629. COLUMBIA DG 6222 ΠΕΤΡΙΔΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ 1936

Πετρίδης Σταύρος (Σταύρης- Κεμεντζ̌ετζ̌ής) COLUMBIA DG 6222 Ματσουκάκικο μακρύν (Ποντιακό) - Γιαρ γιαρ αμαν (Ποντιακός χορός ομάλ) 1936- 78rpm- 10''

 

«Ο Σταύρης Πετρίδης γεννήθηκε στο Φαντάκ της Όλασας, κοντά στην Τραπεζούντα, το 1896, όπου έζησε και το πρώτο μισό της ζωής του. Από μικρός μυήθηκε στα ηχοχρώματα και τους ρυθμούς του ποντιακού τραγουδιού και μαθήτευσε πλάι στον μεγάλο Δήμο Δήμου (Ουσταμπασίδη) που τον έλεγαν «Ορφέα του Πόντου», έναν από τους σπουδαιότερους λυράρηδες του Πόντου.

Η μουσική του δεινότητα δεν άργησε να τον ξεχωρίσει: ήδη πριν από τον ξεριζωμό ήταν ξακουστός λυράρης σε ολόκληρη την περιοχή, τραγουδώντας στους δρόμους της Τραπεζούντας και στις πλαγιές του Πόντου – συγκινώντας ακόμη και τους Τούρκους που τον άκουγαν.

Το 1922, με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών, εγκαθίσταται στην Καλαμαριά της Θεσσαλονίκης, κουβαλώντας μαζί του όλη τη μουσική παράδοση της πατρίδας του. Από την πρώτη στιγμή γίνεται κεντρική φυσιογνωμία στη νέα προσφυγική κοινότητα: με τη λύρα του γυρίζει τα χωριά της Μακεδονίας και πρωταγωνιστεί σε γλέντια, χαρές και λύπες, διασκεδάζοντας τους ομογενείς και απαλύνοντας τον πόνο της προσφυγιάς. Στην Καλαμαριά, λένε, καταργεί τις ώρες κοινής ησυχίας. Μέχρι τα χαράματα ακούγεται η μελωδική του λύρα στους δρόμους, κι εκείνος πότε γλεντά και πότε παρηγορεί. Όταν έφτασαν στη Θεσσαλονίκη οι Πόντιοι πρόσφυγες του Εμφυλίου από το Κιλκίς, ο Σταύρης τους επισκέπτεται στο Καραβάν-Σαράι, το σημερινό Δημαρχείο, για να τους προσφέρει παρηγοριά με το τραγούδι του. Οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης μετατρέπονται, έστω για λίγο, σε μνήμες των πατρίδων και ψευδαισθήσεις ελπίδας.

Είχε φανατικούς οπαδούς και πιστούς φίλους. Οι παρεξηγήσεις δεν κρατούσαν πολύ και συχνά ενδυνάμωναν τις φιλίες. Χαρακτηριστική είναι η ιστορία με τον Κεσαπίδη στην Καλαμαριά. Μετά από μια παρεξήγηση, ο Σταύρης δεν άντεξε τη σιωπή και ένα ξημέρωμα στάθηκε έξω απ’ τον φούρνο του, παίζοντας και τραγουδώντας: Τρία μήνας εδέβανε κι εγώ πα αρ’ ξαν έρθα Άνοιξον βάλον με απέσ’, πολλά επουγαλεύτα! Η λύρα του «κωδωνίζ’», όπως έλεγαν – έχει γλυκύτητα και ένταση. Το τραγούδι του μοιάζει με καταρράχτη, με εκείνον τον χαρακτηριστικό ποντιακό «κατενό λαρυγγισμό». Οι ηχογραφήσεις του δεν αποτυπώνουν την πλήρη διάστασή του – «δεν έπαιζε έτσι, πιο καλά έπαιζε», φέρεται να είπε κάποτε ο γιος του Γώγος Πετρίδης, ο μετέπειτα «Πατριάρχης» της ποντιακής λύρας. Ο ίδιος ο Στάθης Ευσταθιάδης, που είχε την τύχη να τον γνωρίσει στο Κιλκίς και στη Θεσσαλονίκη, είπε: «Ο Γώγος σε έκανε να θαυμάζεις.

Ο Σταύρης σε έκανε να κλαις». Πέθανε στις αρχές του 1949. Η κηδεία του ήταν φτωχική, όπως και η ζωή του. Όμως πίσω του στάθηκε όλη η Καλαμαριά – όχι μόνο για να τον τιμήσει, αλλά για να συνοδεύσει τον τελευταίο του καημό. Ο Παπανικόλας που τέλεσε την ταφή, έσκυψε και έβγαλε απ’ τον τάφο τον κεμεντζέ του. Τον παρέδωσε στον Γώγο, λέγοντάς του: «Πάρ’ το παιδί μου. Αυτή η λύρα έχει ψυχή και στον τάφο δεν μπαίνει». Ο Γώγος έπαιξε τότε έναν σκοπό από μοιρολόγι κι η μητέρα του τραγούδησε: «Όσα είναι τα άστρα του ουρανού…» Και τότε, όπως γράφει ο Γεώργιος Ανδρεάδης, ο κόσμος ξέσπασε σε κλάματα. Ο λυράρης των Κρωμναίων, ο προπάτορας της ποντιακής μουσικής στην Ελλάδα, είχε πια περάσει στην αιωνιότητα. Μα η ψυχή του, ακόμη κουδουνίζει σε κάθε παλιά εγγραφή, σε κάθε αναστεναγμό λύρας, σε κάθε αυγή στην Καλαμαριά.

Είναι χαρακτηριστικό το δίστιχο, που τραγουδάει σ’ έναν από τους δίσκους του:

Ο Σταύρης ο κεμεντζετσής

με κάμποσα παιδία,

επαίρεν την παρέαν ατ’

κι εξέβεν σα χωρία.

Ο Σταύρης ο κεμεντζ̌ετζ̌ής

Και -ν- ατός Κρωμέτες ’κ’ έτον

Τ’ οσπίτ’ν ατ’ ξαν σην Όλασσαν

Και Φαντακέτες έτον

Σταύρην η κεμεντζ̌έ σ’ χρυσόν

Και -ν- η λαλία σ’ κωδώνι

Όντες εσύ κελάηδανες

Ελώλουτον τ’ αηδόνι

Ο μουσικολόγος - μουσικός Παύλος Τσακαλίδης αναφέρει ότι ο Σταύρης, μέχρι το τέλος της ζωής του, παρέμεινε πιστός στα παραδοσιακά του βιώματα, απορροφώντας τη μουσική παράδοση των Ποντίων στον τόπο γέννησής τους. Έχουν διασωθεί ηχογραφημένα οχτώ κομμάτια που έπαιξε, σε δίσκους 78 στροφών (4 πλάκες γραμμοφώνου).»

Εξαιρετικός ο Σταύρης Πετρίδης στο παίξιμο της λύρας. Ήταν ο δεύτερος που ηχογράφησε σε δίσκους γραμμοφώνου μετά τον Νίκο Παπαβραμίδη. Ο σημερινός δίσκος κόπηκε με τρεις διαφορετικές ετικέτες, άσπρες μαύρες και κόκκινες (στην Αμερικάνικη έκδοση).

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

628. ODEON DSOG 3183 ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ- ΠΑΠΑΝΙΚΟΑΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΣ 1965

Γερογιάννης Γεώργιος- Παπανικολάου Κομνηνός ODEON DSOG 3183 Πάνω χορός - Σούστα Καρπαθιακή  1965- 45rpm- 7''

Στο σημερινό δισκάκι, λύρα παίζει ο Γιώργος Γερογιάννης από το Μεσοχώρι και λαούτο ο Κομνηνός Παπανικολάου από την Όλυμπο Καρπάθου. Ο Γιώργος Γερογιάννης ήταν γιός του περίφημου βιολιστή Νικολέτου Γερογιάννη. Επάνω εικονίζεται ο Γερογιάννης, ενώ στην τελευταία με το λαούτο ο Παπανικολάου.

Δυστυχώς δεν υπάρχουν περισσότερα βιογραφικά στοιχεία και φωτογραφικό υλικό. Ο Γερογιάννης έχει συμμετοχή σε δυο 45άρια δισκάκια, ενώ ο Παπανικολάου σε περισσότερα (βλέπε αναρτήσεις 140 και 515). Όπως συνηθίζω να λέω για τα Καρπαθιακά τραγούδια και σκοπούς, ακούγονται δυνατά.

«Ο Πάνω χορός (2/4) είναι η κορυφαία στιγμή της χορευτικής δραστηριότητας από κινητική άποψη. Χορεύεται κυρίως επιτόπου και αναπτύσσεται με βάση το κινητικό περιεχόμενο των προηγούμενων δύο χορών. Το κράτημα των χεριών παραμένει το ίδιο όπως και στο Σιανό, μόνο που τα χέρια κάμπτονται στους αγκώνες και οι βραχίονες πλησιάζουν στα πλευρά, έτσι ώστε οι χορευτές να πλησιάζουν πολύ κοντά ο ένας τον άλλον και να κινούνται σαν ένα σώμα. Οι απλές κινήσεις υποδιαιρούνται και εκτελούνται γρήγορα, εμπλουτισμένες με κρατήματα και πυκνά κατακόρυφα σουσταρίσματα, τα οποία αποτελούν το κυριότερο χαρακτηριστικό του.

Στην Έλυμπο είναι ο δημοφιλέστερος χορός και ο τρίτος της ενότητας, ενώ στα άλλα χωριά είναι μάλλον ο δεύτερος. Η πλοκή των κινήσεων ανταποκρίνεται σε τρεις δίσημους χρόνους, με αποτέλεσμα να έχουμε τρεις κινητικές υποενότητες. Το βήμα ολικής στήριξης που έχει η καθεμιά συμπληρώνεται από δυο ελαφρά πατήματα, τα οποία ελάχιστο βάρος κλέβουν από το σώμα. Το ισχυρό βήμα εκτελείται πότε με το δεξί και πότε με το αριστερό πόδι. Έτσι κατά την επανάληψη του χορευτικού μοτίβου γίνονται αντιληπτές οι μετατοπίσεις του σώματος, ανάμεσα στο κατακόρυφο ανεβοκατέβασμά του. Ο χορός εκτελείται με μικρά αδιόρατα βήματα. Τα πόδια δεν ανασηκώνονται από το δάπεδο, είναι «καζικωμένα», καρφωμένα εκεί.

Ο τρόπος αυτός ευνοεί τις έντονες κάμψεις των γονάτων, τις γονατές, και το έντονο κατακόρυφο σουστάρισμα που από αυτές μεταφέρεται στο σώμα. Κάθε φορά που το ένα πόδι εκτελεί τη γονατά, το άλλο συντονίζεται με αυτό. Έτσι, η εντύπωση προς τα έξω δε διευκρινίζει ποιο πόδι πρωτοστατεί και πιο ακολουθεί, ποιο έχει τη δυναμική και ποιο την παθητική δράση. Η επιτόπια εκτέλεση ευθύνεται για την ελάχιστη μετατόπιση της χορευτικής αλυσίδας. Εντονότερη μετακίνηση παρατηρείται στο πρώτο κομμάτι του χορού, όταν ο κάβος κατά διαστήματα αναπτύσσει την κίνηση προς τα δεξιά και τ’ αριστερά, μ’ έμφαση προς τα δεξιά, για να σπάει τη μονοτονία του επιτόπιου Πάνω χορού. Οι παλιοί λένε ότι ο καλός χορευτής δεν έτρεχε μπροστά. Ο Πάνω εναλλάσσεται με τη Σούστα ανάλογα με την προτίμηση του κάβου. Οι προτιμήσεις των Ελυμπιτών ελάχιστα αναφέρονται στη Σούστα.

Η εναλλαγή μεταξύ Σούστας και Πάνω είναι συχνότερη στα άλλα χωριά, όπου ονομάζουν τον Πάνω χορό και Στετό», δηλαδή στο τόπο. Ωστόσο στα άλλα χωριά επικρατέστερη είναι η σούστα. Ο Πάνω χορός και η Σούστα είναι οι χοροί στους οποίους ο «κάβος» (ο πρωτοχορευτής) έχει τη δυνατότητα να επιδείξει τις χορευτικές του ικανότητες και καλύπτουν τη μεγαλύτερη διάρκεια του χορευτικού μέρους της διασκέδασης. Μουσικά συνοδεύεται από τη λύρα, ωστόσο το κατεξοχήν όργανο του Πάνω είναι η τσαμπούνα. Ο οξύς της ήχος τονώνει τους χορευτές ώστε να ανταποκρίνονται με περισσότερη ενεργητικότητα.»

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ).

 

627. POPULAR AP 6216 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗΣ ΙΩΣΗΦ- ΤΣΑΚΑΛΑΚΗΣ ΚΩΣΤΑΣ- ΓΑΛΕΡΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ 1969

Παναγιωτάκης Ιωσήφ (Σήφης)- Τσακαλάκης Κώστας- Γαλερός Ανδρέας POPULAR AP 6216 Γιατί αγάπη μου γιατί (Καλαματιανός) - Μικρή μου κυβερνήτη (Συρτός) 1969- 45rpm- 7'' 

«Ο Παναγιωτάκης Ιωσήφ (Σήφης- βλέπε και ανάρτηση 31, 141, 208, 310, 376, 425, 481, 526 και 582) από τις Ατσιπάδες Αγ. Βασιλείου Ρεθύμνου, λυράρης με δισκογραφικές επιτυχίες, αλλά και πρόεδρος του Συλλόγου Ατσιπαδιανών. Δισκογραφικά έχει δύο LP (long play) δίσκους και αρκετά 45-άρια. Έχει συνεργαστεί με τον Γιώργο Μετζάκη, τον Κώστα Τσακαλάκη, τον Ανδρέα Γαλερό, την Ερμίνα Νικολιδάκη και τον Πέτρο Καρμπαδάκη».

Επανένταξη σιγά σιγά στους ρυθμούς της πόλης με τις Πέρδικες, τις Βιόλες και τους Μαυροπετρίτες να αποτελούν διέξοδο. Στο σημερινό δισκάκι ο Σήφης Παναγιωτάκης, στο τελευταίο του δισκάκι στην Popular. Αυτή τη φορά τον Μετζάκη αντικατέστησαν δύο λαούτα, αυτά του Κώστα Τσακαλάκη και του Ανδρέα Γαλερό, Βιογραφικά στοιχεία και φωτογραφικό υλικό δυστυχώς δεν κατάφερα να βρω. Όσον αφορά τα τραγούδια, τα κρητικοκαλαματιανά γενικά, είναι δύσκολο εγχείρημα, στο συρτό έχουμε δεξιότητες που ακούγονται.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ).

 

626. FIDELITY 7461 ΣΚΑΛΙΔΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ- ΣΚΑΛΙΔΗ ΔΕΣΠΟΙΝΑ- ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ- ΚΩΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Κ. 1969

Σκαλίδης Γιάννης (Σκαλιδογιάννης)- Παπαδάκη (Σκαλίδη) Δέσποινα- Μαρκογιαννάκης Ευάγγελος (Μαρκοβαγγέλης)- Κωτσόπουλος Κ. FIDELITY 7461 Ο βάτος κάνει βάτσινα (Συρτός της Αξού Ρεθύμνου) - Ο χορός του Θησέα (Σιγανός Πεντοζάλης) 1969- 45rpm- 7''

«Ο Γιάννης Σκαλίδης (βλέπε ανάρτηση 20, 56, 121, 214, 243, 370, 420, 462, 507 και 572) γεννήθηκε το 1927 και καταγόταν από τη Μικρή Γωνιά του  Δήμου Ρεθύμνου, ζούσε στην Ηλιούπολη Αττικής, στο επάγγελμα ήταν Αστυνομικός και είχε πολύ μεγάλο δισκογραφικό έργο με ηθογραφικό περιεχόμενο, θέματα από τη ζωή της Κρητικής υπαίθρου, σατυρικά, κ.ά.  Σε αρκετές δισκογραφικές δουλειές του τον συνόδευε η σύζυγός του Δέσποινα, αλλά και ο γιος τους Στέλιος.

Ο Γιάννης Σκαλίδης ήταν δάσκαλος της κρητικής λύρας καθώς δίδασκε την τέχνη του αρκετά χρόνια σε Κρητικούς της Αττικής. Ο Γιάννης Σκαλίδης με την σύζυγό του Δέσποινα είχαν δημιουργήσει ένα εξαιρετικό καλλιτεχνικό ζευγάρι στον χώρο της Κρητικής Μουσικής, από τα κορυφαία καλλιτεχνικά ζευγάρια στην Κρήτη, με πολλές επιτυχίες και πολλές εμφανίσεις, ακόμη και στο εξωτερικό, όπου ζούσαν Κρήτες.

Έχει συνεργαστεί με τους Μανουδάκη Βασίλη, Μαράκη Γιάννη, Κλειδουχάκη Ανδρέα, Σιροκάκη Δημοσθένη, Σκαλιώτη Βασίλη (κλαρίνο- βλέπε ανάρτηση 20), Κακουλάκη Φάνη και Κούτρα Ιωάννη (κλαρίνο). Μαράκη Γιάννη και Αποστολάκη Γιώργο.

Δισκογραφικά έχει 7 LP δίσκους, πάνω από 25 σαρανταπεντάρια και πάρα πολλές συμμετοχές σε συλλογές στο ενεργητικό του.

Πέθανε σε τροχαίο το βράδυ της 22ης Αυγούστου 2014, σε ηλικία 87 ετών.»

Από τα πιο ωραία 45άρια του Σκαλίδη το σημερινό. Στο τραγούδι μαζί του η εξαιρετική σύζυγος του Δέσποινα και στο λαούτο ο Μαρκοβαγγέλης (στη μία πλευρά αναγράφεται). Στην κιθάρα ο Κ.Κωτσόπουλος.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

625. DECCA 31162 ΜΗΤΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ- ΑΝΕΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ 1948

Μηττάκη Γεωργία- Ανεστόπουλος Γιώργος DECCA 31162 Καραγκούνα πάει να πλύνει (Συρτό) - Τρεις μέρες έχω να σε δω (Τσάμικο) 1948- 78rpm- 10''

 

«Η Γεωργία Μηττάκη (βλέπε και αναρτήσεις 50, 216, 262, 327, 369 και 534) γεννήθηκε το 1911 στην Αυλώνα Αττικής. Το 1929 ήρθε και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.

Το 1930 παντρεύεται με τον Γεώργιο Μηττάκη και αρχίζει την λαμπρή καριέρα της σαν τραγουδίστρια που κράτησε για 30 ολόκληρα χρόνια.

Η Γεωργία τραγούδησε κυρίως δημοτικά τραγούδια αλλά και αρκετά Σμυρναίικα και Ρεμπέτικα τραγούδια των συνθετών Σπύρου Περιστέρη, Στέλιου Παντελίδη, Κώστα Σκαρβέλη, Παναγιώτη Τούντα και άλλων συνθετών της δεκαετίας του 1930. Χαρακτηριστικό είναι ότι τραγούδησε το πρώτο τραγούδι του Βασίλη Τσιτσάνη «Σ’ ένα τεκέ μπουκάρανε».

Το είδος τραγουδιού στο οποίο διακρίθηκε ήταν το δημοτικό. Μάλιστα δε, στα τέλη της δεκαετίας του 1950 με αρχές του 1960 πραγματοποιεί δύο ταξίδια στην Αμερική, όπου και αποθεώνεται από τους Έλληνες ομογενείς. Την ίδια μάλιστα περίοδο πραγματοποιεί μερικές ενδιαφέρουσες ηχογραφήσεις επίσης στην Αμερική.

Το 1965 κάνει τις τελευταίες της ηχογραφήσεις πριν αποσυρθεί για λόγους υγείας. Τελικά η Γεωργία Μηττάκη άφησε την τελευταία της πνοή στις 28 Φεβρουαρίου του 1977 στην γενέτειρα της Αυλώνα.»

«Ο Γιώργος Ανεστόπουλος γεννήθηκε στην Αρκίτσα Φθιώτιδας το 1904. Ήταν ο πρώτος κλαριντζής της περιοχής. Πριν παίξει κλαρίνο έπαιζε φλογέρα. Αυτοδίδακτος στο κλαρίνο. Λίγα πράγματα έμαθε από άλλους. Στα δεκαπέντε του χρόνια είχε αρχίσει να μαθαίνει την τέχνη του. Άρχισε από τους γάμους και τα πανηγύρια και γρήγορα έγινε γνωστός και σε άλλα διαμερίσματα της χώρας. Συνόδευσε εκατοντάδες ερμηνευτές και ερμηνεύτριες δημοτικών τραγουδιών. Όλοι τους τον προτιμούσαν γιατί προσαρμοζόταν εύκολα στη φωνή του ερμηνευτή. Ήταν συνεπής στη δουλειά του. Αναμφίβολα μαζί με τον Νίκο Καρακώστα ήταν στην πρώτη γραμμή της παλιάς γενιάς. Είχε εντελώς δικό του τρόπο παιξίματος. Διασκέδασε για πολλές δεκαετίες τους φίλους του δημοτικού τραγουδιού με το γλυκό παίξιμό του. Πέθανε το 1979.»

Ο σημερινός γραμμοφωνικός δίσκος πρωτοκυκλοφόρησε από την ελληνική Parlophone το 1948. Την ίδια χρονιά, τον κόβει, με διαφορετικές μήτρες η Αμερικάνικη Decca με τις ετικέτες του σημερινού δίσκου (καλλιγραφικό λογότυπο). Την επόμενη χρονιά κόβει με τις ετικέτες με τα χρυσά γράμματα και τις τελευταίες χρονιές των γραμμοφωνικών δίσκων με τις ετικέτες Decca με το αστέρι (ασπρόμαυρες). Όλες τις ετικέτες θα τις βρείτε στο φάκελο. Η Καραγκούνα που πάει να πλύνει κόπηκε και σε 45άρι, το οποίο έχει αναρτηθεί παλαιότερα και θα το βρείτε στην ανάρτηση 327. Εκεί αναγράφετε ως ¨Καραγκούνικο συρτό¨ όπως και στις ελληνικές ετικέτες στο γραμμοφωνικό της Parlophone.  Το αξιοσημείωτο είναι ότι στιχουργός είναι ο Ζαχαρίας Κασιμάτης (θα γίνει σχετική ανάρτηση μελλοντικά). Ουσιαστικά το ¨καινούργιο¨ τραγούδι είναι το τσάμικο ¨Τρεις μέρες έχω να σε δω¨.    

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ).

 

 

624. VICTOR 73281 ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΣ ΣΩΤΗΡΙΟΣ- ΚΥΡΙΑΚΑΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ- ΡΑΣΣΙΑΣ ΛΟΥΗΣ 1921

Στασινόπουλος Σωτήριος (Αηδόνι του Μοριά- Σκέντζος- Χαρδαβέλας) – Κυριακάτης Γιάννης- Ρασσιάς Λούης VICTOR 73281 Τα πρόβατα βελάζουν - Δροσούλα (Κλέφτικος) 1921- 78rpm- 10''

 

Χιλιάδες ήταν οι Έλληνες που αναζήτησαν την τύχη τους στην Αμερική και τον Καναδά στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Οι περισσότεροι μάλιστα από αυτούς, κατάφεραν να προκόψουν όπου πάτησαν αφήνοντας στο πέρασμά τους την κοινωνική και πολιτιστική τους σφραγίδα.  

Από το 1896 ως το 1921 οι Έλληνες μετανάστες της Αμερικής υπολογίζονται γύρω στις 420.000! Μοναδικό μέσο μεταφοράς τους, το θρυλικό υπερωκεάνιο “Νέα Ελλάς”, που έκανε μόνιμα το δρομολόγιο Πειραιάς - Νέα Υόρκη.

Μεταξύ αυτών που αναζητούσαν μια καλύτερη τύχη στη νέα ήπειρο ήταν και ο νεαρός Σωτήρης Στασινόπουλος, που εξελίχθηκε σε σημαντικό τραγουδιστή. Μάλιστα ήταν από τους πρώτους που γραμμοφώνησαν ελληνικά τραγούδια στην Αμερική.

Ο Σωτήρης Στασινόπουλος είχε γεννηθεί στην Στρέζοβα (Δάφνη) Καλαβρύτων το 1880 και στην Αμερική πήγε το 1900. Από το σόι του που είχε το παρατσούκλι Σκέτζος ή Xαρδαβέλλας σήμερα δεν ζει κανείς στη Δάφνη.

Όλοι όμως γνωρίζουν την πορεία του και το ταλέντο του φτωχόπαιδου που μετέφερε το ελληνικό τραγούδι στην Αμερική, γραμμοφωνώντας 97 παραδοσιακά δημοτικά τραγούδια.

Ακούγοντας τα πρώτα τραγούδια είναι φανερό ότι ο Στασινόπουλος ήταν εξαιρετικά καλλίφωνος, αλλά η ερμηνεία του υποσκελιζόταν από την έλλειψη πείρας. Στις μετέπειτα γραμμοφωνήσεις όμως είχε αποκτήσει τεχνική αρτιότητα, καθώς τότε είχε μάθει να παίζει και λίγο λαούτο.

Συνεργάστηκε με όλες τις φωνογραφικές εταιρείες που παρήγαγαν ελληνικό τραγούδι στην Αμερική (COLUMBIA, VICTOR, OKEH) και με όλους τους καλούς μουσικούς που βρίσκονταν στην Αμερική, όπως ο Nίκος Σουλεϊμάνης (κλαρίνο), ο Γιάννης Kυριακάτης (κλαρίνο), ο Aθανάσιος Bρούβας (κλαρίνο), ο Nίκος Pέλλιας (κλαρίνο), ο Γιάννης Mακεδόνας (κλαρίνο), ο Kώστας Γκαντίνης (κλαρίνο) και ο Λουί Pασσιά (σαντούρι).

Ο Στασινόπουλος τα πρώτα χρόνια δούλεψε σαν εργάτης σε διάφορες δουλειές και παράλληλα έκανε τα πρώτα του βήματα στο τραγούδι. Γραμμοφωνώντας όμως κάποια τραγούδια έγινε γνωστός στο κοινό και έτσι άρχισε να εργάζεται συστηματικά σαν μουσικός και τραγουδιστής.

Με το συγκρότημά του περιόδευσε σε όλες τις ελληνικές κοινότητες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Καναδά, όπου οι ομογενείς τον υποδέχονταν με μεγάλο ενθουσιασμό. Εκτός από το τραγούδι ασχολήθηκε και με την καταγραφή των δημοτικών τραγουδιών που τα εξέδωσε αργότερα στο βιβλίο του «Αθάνατα Ελληνικά Ηρωικά Τραγούδια» (N. Yόρκη 1944). Μάλιστα στο βιβλίο περιλαμβάνονται και πολλά τραγούδια και ποιήματα που είχε γράψε ο ίδιος.

Το “Αηδόνι του Mοριά”, όπως ήταν γνωστός ο Σωτήρης Στασινόπουλος, σώπασε για πάντα το 1960 στην Αμερική.»  

Τα πρώτα τέσσερα τραγούδια του Στασινόπουλου, ηχογραφήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 1921. Το ¨Τα πρόβατα βελάζουν¨ στις 7 Σεπτεμβρίου και η ¨Δροσούλα¨ στις 22. Τα άλλα δυο ήταν ¨Ο Γρίβας¨ και ¨Ο Μπαρμπανικόλας¨. Οι επόμενες ηχογραφήσεις έγιναν μετά τον Οκτώβρη του 1922. Στα τραγούδια όπου αναγράφετε λαούτο παίζει ο ίδιος. Στη σημερινή πλάκα γραμμοφώνου,  στο κλαρίνο ο Κυριακάτης και στο σαντούρι ο Ρασσιάς.

Δεν είχα στο πρόγραμμα να σηκώσω Στασινόπουλο, αλλά με συγκίνησε το βίντεο στην προηγούμενη ανάρτηση, που αναφέρετε στους μετανάστες. Μετανάστης και ο παππούς μου (έχω αναφερθεί και σε παλιότερες αναρτήσεις) με αγαπημένο του τραγουδιστή τον Στασινόπουλο, οπότε το ένα έφερε το άλλο.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ). 

 

 

623. COLUMBIA E-3665 ΚΑΠΟΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ 1917

Καπόκης (Καποκάκης) Δημήτρης COLUMBIA E-3665 Συρτός Χανιώτικος - Συρτός Κυσαμιώτικος 1917-78rpm -10''

 

«Ο Δημήτρης Καπόκης (ή Καποκάκης) καταγόταν από την επαρχία Αποκορώνου, στα ανατολικά του νομού Χανίων της Κρήτης, ενώ έμελλε να είναι ο πρώτος λυράρης που ηχογράφησε στην Αμερική σε δίσκους γραμμοφώνου.Μετά την λήξη της επανάστασης του 1866-1869 ο οπλαρχηγός του δυτικού Αποκόρωνα Αναγνώστης Γογονής που διέμενε στο Βαφέ αγόρασε το μετόχι ενός τούρκου αγά, που βρισκόταν νοτιοανατολικά του Στύλου όπου κατοίκησε μόνιμα. Στο ίδιο μετόχι μετοίκησε σε λίγο διάστημα φεύγοντας από τον Βαφέ η χήρα με τους έξι γιούς της, του βαφιανού Καπετάνιου Καποκάκη (συμπολεμιστή του Γογονή), που είχε φονευθεί στην επανάσταση. Η οικογένεια Καποκάκη πολλαπλασιάστηκε και η περιοχή που κατοίκησαν οι απόγονοι του ονομάζεται σήμερα Καποκιανά.

Ο λυράρης Δημήτρης Καποκάκης που μετανάστευσε στην Αμερική είναι απόγονος της δεύτερης γενιάς.

Από την έρευνα σε αρχεία της Αμερικής, εντοπίστηκαν δυο σημαντικά έγγραφα που αναφέρουν πληροφορίες για τον Δημήτριο Καπόκη. Το ένα είναι η κατάσταση επιβατών του πλοίου Ωκεανία στο ταξίδι του από τον Πειραιά στις 16 Νοεμβρίου 1908 για Αμερική και το άλλο είναι η απογραφή κατοίκων της Νέας Υόρκης του έτους 1920. Στο πρώτο έγγραφο αναφέρεται ως τόπος γέννησης η περιοχή Αποκορώνου του νομού Χανίων και η ηλικία του τριάντα ενός χρονών, από την οποία προκύπτει ως έτος γέννησης το 1877. Στο δεύτερο έγγραφο τα στοιχεία διαφέρουν και προκύπτουν τα εξής: έτος γέννησης 1885, χρονιά άφιξης στις ΗΠΑ το έτος 1915, το πρώτο γράμμα του πατρώνυμου Μ, ενώ τέλος αναγράφεται ότι το επάγγελμα του ήταν μουσικός που εργαζόταν σε νυχτερινά κέντρα μουσικής (καμπαρέ- καφέ αμάν).

Για την εποχή εκείνη τα λάθη στα έγγραφα αυτά είναι πολύ συνήθη, ιδίως στις καρτέλες των πλοίων όπου τα στοιχεία συμπληρώνονταν κατά προφορική δήλωση των επιβατών. Πολλές φορές μάλιστα δηλώνονταν επίτηδες λάθος χρονολογίες γέννησης για να εξυπηρετηθούν μετανάστες σε διάφορες καταστάσεις. Από ό’τι φαίνεται, δεν είναι δυνατό να ταυτοποιηθεί μέσω των στοιχείων των δυο εγγράφων με σιγουριά ότι πρόκειται για το ίδιο άτομο, αφού υπάρχει η πιθανότητα συνωνυμίας δύο προσώπων και μάλιστα με άμεσα κοντινή συγγενική σχέση μεταξύ τους.

Για προφανείς λόγους το δεύτερο έγγραφο του 1920 πρέπει να είναι το σωστό και αυτό που ανταποκρίνεται στον λυράρη καλλιτέχνη Δημήτρη Καπόκη. Ο ίδιος σκοτώθηκε στις 8 Μαρτίου του 1924 στο τραγικό δυστύχημα στα ανθρακωρυχεία του Castle Gate στη Γιούτα των ΗΠΑ και έχει ταφεί στο κοιμητήριο Price City. Ανάμεσα στους 171 νεκρούς, η μεγαλύτερη εθνική ομάδα ήταν οι Έλληνες μετανάστες, με 50 θύματα (στην πλειονότητά τους νέοι άνδρες, πολλοί από τους οποίους καταγράφηκαν με καταγωγή από την Κρήτη). Ψάχνοντας πληροφορίες για το δυστύχημα (αιτία ο φίλος Nautikos986 με σχόλιο του στο youtube) έπεσα σε ένα από τα καλύτερα βίντεο για τους Κρήτες (και όχι μόνο) μετανάστες εκείνης της περιόδου. Το παραθέτω εδώ και πιθανό να εικονίζεται και ο Καπόκης.

Όλα τα παραπάνω βιογραφικά στοιχεία από το βιβλίο ¨Μίλιε μου Κρήτη απ΄τα παλιά¨ (Ιστορικές ηχογραφήσεις 1907-1955) από την εταιρεία Orpheum Phonograph, μια εξαιρετική έρευνα για τους πρώτους Κρητικούς μουσικούς που δισκογράφησαν (φωνογράφησαν).

Ο σημερινός δίσκος του Δημήτρη Καπόκη (Καποκάκη), είναι από τις πρώτες κρητικές ηχογραφήσεις (άλλες δυο είναι πάλι του ιδίου). Αυθεντικοί Κρητικοί σκοποί και όχι εμβατήρια ή μπασταρδεμένα με ¨σμυρναίικο¨ ύφος τραγούδια. Συρτός Χανιώτικος και Κισσαμίτικος (ορθογραφικά υπήρχαν πάντα). Ο δίσκος έκοψε με τρεις διαφορετικές ετικέτες (οι άλλες δυο είναι οι πράσινες χωρίς τα λάβαρα). 

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).