεβοκατέβασμά του. Ο χορός εκτελείται με μικρά αδιόρατα βήματα. Τα πόδια δεν ανασηκώνονται από το δάπεδο, είναι «καζικωμένα», καρφωμένα εκεί.

Ο τρόπος αυτός ευνοεί τις έντονες κάμψεις των γονάτων, τις γονατές, και το έντονο κατακόρυφο σουστάρισμα που από αυτές μεταφέρεται στο σώμα. Κάθε φορά που το ένα πόδι εκτελεί τη γονατά, το άλλο συντονίζεται με αυτό. Έτσι, η εντύπωση προς τα έξω δε διευκρινίζει ποιο πόδι πρωτοστατεί και πιο ακολουθεί, ποιο έχει τη δυναμική και ποιο την παθητική δράση. Η επιτόπια εκτέλεση ευθύνεται για την ελάχιστη μετατόπιση της χορευτικής αλυσίδας. Εντονότερη μετακίνηση παρατηρείται στο πρώτο κομμάτι του χορού, όταν ο κάβος κατά διαστήματα αναπτύσσει την κίνηση προς τα δεξιά και τ’ αριστερά, μ’ έμφαση προς τα δεξιά, για να σπάει τη μονοτονία του επιτόπιου Πάνω χορού. Οι παλιοί λένε ότι ο καλός χορευτής δεν έτρεχε μπροστά. Ο Πάνω εναλλάσσεται με τη Σούστα ανάλογα με την προτίμηση του κάβου. Οι προτιμήσεις των Ελυμπιτών ελάχιστα αναφέρονται στη Σούστα.

Η εναλλαγή μεταξύ Σούστας και Πάνω είναι συχνότερη στα άλλα χωριά, όπου ονομάζουν τον Πάνω χορό και Στετό», δηλαδή στο τόπο. Ωστόσο στα άλλα χωριά επικρατέστερη είναι η σούστα. Ο Πάνω χορός και η Σούστα είναι οι χοροί στους οποίους ο «κάβος» (ο πρωτοχορευτής) έχει τη δυνατότητα να επιδείξει τις χορευτικές του ικανότητες και καλύπτουν τη μεγαλύτερη διάρκεια του χορευτικού μέρους της διασκέδασης. Μουσικά συνοδεύεται από τη λύρα, ωστόσο το κατεξοχήν όργανο του Πάνω είναι η τσαμπούνα. Ο οξύς της ήχος τονώνει τους χορευτές ώστε να ανταποκρίνονται με περισσότερη ενεργητικότητα.»

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ).

 

627. POPULAR AP 6216 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗΣ ΙΩΣΗΦ- ΤΣΑΚΑΛΑΚΗΣ ΚΩΣΤΑΣ- ΓΑΛΕΡΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ 1969

Παναγιωτάκης Ιωσήφ (Σήφης)- Τσακαλάκης Κώστας- Γαλερός Ανδρέας POPULAR AP 6216 Γιατί αγάπη μου γιατί (Καλαματιανός) - Μικρή μου κυβερνήτη (Συρτός) 1969- 45rpm- 7'' 

«Ο Παναγιωτάκης Ιωσήφ (Σήφης- βλέπε και ανάρτηση 31, 141, 208, 310, 376, 425, 481, 526 και 582) από τις Ατσιπάδες Αγ. Βασιλείου Ρεθύμνου, λυράρης με δισκογραφικές επιτυχίες, αλλά και πρόεδρος του Συλλόγου Ατσιπαδιανών. Δισκογραφικά έχει δύο LP (long play) δίσκους και αρκετά 45-άρια. Έχει συνεργαστεί με τον Γιώργο Μετζάκη, τον Κώστα Τσακαλάκη, τον Ανδρέα Γαλερό, την Ερμίνα Νικολιδάκη και τον Πέτρο Καρμπαδάκη».

Επανένταξη σιγά σιγά στους ρυθμούς της πόλης με τις Πέρδικες, τις Βιόλες και τους Μαυροπετρίτες να αποτελούν διέξοδο. Στο σημερινό δισκάκι ο Σήφης Παναγιωτάκης, στο τελευταίο του δισκάκι στην Popular. Αυτή τη φορά τον Μετζάκη αντικατέστησαν δύο λαούτα, αυτά του Κώστα Τσακαλάκη και του Ανδρέα Γαλερό, Βιογραφικά στοιχεία και φωτογραφικό υλικό δυστυχώς δεν κατάφερα να βρω. Όσον αφορά τα τραγούδια, τα κρητικοκαλαματιανά γενικά, είναι δύσκολο εγχείρημα, στο συρτό έχουμε δεξιότητες που ακούγονται.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ).

 

626. FIDELITY 7461 ΣΚΑΛΙΔΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ- ΣΚΑΛΙΔΗ ΔΕΣΠΟΙΝΑ- ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ- ΚΩΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Κ. 1969

Σκαλίδης Γιάννης (Σκαλιδογιάννης)- Παπαδάκη (Σκαλίδη) Δέσποινα- Μαρκογιαννάκης Ευάγγελος (Μαρκοβαγγέλης)- Κωτσόπουλος Κ. FIDELITY 7461 Ο βάτος κάνει βάτσινα (Συρτός της Αξού Ρεθύμνου) - Ο χορός του Θησέα (Σιγανός Πεντοζάλης) 1969- 45rpm- 7''

«Ο Γιάννης Σκαλίδης (βλέπε ανάρτηση 20, 56, 121, 214, 243, 370, 420, 462, 507 και 572) γεννήθηκε το 1927 και καταγόταν από τη Μικρή Γωνιά του  Δήμου Ρεθύμνου, ζούσε στην Ηλιούπολη Αττικής, στο επάγγελμα ήταν Αστυνομικός και είχε πολύ μεγάλο δισκογραφικό έργο με ηθογραφικό περιεχόμενο, θέματα από τη ζωή της Κρητικής υπαίθρου, σατυρικά, κ.ά.  Σε αρκετές δισκογραφικές δουλειές του τον συνόδευε η σύζυγός του Δέσποινα, αλλά και ο γιος τους Στέλιος.

Ο Γιάννης Σκαλίδης ήταν δάσκαλος της κρητικής λύρας καθώς δίδασκε την τέχνη του αρκετά χρόνια σε Κρητικούς της Αττικής. Ο Γιάννης Σκαλίδης με την σύζυγό του Δέσποινα είχαν δημιουργήσει ένα εξαιρετικό καλλιτεχνικό ζευγάρι στον χώρο της Κρητικής Μουσικής, από τα κορυφαία καλλιτεχνικά ζευγάρια στην Κρήτη, με πολλές επιτυχίες και πολλές εμφανίσεις, ακόμη και στο εξωτερικό, όπου ζούσαν Κρήτες.

Έχει συνεργαστεί με τους Μανουδάκη Βασίλη, Μαράκη Γιάννη, Κλειδουχάκη Ανδρέα, Σιροκάκη Δημοσθένη, Σκαλιώτη Βασίλη (κλαρίνο- βλέπε ανάρτηση 20), Κακουλάκη Φάνη και Κούτρα Ιωάννη (κλαρίνο). Μαράκη Γιάννη και Αποστολάκη Γιώργο.

Δισκογραφικά έχει 7 LP δίσκους, πάνω από 25 σαρανταπεντάρια και πάρα πολλές συμμετοχές σε συλλογές στο ενεργητικό του.

Πέθανε σε τροχαίο το βράδυ της 22ης Αυγούστου 2014, σε ηλικία 87 ετών.»

Από τα πιο ωραία 45άρια του Σκαλίδη το σημερινό. Στο τραγούδι μαζί του η εξαιρετική σύζυγος του Δέσποινα και στο λαούτο ο Μαρκοβαγγέλης (στη μία πλευρά αναγράφεται). Στην κιθάρα ο Κ.Κωτσόπουλος.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).