615. COLUMBIA DG 6714 ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ- ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ ΑΙΜΙΛΙΑ- ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ ΑΝΝΑ 1948

Χατζηδάκης Σταμάτης- Χατζηδάκη Αιμιλία- Χατζηδάκη Άννα- Σέμσης Δημήτρης (Σαλονικιός)- Καρίπης Κώστας- Χρυσίνης Στέλιος COLUMBIA DG 6714 Πέρα στους πέρα κάμπους (Δωδεκανησιακόν) - Το πονεμένο στήθος μου (Δωδεκανησιακόν) 1948- 78rpm- 10''

 

«Ο Σταμάτης Χατζηδάκης γεννήθηκε στη Λέρο. Έπαιζε βιολί, λαούτο και σαντούρι. Το 1922 παντρεύτηκε την Άννα Ζαχαριάδη, μικρασιατικής καταγωγής, που γεννήθηκε στη Λέρο και κοντά του καλλιέργησε τη φωνή της μαθαίνοντας τα μυστικά του τραγουδιού, που με τη σειρά της, δίδαξε στις κόρες της Αιμιλία και Δικαία, οι οποίες ακολούθησαν τον ίδιο δρόμο.  

Ο Σταμάτης και η Άννα Χατζηδάκη, εκτός από την Αιμιλία και την Δικαία (Δικαία Χατζηδάκη – Παπαδημητρίου, έγινε γνωστή στα μεταγενέστερα χρόνια συνεχίζοντας την παράδοση του νησιώτικου τραγουδιού), απόκτησαν άλλα τέσσερα παιδιά: την Γεωργία, τον Αντώνη, τον Σαράντη και τον Χριστόδουλο, στα οποία, επίσης, μετέδωσαν την αγάπη τους για το νησιώτικο τραγούδι. Κάπως έτσι δημιουργήθηκε ο περίφημος Όμιλος Δωδεκανησιακών Τραγουδιών Χατζηδάκη.

Από το 1938, έχοντας ήδη εγκατασταθεί οριστικά στην Αθήνα, ο Σταμάτης Χατζηδάκης συνεργάστηκε με το Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών παρουσιάζοντας τα τραγούδια της Δωδεκανήσου και της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Λέρου.

Η Αιμιλία Χατζιδάκη (1924-1999) είχε γεννηθεί στην Ιταλοκρατούμενη Λέρο, αλλά όταν ήρθε να με συναντήσει στο γραφείο μου στο τέλος της δεκαετίας του '70, ζούσε ήδη στον Πειραιά από χρόνια. Δούλευε, μάλιστα σε μια τοπική εφημερίδα, όπως μού είχε πει. Όχι γράφοντας, αλλά κάνοντας εξωτερικές δουλειές. Και τραγουδούσε ακόμα, γι'αυτό την είχαμε άλλωστε καλέσει στην τηλεόραση. Και επειδή παράλληλα με τα νησιώτικα, αγαπούσε και τα Ιταλικά τραγούδια, τη θυμάμαι να μού τραγουδά με πολύ πάθος, α καπέλα, το Canzone per te τού Σέρτζο Εντρίγκο.

Τραγουδίστρια καλή ήταν κι η αδελφή της, η Δικαία Παπαδημητρίου, μαζί είχανε ηχογραφήσει κάποιους δίσκους (διηγείτο ο Γιώργος Παπαστεφάνου).

Όμως, το μεγάλο βήμα έγινε αμέσως μετά τον πόλεμο, όταν ξεκίνησε αποκλειστική συνεργασία με την Columbia (πρώτος δίσκος το Καλύμνικο Θαλασσάκι και η Λέρικη Μπρατσέρα- ανάρτηση 429) και με τις ιστορικές ηχογραφήσεις του αποτύπωσε με μοναδικό τρόπο μια ανεκτίμητη μουσική κληρονομιά, που μετέφεραν άριστα με τις «βελούδινες» φωνές και ερμηνείες τους η σύζυγός του Άννα και η κόρη τους Αιμιλία.»

«Η ανάλυση του τραγουδιού «Πέρα στους πέρα κάμπους» αποκαλύπτει μια βαθιά αντίθεση ανάμεσα στην εύθυμη, χορευτική του μελωδία και στο σκοτεινό, δραματικό περιεχόμενο των στίχων του, το οποίο πραγματεύεται την έμφυλη βία και την κοινωνική καταπίεση της εποχής.

Το κομμάτι ξεκινά με μια ειδυλλιακή, σχεδόν αθώα εικόνα της ελληνικής υπαίθρου που γρήγορα μετατρέπεται σε διαφορετικό σκηνικό. Πίσω από τη χαρούμενη μελωδία, το τραγούδι περιγράφει καταστάσεις ελέγχου και περιστολής της ελευθερίας μιας γυναίκας, με αναφορές σε ξυλοδαρμό και τιμωρία, γεγονός που το καθιστά ένα λαϊκό άσμα με τραγικό και βαθύτερο κοινωνικό περιεχόμενο.

Ο ρυθμός του κομματιού είναι δίσημος (2/4), γρήγορος και ιδιαίτερα ξεσηκωτικός, συνοδευόμενος από το πασίγνωστο χαρούμενο επιφώνημα «τριαλαλαλά». Αυτή η τεχνική είναι συχνή στο δημοτικό τραγούδι: η χαρούμενη μουσική λειτουργούσε ως «προπέτασμα καπνού» για να μπορούν οι άνθρωποι να τραγουδούν και να μοιράζονται φρικτά ή απαγορευμένα γεγονότα (όπως φόνους, αιμομιξίες ή βιασμούς) χωρίς να λογοκρίνονται άμεσα.»

Η παραπάνω ανάλυση, ¨ωραιοποιημένη¨, σε σχέση με αυτά που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Σίγουρα στα τραγούδια του ο Σταμάτης Χατζηδάκης, στο τέλος. τους προσδίδει κάτι το τραγικό. Βλέπε και ανάρτηση 429, το ¨Θαλασσάκι¨ έπνιξε της κοπελιάς τον άντρα  και η Λέρικη ¨Μπρατσέρα¨ πέφτει σε νοτιά και σπάει το κατάρτι. Το ¨Πέρα στους πέρα κάμπους¨  στο τέλος αποκαλύπτει ότι η γυναίκα κακοποιείται συστηματικά.

Στα σχολικά μου χρόνια, δεν ξέρω αν ήταν στο πρόγραμμα σπουδών, το τραγουδούσαμε συχνά όπως και πολλά άλλα παραδοσιακά. Να πω την αλήθεια δεν θυμάμαι (πάνε και 40-45 χρόνια από τότε) αν η δασκάλα μας, η Κυρία Άννα, μας έμαθε ποτέ τους τελευταίους στίχους, μέναμε πάντα στο τριαλαλαλαλα και στη χαρμολύπη που μας άφηνε η μελωδία.

Το δεύτερο τραγούδι ¨Το πονεμένο στήθος μου¨, έχει νομίζω πινελιές από τον Σαλονικιό (Δημήτρη Σέμση- δεν αναγράφεται στις ετικέτες). Στο τέλος ακούγεται και ο όμορφος στίχος (μαντινάδα αν θες):

¨Ένα Θεό μόνο θα βρεις στον κόσμο δίχως λάθος,

       μα δε θα βρεις καμιά καρδιά χωρίς καημό και πάθος¨      

Ο σημερινός δίσκος κόπηκε με τρεις διαφορετικές ετικέτες λευκή, καφέ και μπλε (σημερινές). Οι παραπάνω φωτογραφίες από καρτποσταλ που απεικονίζουν τη Λέρο.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

614. MUSIC BOX MB 271 ΚΑΒΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ- ΚΑΒΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ 1962

Μπριλλάκη (Καβακοπούλου) Ειρήνη- Καβακόπουλος Παντελής- Λαβίδας Δημήτρης- Ζέρβας Αναστάσιος- Πλατανιάς Αθανάσιος- Μόσχος Αριστείδης-  MUSIC BOX MB 271 Αμοργιανό ειν' το νερό (Συρτός) - Μπάλλος Κυκλάδων 1962- 45rpm- 7''

«Απεβίωσε στις 25-11-2011 στην Αθήνα, σε ηλικία 87 ετών, η πρώτη Ρεθεμνιώτισσα λαογράφος Ειρήνη Μπριλάκη-Καβακοπούλου. Μια Σπηλιανή που έγραψε, ιστορία, ποιήματα, λαογραφικές αναφορές και πλούτισε με τη δυνατή πέννα της τα Ρεθεμνιώτικα γράμματα.

Αναθρεμμένη με τις αξίες και τα ιδανικά της Ρεθεμνιώτικης κουλτούρας και με τη δυναμικότητα της Σπηλιανής γυναίκας, κατόρθωσε μόνη της να σπουδάσει και να αποκατασταθεί επαγγελματικά.
Κατάφερε με την δυναμική και πολύμορφη παρουσία της να καταξιωθεί στα πολιτιστικά δρώμενα της Κρητικής παράδοσης .
Η Ειρήνη Μπριλάκη γεννήθηκε το 1924 στο Σπήλι Αγίου Βασιλείου. Πατέρας της ήταν ο Σήφης Μπριλάκης και μητέρα της η Ευαγγελία Βλατάκη. Η «Ερήνη τσι Μπριλοσήφαινας» όπως ήταν γνωστή στο Σπήλι ήταν το τελευταίο από τα έξι παιδιά της οικογένειάς που είχε πέντε κορίτσια και ένα αγόρι τα οποία ήταν η Παγώνα, η Στέλλα, ο Στέφανος, η Κατίνα, η Μαρία και η Ειρήνη. Από πολύ μικρή έμεινε ορφανή από πατέρα, όταν αυτός σκοτώθηκε στο κτίσιμο ενός σπιτιού στην περιοχή, με πέτρα, πέφτοντας από ψηλά.

Η οικογένειά της τα έβγαζε δύσκολα πέρα. Παρ’ όλα αυτά η Ειρήνη τελείωσε το Δημοτικό Σχολείο. Τελείωσε στο Ρέθυμνο τις γυμνασιακές της σπουδές και στη συνέχεια πέτυχε την εισαγωγή της στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών όπου παρακολουθούσε παράλληλα ξένες γλώσσες στη Γαλλική Ακαδημία των Αθηνών. Λίγο αργότερα γνώρισε και παντρεύτηκε τον Ηπειρώτη βιολιστή στην Κρατική Ορχήστρα, Παντελή Καβακόπουλο, μελετητή της μουσικής μας παράδοσης, με τον οποίο απέκτησαν δύο παιδιά τον Σπύρο και τον Δημήτρη. Εργάστηκε στα Γραφεία του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού απ’ όπου και συνταξιοδοτήθηκε. Από πολύ νέα έδειξε την αγάπη της για το τραγούδι και την λαϊκή μας παράδοση. Έδωσε πλήθος διαλέξεων σ’ όλους τους νομούς της Κρήτης, μέσου κυρίως του Λυκείου Ελληνίδων, αλλά και άλλων πολιτιστικών συλλόγων, σωματείων. κ.λ.π. που την καλούσαν να μιλήσει για λαογραφικά και θρησκευτικά θέματα., στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας. Έλαβε μέρος σε αρκετά λαογραφικά, τοπικά και ιστορικά συνέδρια και έκανε πλήθος απαγγελίες ποιημάτων της στην Κρητική διάλεκτο σε πάρα πολλές εκδηλώσεις.

Η Ειρήνη Μπριλάκη ήταν η πρώτη Ρεθυμνιώτισσα λαογράφος που άρχισε να αρθρογραφεί τόσο στις ντόπιες εφημερίδες, όσο και στις Κρητικές εφημερίδες της Αθήνας, καθώς και σε περιοδικά της Κρήτης και της υπόλοιπης Ελλάδας με λαογραφικό περιεχόμενο. Ξεκίνησε ως τακτική συνεργάτης στην εφημερίδα ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ του Ρεθύμνου το 1967, σε θέματα επίκαιρα λαογραφικά καθώς και στην εφημερίδα των Αθηνών ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ και στα περιοδικά ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ, ΚΡΗΤΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΚΡΗΤΗ, ΠΕΙΡΑΙΚΗ-ΠΑΤΡΑΙΚΗ και το Ε.Ε.Σ. ΝΕΟΤΗΤΟΣ.

Ενώ μέχρι το τέλος αρθρογραφούσε σε όλες τις τοπικές εφημερίδες του Ρεθύμνου.
Ήταν τακτικό μέλος του ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ της Αθήνας, της Πανελλήνιας Λαογραφικής Εταιρείας, της Ιστορικής – Λαογραφικής Εταιρείας Ρεθύμνης και της Λαογραφικής και Ιστορικής Εταιρείας Κρήτης. Επίσης μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών και του Συλλόγου Ελλήνων Λογοτεχνών, μέλος του Δ.Σ. του Συνδέσμου Κρητών Επιστημόνων Αττικής και μέλος της Παγκρήτιας Ένωσης Αθηνών, Αντι/δρος του Δ.Σ. του ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΜΥΛΩΝ.

Συνεργάστηκε με πολλούς παραδοσιακούς οργανοπαίχτες της Κρήτης και φυσικά με όλες τους μουσικούς του Σπηλίου (Κοντύλη, Μαρκογιώργη Μαρκογιανάκηδες, Μπριλογιάννη, Σκορδαλό, Χατζηδάκη Γ, Καλογρίδη κ.α.) Με τον ανεπανάληπτο Σπηλιανό λυράρη Γιώργη Καλογρίδη (1923-1999) ηχογράφησε μαζί του δυο εξαίσια παραδοσιακά κομμάτια, το ριζίτικο «Τρώτε και πίνετε άρχοντες» και το παραδοσιακό συρτό «Στον ουρανό θε ν’ ανεβώ (πρώτος συρτός)» ενώ ήταν η βασική γυναικεία φωνή στον δίσκο του Κώστα Μουντάκη «Ο Κρητικός Γάμος» το 1967, ο οποίος στηριζόταν σε δικά της κείμενα.

Από το 1949-1955 μετάδωσε στο ραδιόφωνο πλήθος λαογραφικών συνεργασιών της, με τους τίτλους «Τραγούδια από όλη την Ελλάδα» «Τραγούδια για να θυμάστε την πατρίδα» , «Θρακικά τραγούδια» κ.α.. Κυκλοφόρησε σε δίσκους νησιώτικα και παραδοσιακά τραγούδια και τα προωθούσε με κάθε τρόπο μέσω του Ραδιοφωνικού Σταθμού του Ε.Ι.Ρ. και των ποικίλων εκδηλώσεων στις οποίες την καλούσαν. Ενδεικτικά αναφέρω ορισμένα : Μπάρμπα Θοδωρή, Στο σπίτι που χορεύουμε, Αμοργιανό είναι το νερό, Τη θάλασσα την αγαπώ, Άνοιξε το παράθυρο, Σαν τα μάρμαρα της πόλης, Το φυσούνι , Κυρ Αναγνώσταινα, Ρόδος και Ροδονήσι, Σ’ αυτό το αλώνι το φαρδύ κ.α .

Στις παραπάνω ηχογραφήσεις συνεργάστηκε με σημαντικούς λαϊκούς οργανοπαίχτες από όλη την Ελλάδα όπως : Πέτρο Χαλκιά(Κλαρίνο), Αριστείδη.Μόσχο (Σαντούρι), Βασίλη Σούκα (Κλαρίνο), Γιώργο Κόρο (Βιολί),Τάσο Διακογιώργη (Σαντούρι) και άλλους.

Το 1961 με τη πρωτοβουλία του συζύγου της Παντελή, ηχογράφησε ο Καρυοφύλλης Δοϊτσίδης παραδοσιακά τραγούδια της Θράκης. Τα πρώτα τραγούδια που ηχογράφησε τότε ο Δοϊτσίδης, ήταν εννέα στα οποία συμμετείχε και η Ειρήνη. Το 1965 συμμετείχε με τον σύζυγο της Παντελή στην Ελληνική αποστολή στο Βαλκανικό φεστιβάλ που πραγματοποιήθηκε στη Σόφια της Βουλγαρίας, μαζί με γνωστούς καλλιτέχνες της δημοτικής μας μουσικής όπως: Ξανθίππη Καραθανάση, Γιάννης Δερμιτζογίαννη, Φώτη Πάνου, Μανώλη Παπαγεωργίου κ.α.. Η ελληνική αποστολή κέρδισε το πρώτο βραβείο και τελικά περιόδευσε σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Βουλγαρίας δίνοντας συναυλίες. Ποιήματα της περιλαμβάνονται σε αρκετές ανθολογίες ,αναφέρω ενδεικτικά ορισμένα :Φθινοπωρινοί στοχασμοί, Σκέψεις του χειμώνα, Πένθιμη τριλογία για τον αρχιλυράρη Θανάση Σκορδαλό, Πασχαλιάτικες θύμησες, Στον αρχιχορευτή Σταμάτη Χ. Παπαδάκη, Χριστουγεννιάτικες Βουκολικές Ώρες, Το Αρκάδι.

Αυτοβιογραφία Όσο ζούσε δημοσίευσε μόνο την ποιητική συλλογή «ΠΝΟΗ ΚΑΙ ΡΙΖΑ Αθήνα 1975» η οποία αποτελείται από λυρικά κείμενα αναπλασμένα με την Κρητική λαϊκή παράδοση. Επιπλέον υπάρχει μια δημοσιευμένη ανακοίνωση της στα πρακτικά του διήμερου επιστημονικού συνέδριου της Ι.Λ.Ε.Ρ. με τίτλο «Τα Κρητικά τοπωνύμια» στο Ρέθυμνο, 6-7 Νοεμβρίου 1998 η οποία περιέχει πλήθος ιστορικών, τοπωνυμικών και λαογραφικών στοιχείων για τη γενέτειρά της το Σπήλι.

Η Ειρήνη βραβεύτηκε από πάρα πολλούς συλλόγους και σωματεία για την προσφορά της στην παράδοση και την ποίηση όπως: στον Πανελλήνιο Ποιητικό Διαγωνισμό «ΚΗΦΙΣΙΑ 1975» και «ΚΗΦΙΣΙΑ 1976» , Πανελλήνιο Σύλλογο Λογοτεχνών 1982 , Πανελλήνιο Σύλλογο Λογοτεχνών 1989 , ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΡΥΘΡΟ ΣΤΑΥΡΟ 1982, Πανελλήνια Εταιρεία πολιτισμού1990, «Παγκρήτιο Ένωση 1996, Σύλλογος ΑΠΟΔΗΜΩΝ ΣΠΗΛΙΑΝΩΝ – ΔΑΡΙΒΙΑΝΩΝ 1998, Σύλλογος ΚΡΗΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 2001,.ΔΗΜΟ ΛΑΜΠΗΣ 2001 κ.α.»

Στο σημερινό δισκάκι το ζεύγος Καβακόπουλου σε νησιώτικα τραγούδια, με την βοήθεια των Αριστείδη Μόσχου, Δημήτρη Λαβίδα, Αναστάσιου Ζέρβα και Αθανάσιου Πλατανιά. Περισσότερα βιογραφικά θα βρείτε σε παλαιότερες αναρτήσεις.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

613. RCA VICTOR 51g 3697 ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ- ΚΙΡΛΙΜΠΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ 1966

Δερμιτζάκης Ιωάννης (Δερμιτζογιάννης)- Σολιδάκης (Κιρλίμπας) Γιάννης RCA VICTOR 51g 3697 Σαν τη ματιά σου πιο γλυκιά - Σητειακές κονδυλιές 1966- 45rpm- 7''

 

«Ο Γιάννης Σολιδάκης ή Κιρλίμπας γιος του Παναγιώτη Σολιδάκη γεννήθηκε στη Μαρωνιά Σητείας το 1894 και έζησε όλη τη ζωή του στη Μαρωνιά.
Από νεαρής ηλικίας πήρε στα χέρια του τη λύρα και έφερε πάνω της ατόφια τη μουσική παράδοση της περιοχής του και ιδιαίτερα τις κοντυλιές του Φοραδάρη. Η λύρα, στα χέρια του Κιρλίμπα, φορτωμένη με τόσο πλούσιο υλικό, έβγαζε προς τα έξω με ένα ιδιαίτερο τεχνικό τρόπο και μελωδικό άκουσμα την μουσική του. Στη λύρα, ήταν ο «Κιρλίμπας» στην περιοχή του πασίγνωστος, φημισμένος λυράρης και περιζήτητος και στην ευρύτερη περιοχή. Πολλοί νεότεροί του οργανοπαίχτες τον πλησίαζαν για να «κλέψουν» κάτι από την τεχνική του και τις κοντυλιές του. Κατασκεύαζε εξ άλλου και μόνος του τα όργανά του.

Σε κάποια μεγαλύτερη ηλικία, πήρε στα χέρια του και το βιολί στο οποίο μετέφερε το ρεπερτόριό του στη λύρα, αλλά και τις κοντυλιές του Στρατή Καλογερίδη που ήταν μεγαλύτερός του κατά 11 χρόνια. Και το βιολί στα χέρια του, δεν του χάλασε χατίρι. Με γλύκα και ιδιαίτερη εκφραστικότητα ερμήνευσε και έβγαλε προς τα έξω τα συναισθήματα του βιολάτορα. Διατήρησε και με το νέον όργανο τη φήμη του που πέρασε έξω από τα όρια της επαρχίας αλλά και του Νομού. Πολλές φορές πήρε προσκλήσεις από φορείς συλλογής και μελέτης της παραδοσιακής μουσικής στις οποίες ανταποκρίθηκε και έδωσε συνεντεύξεις με το βιολί και τη λύρα του.

Σημαντικός από τους πρωτομάστορες που έδρασαν τον 20ο αιώνα και έχουν αφήσει ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους στη μουσική της Ανατολικής Κρήτης (όπως π.χ. οι Γιάννης Δερμιτζάκης, Μανώλης Περράκης ή Χαρκιάς, Νίκος Ρεμπελάκης κ.ά.) έπαιζε και λύρα και βιολί. Φυσικά, αν κάποιος θα μπει στην λογική να ελέγξει εάν και κατά πόσον οι παραπάνω αναφερθέντες μουσικοί ήταν ή όχι εντός του μουσικού ιδιώματος της Ανατολικής Κρήτης θα διαπιστώσει πως όσο και ιδεολογικό αλλά και μουσικό/υφολογικό φορτίο αν κουβαλούν αυτά καθεαυτά τα μουσικά όργανα, το τελικό αποτέλεσμα κρίνεται περισσότερο από τον τρόπο χρήσης του οργάνου και όχι μόνον από το είδος ή τη μορφή του, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι δυνατόν να εξομοιωθούν πλήρως...

Χαρακτηριστικές είναι οι μαντινάδες που εμπνεύστηκε και διατύπωσε στο βιβλίο του «Κρητικές Μαντινάδες - 1968» ο περίφημος στη στιχουργία, το τραγούδι μα και τεχνίτης στο βιολί και τη λύρα Δερμιτζογιάννης-Γιάννης Δερμιτζάκης, για τον Κιρλίμπα:

- Τη λύρα σου πρωτάκουσα κι ήμουν παιδί, στ’ αφτιά μου
κι οι κοντυλιές που έπαιζες βάψαν τα σωθηκά μου.
- Γι’ αυτό στο νου μου το ’βαλα κι είπα ν’ αποφασίσω,
τις μελωδίες πού ’παιζες στον κόσμο να σκορπίσω.
- Κι έκατσα και κουράστηκα τη λύρα για να μάθω,
καλό μ’ αυτό εγνώριζα κι όχι κακό θα πάθω.

- Γι’ αυτό Κιρλίμπα μάθε το δεν θα καθυστερήσω,

με δίστιχα που σε υμνούν θά σ’ αποθανατήσω.
- Γιατί ’σουνα στα νιάτα σου ένα λαμπρό αστέρι
κι όλος ο κόσμος τό ’ξερε εκείνο το σεφέρι.
- Μά ’σουν μπερμπάντης, κουμαρτζής π’ άλλο δεν είχε ταίρι
και την εγλέντας τη ζωή χειμώνα καλοκαίρι.
- Και αν δεν έκαμες λεφτά την γλέντας τη ζωή σου,
κι έκαμες εις τον κόσμο αυτό πάντα την όρεξή σου.
- Αυτά σου κάμανε καλό, όπως μου τό ’πες Γιάννη,
γιατί ’βγαλες καλά παιδιά μπάρε στο μεϊντάνι.
- ΄Εβγαλες δίσκους κι έπαιξες τσ’ όμορφες κοντυλιές σου
κι αιώνες θα ακούονται Κιρλίμπα οι δοξαριές σου.

Ο Γιάννης Σολιδάκης έφυγε από τη ζωή, με το βιολί και τη λύρα του, το έτος 1977, αλλά ο απόηχος της μουσικής του έμεινε στον τόπο του και εμπνέει τους νέους βιολάτορες και λυράρηδες.

Το 2010 κυκλοφόρησε από την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λασιθίου το βιβλίο Μουσικοί της Αυγής αφιερωμένο στον λυράρη της Μαρωνιάς Γιάννη Σολιδάκη ή Κιρλίμπα γραμμένο από τον Γιώργη Λαγκαδινό. Η έκδοση περιλαμβάνει και ένα CD με μουσική καταγραφή των έργων του λυράρη.»

Κάποια δισκάκια είναι πιο δύσκολο να βρεθούν σε σχέση με άλλα. Ένα από αυτά είναι και το σημερινό. Παρόλο που κόπηκε στο όνομα του Δερμιτζογιάννη, λογικό αφού γράφει τους στίχους και τραγουδάει, λύρα παίζει ο Κιρλίμπας και αυτό του δίνει κάτι σε σχέση με όλα τα άλλα δισκάκια του Δερμιτζάκη. Το αξιοπερίεργο είναι ότι παίζει τη λύρα σαν να είναι βιολί. Εξαιρετικά δύσκολο το εγχείρημα αλλά το έχει. Βάζει και δοξάρι με γερακοκούδουνα και ξεφεύγει.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

612. ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ Π25 ΚΑΡΑΒΙΤΗΣ ΑΛΕΚΟΣ- ΤΖΟΥΓΑΝΟΣ ΝΙΚΟΣ 1953(1950)

Καραβίτης Αλέκος- Τζουγάνος (Τζογάνος- Μάστρας- Μαστρόκαλος) Νίκος ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ Π25 Παγκρητικός συρτός (Πρώτος) - Πεντοζάλια Χανιώτικα 1953(1950) - 78rpm- 10''

«Μπαίνοντας κανείς στο διαδίκτυο για να ακούσει παλιά και νέα κρητική μουσική συναντά λίγους δίσκους του Αλέκου Καραβίτη στους οποίους συνοδός του στο λαούτο εμφανίζεται κάποιος Νίκος Τζουγάνος. Όμως λαουτιέρης με τέτοιο όνομα δεν υπήρξε ποτέ. Και αν δεν ενδιαφέρεται κανείς για το όνομα αυτό το προσπερνά και ακούει τη μουσική. Αν όμως θέλει να ξέρει, τότε ρωτά «μα… ποιός ήταν αυτός ο Τζουγάνος;»
Όντας φοιτητής, μετά την παρουσία μου ως λυράρη του 25ου διετούς συνεδρίου της Παγκρητικής Ένωσης Αμερικής (ΠΕΑ) στο Σώλτ Λέϊκ Σίτυ της πολιτείας Γιούτα τον Ιούλιο του 1978, φαίνεται ότι δεν τα πήγα και τόσο άσχημα διότι τον αμέσως επόμενο Ιούλιο του 1979 με κάλεσαν να παίξω και στο 5ο συνέδριο της Νεολαίας της ΠΕΑ στο Μοντέστο της Καλιφόρνιας, μία μικρή πόλη που βρίσκεται σχετικά κοντά στο Σαν Φραντσίσκο. Συνοδοί μου θα ήταν δύο τοπικοί λαουτιέρηδες που προσωπικά δεν εγνώριζα, ο Νίκος Μάστρας και ο Γιάννης Λαντζουράκης από τη Νίθαυρη, Αμαρίου.

Μιας και ήταν καλοκαίρι και δεν είχα μαθήματα, πήγα εκεί αρκετές ημέρες πριν το συνέδριο για να κάνουμε πρόβες ως συγκρότημα και να συναντήσω τους φημισμένους μερακλήδες της πόλης. Είχα μάθει ότι ο Μάστρας είχε παίξει με τον Καραβίτη και τον Καλογρίδη και αγωνιούσα να τον γνωρίσω. Αν και με έβαλαν να μένω σε άλλο σπίτι, ήμουν κάθε μέρα στο σπίτι του Νίκου, διψασμένος για κουβέντα και να ακούσω τη μουσική του συλλογή. Μία μέρα έβγαλε ένα άλμπουμ με οκτώ δίσκους 78 στροφών που είχαν ηχογραφήσει μαζί με τον Καραβίτη το 1953. «Μα εδώ οι δίσκοι γράφουν ότι λαούτο παίζει ο “Τζογάνος”, πώς συμβαίνει αυτό;» τον ρώτησα. «Η μητέρα μου ήταν αδελφή του Καραβίτη και ο πατέρας τους, ο παππούς μου δηλαδή, ήταν γνωστός με το παρατσούκλι “Τζογάνος”, μου απάντησε. Ο θείος μου λοιπόν έδωσε στην εταιρεία παραγωγής του άλμπουμ το όνομά μου ως Νίκος Τζογάνος». Άρα ο Νίκος Τζουγάνος του διαδικτύου είναι ο Νίκος Τζογάνος του άλμπουμ που δεν είναι άλλος από το Νίκο Μάστρα, του οποίου το πραγματικό επίθετο είναι Μαστρόκαλος.

Η μητέρα του Νίκου, η Αθηνά Καραβίτη, είχε παντρευτεί στην Αθήνα με τον εκ Σίφνου καταγόμενο Βασίλη Μαστρόκαλο. Ο Νίκος γεννήθηκε στις 2 Νοεμβρίου του 1927 στο Ρέθυμνο, γιατί η μητέρα του ήθελε να έχει τη στήριξη της πολυμελούς οικογένειάς της.
Μεγάλωσε όμως στον Πειραιά όπου έμαθε να παίζει μπουζούκι για την παρέα και φοίτησε στην Σχολή “Ο ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ” από όπου πήρε το δίπλωμα του μηχανικού εμπορικού ναυτικού.
Το 1949 κατατάχτηκε και υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία. Ο θείος του τον προέτρεπε να μάθει λαγούτο, πήγε σε κάποιο κ. Βασίλη και του έδειξε μερικά πράγματα και άρχισε να παίζει σε κρητικά συγκροτήματα. Στη δεκαετία του 1950 έπαιξε με τον θείο του, με το Γιώργη Τζιμάκη, τον Κώστα Μουντάκη, τον Ναύτη, τον Γιάννη Σκαλίδη, και άλλους.

Ο Καραβίτης ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής στο συγκρότημα της Δώρας Στράτου με το οποίο περιόδευε στην Ευρώπη και όχι μόνο. Το 1953 έφυγαν για το Αμβούργο όπου επιβιβάστηκαν σε ένα υπερωκεάνιο ελληνικών συμφερόντων που βρισκόταν εκεί για επισκευή και ταξίδεψαν δωρεάν για την Αμερική με αντάλλαγμα να δίνουν παραστάσεις στο σαλόνι του πλοίου. Στη Ν. Υόρκη έγραψαν και το άλμπουμ με το θείο του.
Από το 1956 μέχρι το 1959 εργάστηκε και ως μηχανικός πλοίων. Σ’ ένα ταξίδι πάλι με τη Δώρα Στράτου παρέμεινε στη Ν. Υόρκη όπου δούλευε σε ένα βενζινάδικο και έπαιζε στην Κρητική Λέσχη με τον Γιώργη Καλογρίδη και αργότερα με τον Ναύτη που είχε κι αυτός ξενιτευτεί. Εκεί γνώρισε τη γυναίκα του τη Μαρία από το Νιού Τζέρσεϋ και αργότερα μετακόμισαν στο Μοντέστο αφού μετά από μία επίσκεψη εκεί, είδαν ότι το κλίμα έμοιαζε πολύ με αυτό της Κρήτης. Έκαναν μία κόρη τη Χρυσούλα που εργάζεται στον Δήμο. Η Μαρία έφυγε πρόσφατα από τη ζωή. Ο Νίκος Μάστρας, μετά από μία ολιγοετή παραμονή στη Φλώριδα επέστρεψε στο Μοντέστο κοντά στην κόρη του.»

Το παραπάνω κείμενο του Σήφη Λεκάκη μας λύνει τις απορίες σχετικά με τον Νίκο Τζουγάνο και δίνει αρκετά βιογραφικά στοιχεία. Σύμφωνα με τους καταλόγους  χρονολογία έκδοσης του οκταπλού άλμπουμ ήταν το 1950. Σύμφωνα με τον Νίκο Τζουγάνο ή Τζογάνο ή Μάστρας ή Μαστρόκαλο, ανιψιό του Καραβίτη, ηχογράφησαν τους δίσκους το 1953. Επίσης κυκλοφόρησε με δυο διαφορετικά εξώφυλλα (βλέπε και ανάρτηση 356).

Ο δεύτερος δίσκος από το άλμπουμ με τους οκτώ γραμμοφωνικούς δίσκους του Μαστρά με τον Καραβίτη. Ο πρώτος στην ανάρτηση 356. Στο τραγούδι πάνε εναλλάξ. Οι μαντινάδες από τις γνωστότερες αφού τις έχουν τραγουδήσει αρκετοί καλλιτέχνες. Για τα παιξίματα δεν χρειάζονται συστάσεις.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

611. PANIVAR PA-238 ΠΑΠΑΜΙΧΕΛΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ- ΦΟΥΚΑΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ 1970

Παπαμιχελάκης Γιάννης (Παγκαλογιάννης)- Φουκάκης Ελευθέριος PANIVAR PA-238 Γέμισε ο κόσμος πέρδικες (Συρτός) - Θλιμμένα ξημερώματα (Συρτός) 1970- 45rpm- 7''

Γεννημένος στις 21 Αυγούστου του 1944 στο χωριό Ακούμια Αγ. Βασιλείου Ρεθύμνης ο Γιάννης Παπαμιχελάκης ή Παγκαλογιάννης υπήρξε ένας σεμνός άνθρωπος και μερακλής λυράρης. Συνεργάστηκε με πλήθος αξιόλογων μουσικών όπως ο Μανώλης Περουλάκης, ο Δημήτρης και ο Μανώλης Σκουλάς, ο Βασίλης και Παντελής Σαλούστρος, ο Μάρκος Νενεδάκης, ο Γιώργος Μετζάκης, ο Ελευθέριος Φουκάκης κ.α. 

Δισκογραφικά εξέδωσε συνολικά δύο δίσκους 45 στροφών και μια 8-track cassette στην εταιρία PANIVAR (αυτά εμφανίζονται στους φακέλους και αυτά έχουμε στα χέρια μας). Αξίζει να πούμε ότι ο Γιάννης Παπαμιχελάκης είχε ιδιαίτερη αδυναμία στον Κώστα Μουντάκη. Έπαιξε σχεδόν σε όλα τα Κρητικά κέντρα της εποχής εκείνης με μεγάλη επιτυχία. Έφυγε σε ηλικία 58 μόλις ετών τον Ιούλιο του 2002.

Ο Λευτέρης Φουκάκης κατάγεται από τον Πανασό. Ξεκίνησε την καριέρα του όταν απολύθηκε από τον στρατό με τον Μανώλη Ταβερναράκη ή Ρούλιο.

Συνεργάστηκε επίσης με Σκορδαλό Θανάση, Ροδάμανθο Ανδρουλάκη, Γεράσιμο Σταματογιαννάκη, Κλάδο, Κανάκη Κουκλινό, Μανώλη Κασιώτη κ.ά. Δισκογραφικά ξεκίνησε με τον Αρχοντή Λιαπάκη (βλέπε ανάρτηση 98).

Το δεύτερο από τα δισκάκια του Παγκαλογιάννη μαζί με τον Φουκάκη αυτή τη φορά, το σημερινό (το πρώτο στην ανάρτηση 113). Όμορφα παιξίματα, ιδιαίτερα τα ¨Θλιμμένα ξημερώματα¨.

Τα διαφημίστηκα που θα βρείτε στο φάκελο από τη συλλογή του περιοδικού Κρήτη, του Ιδομενέα Παπαδογιάννη.  

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

610. POLYDOR V 50549-550 ΓΕΡΟΘΕΟΔΩΡΟΥ ΣΕΡΑΦΕΙΜ 1929

Γεροθεοδώρου (Γεροθόδωρος- Αηδονόλαλος) Σεραφείμ POLYDOR V 50549-550 Με γέλασε μια χαραυγή (Δημώδες) - Του Κίτσου η μάνα κάθονταν (Δημώδες) 1929- 78rpm- 10''

«Ο Σεραφείμ Γεροθεοδώρου (βλέπε και ανάρτηση 474) γεννήθηκε στο Ματαράγκα (Ρίγανη) του Ξηρομέρου Αιτωολοακαρνανίας  το 1898 (για άλλους 1888). Οι γονείς του Θεόδωρος και Βασιλική είχαν άλλα τέσσερα παιδιά: τον Ανδρέα, τον Γεράσιμο, τη Σπυριδούλα και την Αθανασία.

Η οικογένειά του καταγόταν από το Πωγώνι Ηπείρου και αρχικά είχε εγκατασταθεί στη Μαχαιρά, όπου ένας από την οικογένεια έγινε σώγαμπρος του Καραπανίδη. Μετά από μερικά χρόνια η υπόλοιπη οικογένεια εγκαταστάθηκε στη Ρίγανη.

Ο πατέρας του Σεραφείμ  είχε πολύ ωραία φωνή και ήταν ψάλτης. Είχε ονομαστεί από τον Δεσπότη Αναγνώστης, ενώ διετέλεσε και για αρκετά χρόνια δάσκαλος. Επειδή ήταν γλεντζές και έπινε πολύ κρασί τον ονόμασαν και Καραμπέρη.

Τα παιδικά χρόνια του Σεραφείμ δεν ήταν εύκολα, καθώς η οικογένεια του δεν ήταν ιδιαίτερα πλούσια. Όμως κατάφερε να φοιτήσει στην ονομαστή τότε Παλαμαϊκή Σχολή Μεσολογγίου και στη συνέχεια στη Νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1916-1921), ενώ παράλληλα σπούδαζε και βυζαντινή μουσική στο Ωδείο Αθηνών. Από τα σχολικά χρόνια είχε πολύ ωραία και  χαρακτηριστική φωνή και για αυτό του απέδωσαν το παρατσούκλι  ”Αηδονόλαλος’’. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για την ακουστική γοητεία που ασκούσε η μελωδική φωνή του αναφέρεται στο αυτοβιογραφικό που άφησε ο ποιητής Θωμάς Λαλαπάνος.

Στις 30-6-1924 ο Σεραφείμ παντρεύτηκε την Παναγιώτα Μυτιληναίου. Απέκτησε μαζί της τέσσερα παιδιά: τον Ελευθέριο, τον Δημήτρη, την Αθηνά και την Ευγενία. Η χαρακτηριστική φωνή του δεν άργησε να του φέρει και τις πρώτες  ηχογραφήσεις σε πλάκες των 78 στροφών, έτσι το 1926 ηχογράφησε τα πρώτα τραγούδια και εκκλησιαστικούς ύμνους στην ODEON Γερμανίας.

Το πλούσιο δισκογραφικό του έργο του σταμάτησε όταν τον εγκατέλειψε η γυναίκα που έφυγε για τη Γερμανία (1938), έτσι, επιφορτισμένος με την ανατροφή των τεσσάρων παιδιών έφυγε από την Αθήνα και αναγκάστηκε να μετακινείτε σε διάφορα μέρη της Ελλάδος ψέλνοντας σε διάφορες εκκλησίες και τραγουδώντας παραδοσιακά τραγούδια σε πανηγύρια και γάμους. Αρχικά πήγε στο Αίγιο ως ψάλτης στην εκκλησία της Παναγίας Τρυπητής. Κατόπιν επέστρεψε στην Αθήνα ως ψάλτης στον Άγιο Λουκά Πατησίων και ύστερα στον Άγιο Κωνσταντίνο της Ομόνοιας. Στα δύσκολα χρόνια του πολέμου εγκαταστάθηκε στη Ρίγανη και έψελνε σε διάφορες εκκλησίες της περιοχής. Άρεσε τόσο πολύ στους Κατοχιανούς που τον διόρισαν μόνιμο ψάλτη. Ύστερα από τρία χρόνια όμως έφυγε από την Κατοχή, αφού διορίστηκε μόνιμος ψάλτης στον Άγιο Δημήτριο Αγρινίου. Όταν τελείωσε ο πόλεμος έφυγε πάλι για την Αθήνα και έψελνε σε διάφορες εκκλησίες.

Έζησε και έψελνε σε αρκετά μέρη όπως στη Ματαράγκα επί πολλά χρόνια, στο Αίγιο, στην Αμφιλοχία, , στο Αγρίνιο, στον Αστακό και στα Γιάννενα όπου έγινε και καθηγητής βυζαντινής μουσικής στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, γύρω στο 1950. Στον εμφύλιο τον έπιασαν οι αντάρτες, επειδή είχε βγάλει τραγούδια για τους βασιλιάδες, τον θεώρησαν άνθρωπο του κατεστημένου και τον πήγαιναν για εκτέλεση. Εκεί τους άρχισε το τραγούδι και τόσο τους άρεσε που τον άφησαν ελεύθερο.

Κορυφαίος λοιπόν, τραγουδιστής και ψάλτης της Ρούμελης πρωτοπόρος της δημοτικής μουσικής παράδοσης. Ανήκει στην πρώτη γενιά τραγουδιστών των ελληνικών ηχογραφήσεων και βρίσκεται στη δισκογραφία της δεκαετίας 1925-1935. Τη περίοδο εκείνη, για να τραγουδήσει κάποιος σε δίσκο έπρεπε να έχει πράγματι εξαιρετικές φωνητικές δυνατότητες.

Ο Γεροθεοδώρου κατείχε πρωτεύουσα θέση, με ιδιαίτερη επίδοση στο δύσκολο είδος των «κλέφτικων» τραγουδιών. Δυστυχώς από τις αρχές του 1932, που αρχίζει να λειτουργεί το πρώτο εργοστάσιο παραγωγής δίσκων στην Ελλάδα, οι μεγάλες αυτές φωνές αρχίζουν να παραγκωνίζονται. Διάφοροι «συνθέτες» με πιο «εύπεπτα» τραγούδια, καθώς και τραγουδιστές «εμπορικοί», χωρίς να είναι απαιτητικοί στο τι θα τραγουδήσουν, αρχίζουν να παίρνουν τη θέση των παλαιοτέρων.

Συνολικά έχει ηχογράφησει 49 δίσκους των 78 στροφών με παραδοσιακά τραγούδια εκκλησιαστικούς ύμνους, καθώς και τραγούδια που συνέθετε ο ίδιος. Οι δισκογραφικές εταιρείες με τις οποίες είχε συνεργαστεί  ήταν η ‘HIS MASTER VOICE ΕΛΛΑΔΟΣ’  η ‘ODEON ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΛΑΔΟΣ’ η ‘COLUMBIA ΕΛΛΑΔΟΣ’ η ‘POLYDOR ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ’ και η ‘PARLOPHONE EΛΛΑΔΟΣ’.

‘Έχοντας  μια πλούσια δισκογραφική δουλειά από το 1926 έως το 1935 ως ερμηνευτής και ως συνθέτης γίνετε μέλος της ΑΕΠΙ στις 5 Δεκεμβρίου του 1934. Επίσης όλο αυτό το διάστημα δίδασκε βυζαντινή μουσική σε νέους μουσικούς.

Ο Σεραφείμ Γεροθεοδώρου απεβίωσε, συνεπεία εγκεφαλικού επεισοδίου, σε ηλικία 60 ετών την 30η Μαρτίου 1958.»

Εξαιρετικός ο Γεροθόδωρος στην σημερινή πλάκα γραμμοφώνου. Εξαιρετική και η ορχήστρα που τον συνοδεύει, κυρίως το βιολί. Το πρώτο τραγούδι "Με γέλασε μια χαραυγή" έχει αναφορά στο Μάρκο Μπότσαρη σύμφωνα με την Δόμνα Σαμίου. Αναφορές θα βρείτε εδώ. Το δεύτερο "Του Κίτσου η μάνα κάθονταν¨ έχει αναφορά στην κλεφτουριά. Αναφορές θα βρείτε εδώ.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

609. DISCOPHON DS 106 ΤΣΕΚΟΥΡΑΣ ΑΝΔΡΕΑΣ- ΧΑΛΗΓΙΑΝΝΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ- ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ 196X

Τσεκούρας Ανδρέας- Χαληγιάννης (Χαλιγιάννης) Αθανάσιος- Αθανασοπούλου Αλεξάνδρα (Αλέκα) DISCOPHON DS 106 Κάπου χτυπάνε δυο καρδιές (Τσάμικο) - Να μην αργήσει η άνοιξη (Συρτός) 196X- 45rpm- 7''

Ο Θανάσης Χαλιγιάννης (βλέπε αναρτήσεις 22, 182, 211 και 257) γεννήθηκε το 1925. Το alter ego του Βασίλη Σαλέα του πρεσβύτερου. Καταγόταν από την μεγάλη οικογένεια μουσικών, των Χαλιγιάννηδων εκ Παρακαλάμου Ιωαννίνων. Γιος του Γιώργου Χαλιγιάννη και αδερφός του Νίκου που έπαιζε βιολί. Συμμετείχε σε πολλές ηχογραφήσεις και συνεργάστηκε με πολλούς λαϊκούς και δημοτικούς τραγουδιστές. Συνεργάστηκε ακόμα και με τον Στέλιο Καζαντζίδη παίζοντας σε δίσκους του. Δυστυχώς, έφυγε νωρίς.

Στο σημερινό δισκάκι έχουμε στο κλαρίνο τον Χαλιγιάννη  και στα φωνητικά τον Ανδρέα Τσεκούρα (βλέπε και ανάρτηση 144) και την Αθανασοπούλου Αλέκα (Αλεξάνδρα), για τους οποίους δεν βρήκα καθόλου στοιχεία.

Η χρονολογία ηχογράφησης και κυκλοφορίας του δίσκου είναι άγνωστη αλλά πιθανολογώ ότι είναι δεκαετία του ’60.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).