81. VENUS V201 ΜΠΑΚΑΤΣΑΚΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ- ΚΡΑΣΑΔΑΚΗΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ 1972

Μπακατσάκης Μιχάλης- Κρασαδάκης Παντελής VENUS V201 Ουράνιο τόξο θα γενώ - Μ΄ενούς την κόρη 1972- 45rpm- 7''

Ο Μιχάλης Μπακατσάκης γεννήθηκε το 1944 στον Άγιο Βασίλη Γαβαλοχωρίου Αποκορώνου και υπήρξε το τέταρτο από τα έξι παιδιά του Μιχάλη και της Μαρίας Μπακατσάκη. Τελειώνοντας το δημοτικό σχολείο ακολουθεί τον πατέρα του βοηθώντας τον στις κτηνοτροφικές και αγροτικές εργασίες. Με την λύρα έρχεται σε επαφή πρώτη φορά στα δεκαέξι του όπου κι απόκτησε το πρώτο του όργανο από τον αδερφό του πατέρα του Μανώλη. Ο νεαρός Μιχάλης δείχνοντας ιδιαίτερο ζήλο για την κρητική μουσική, άρχισε να εμφανίζεται σε εκδηλώσεις της επαρχίας του μέσα σε ενάμισι χρόνο ενώ μέχρι τα είκοσι του είχε καθιερωθεί ως λυράρης και τραγουδιστής.

Οι μουσικές επιρροές που δέχθηκε κυρίως από τον Μιχάλη Παπαδάκη ή Πλακιανό αλλά και τους παλαιότερους λυράρηδες του Αποκόρωνα, Χαρίλαο, Καντέρη κ.α σε συνδυασμό με το παθιασμένο παίξιμο που ο ίδιος είχε από τη φύση του, συντέλεσαν ώστε ο Μπακατσάκης να δημιουργήσει ένα εντελώς ιδιαίτερο, προσωπικό μουσικό ύφος.

Με το τέλος της στρατιωτικής του θητείας, εξασκεί βιοποριστικά το επάγγελμα του λυράρη περιοδεύοντας σε όλη την Κρήτη, την Αθήνα, την Ρόδο ,την Κύπρο κ.α ενώ εμφανίζεται και στο εξωτερικό , Γερμανία, Βέλγιο, Τυνησία, Αμερική και Καναδά. Συνεργάτες του υπήρξαν μεταξύ άλλων ο Φανης Περουλάκης, ο Παντελής Κρασαδάκης και ο Μανώλης Κακλής. Το 1970 ηχογραφεί τον δίσκο 45 στροφών «Ουράνιο τόξο» όπου εμπεριέχει ένα συρτό του Πλακιανού και μια σειρά από κοντυλιές.

Το 1973 κι ενώ έχει ήδη διανύσει τα πρώτα χρόνια μιας πολλά υποσχόμενης καριέρας, ένα πρόβλημα στα νεύρα του αριστερού του χεριού τον αναγκάζει να αποσυρθεί από την ενεργό δράση για εννιά ολόκληρα χρόνια, ταυτόχρονα διορίζεται ως δημόσιος υπάλληλος. Επανέρχεται μουσικά το 1981-82 συνεργαζόμενος με τον Κώστα Κουκουμπεδάκη ενώ το 1994 αποσύρεται οριστικά. Το 2010 χάνει τη μάχη για τη ζωή κτυπημένος από την επάρατη νόσο.

 

Ο Παντελής Κρασαδάκης γεννήθηκε το 1948 στον Κουρνά Αποκορώνου. Οι γονείς του ήταν αγρότες. Στο σύνολο ήταν πέντε αγόρια και μια κόρη, ξεκινώντας τη βιοπάλη από πολύ μικρή ηλικία καθότι φτωχή οικογένεια. Τα πρώτα ακούσματα ήταν από τοπικούς λυράρηδες του χωριού του. Ο Τσιλεδάκης ή Κουρούπης, ο Γιώργος Τσιναράκης και στα μέσα της δεκαετίας του 50 ήρθανε και τα υπόλοιπα ακούσματα από τους Μιχάλη Παπαδάκη τον Πλακιανό, τον Κώστα Μουντάκη, τον Θανάση Σκορδαλό, τον Σπύρο Σηφογιωργάκη, τον Γεράσιμο Σταματογιαννάκη, τον Νίκο Μανιά, τον Καλομοίρη, τον Νίκο Ξυλούρη και άλλους.

Ξεκίνησε να παίζει λύρα αλλά σε μια άτυχη στιγμή του την κάψανε στο φούρνο και αυτό έγινε επίτηδες, γιατί έπρεπε να προσφέρει στην οικογένεια.

Το 1964 ταξίδεψε στα καράβια και όταν επέστρεψε στην Κρήτη πήρε το πρώτο του λαούτο από το κατάστημα των Γιώργη και Λευτέρη Φραγκιαδάκη στα Χανιά. Ξεκίνησε αυτοδίδακτος αλλά με αγάπη γι΄αυτό που έκανε.

Πρώτη συνεργασία το 1970 με τον Μπακατσάκη Μιχάλη. Στη συνέχεια έπαιξε με διάφορους για 2-3 χρόνια. Μέχρι που ήρθε η στιγμή να συνεργαστεί με τον Λεωνίδα Κλάδο και τον Μανώλη Κακλή τραγουδώντας και παίζοντας σε γάμο. Αυτό έγινε το 1976.

Το 1977 ανέβηκε στην Αθήνα, στο Κρητικό κέντρο Ζορμπάς μαζί με τον Κλάδο και το 1978 έγραψαν τον πρώτο τους δίσκο ¨Μαύρες Φορεσιές¨ που τον καταξίωσε καλλιτεχνικά.

Έκτοτε, αρκετές συνεργασίες, γλέντια, εμφανίσεις σε κέντρα και δίσκοι με τους Μαρκογιάννηδες, τον Κλάδο, την Τασούλα και τον Στρατή Μαμαλάκη, τον Νίκο Ζωιδάκη, τον Μιχάλη Τζουγανάκη, τον Ζαχαρία Κατσαμάνη, τον Βαγγέλη Ζαχαριουδάκη και άλλους.

Αρκετές και οι εμφανίσεις στους ομογενείς του εξωτερικού.

Η πρώτη λοιπόν δισκογραφική δουλειά του Μιχάλη Μπακατσάκη και του Παντελή Κρασαδάκη το σημερινό δισκάκι στη Venus.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Κλεάνθη Ατσαλάκη για το σκανάρισμα της συνέντευξης (θα τη βρείτε στο φάκελο), από το περιοδικό ¨Κοντυλιές¨, από το οποίο άντλησα τα βιογραφικά στοιχεία για τον Κρασαδάκη (στο διαδίκτυο δεν υπάρχει τίποτα δυστυχώς).

(Τα σκαναρισμένα εξώφυλλα που προστέθηκαν είναι του Ιδομενέα από Ρέθυμνο και τον ευχαριστώ πολύ που συμβάλει στη προσπάθεια καταγραφής).

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

80. OLYMPIC OE 80156 ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΗΛΙΑΣ- ΚΟΥΤΡΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ- ΛΕΟΝΤΑΡΙΤΣΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ 1971

Παπαγεωργίου Ηλίας (Ο Σταυραετός)- Κούτρας Ιωάννης- Λεονταρίτσης Αντώνης OLYMPIC OE 80156 Σ΄αυτές τις ράχες τις ψηλές (Καλαματιανό) - Ποιος έλατος (Τσάμικο) 1971- 45rpm- 7''

Ο Ηλίας Παπαγεωργίου γεννήθηκε το 1933 στη Λευκάδα Φθιώτιδος με απώτερη καταγωγή τα Πουγκάκια και το Παλαιοχώρι. Σήμερα στα Πουγκάκια Φθιώτιδος δεν υπάρχουν οικογένειες με το επώνυμο Παπαγεωργίου. Αείμνηστος ερμηνευτής των γνήσιων δημοτικών τραγουδιών με κρυστάλλινη φωνή, που ήταν γνωστός και αγαπητός στο πανελλήνιο τόσο από τους δίσκους του, όσο και από τις δεκάδες ελληνικές ταινίες που συμμετείχε στις δεκαετίας 1960 και 1970.

Έζησε στην Αθήνα (Παγκράτι), όπου διατηρούσε καθαριστήριο. Ώς το 1985 εμφανιζόταν συχνά στα ραδιοτηλεοπτικά Μέσα και δημιούργησε πολλούς θαυμαστές και εκτεταμένη δισκογραφία. Τα γνωστότερα τραγούδια του  είναι το: πανελληνίως γνωστό τσάμικο «Παραμεράτε λυγερές» και τα: «Ένας αητός περήφανος», «Τρεις βλαχοπούλες λυγερές», «Της Ρούμελης η Βαγγελιώ», «Του Ρήγα η Φρόσω», «Ο Λιάκος», «Δεν θέλω μάνα μ’ προξενιά», «Τρεις λαμπαδούλες», «Παλιά μου χρόνια και καιροί», «Η Χάιδω», «Κάτω στο γεροπλάτανο», «Στο χωριό μου θα γυρίσω», «Ο Αριστείδης», κ.λπ.

Οι LP δίσκοι του  είναι: «Τσάμικα», «Καλαματιανά», «Κοντά σου ήρθα Όλυμπε» (1967), «Ένας αητός περήφανος» (1968), «Ένας λεβέντης πέρασε» (1968), «Τραγουδισμένη Ρούμελη» (1970), «Στο χωριό μου θα γυρίσω» (1971), «Ιτιά, ιτιά και πλάτανε» (1972), «Παλιά μου χρόνια και καιροί» (1974), «Γλυκοχαράζουν τα βουνά» (1976), «Ρουμελιώτικα» (1977), «Ένα κι ένα» (1979), «Ένας σταυραετός» (1979), «Οι μεγάλες μου επιτυχίες» (1982), «Ο Πλάτανος» (1982), «Έλατα και Θυμάρι Νο 1» (1982), «Χωριό» (1987, συμμετοχή), «Μεγάλες επιτυχίες» (1994, ως τραγουδοποιός-τραγουδιστής).

Πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα και το υψηλότατο ήθος του και η γενναιοδωρία του προς τους φτωχούς και αδύνατους μέχρι που ο θάνατος τον πήρε το 1985...

Ο Ηλίας Παπαγεωργίου, ως δημοτικός τραγουδιστής αλλά και ως άνθρωπος, υπήρξε ο γνήσιος εκφραστής της ρουμελιώτικης λεβεντιάς!

Βιογραφικά στοιχεία για τους κλαριντζήδες που συνοδεύουν τον Παπαγεωργίου στο σημερινό δίσκο δεν κατάφερα να βρω. Πιθανότατα στην παρακάτω φωτογραφία είναι με την ορχήστρα που συμμετέχει γιατί υπάρχει και ο Κούτρας. Μάλλον ο Λεονταρίτσης είναι το δεύτερο κλαρίνο.

 Η RCA VICTOR μετέπειτα OLYMPIC είχε τους πυλώνες της: Παπαγεωργίου, Σηφογιωργάκη, Μοσχολιού, Δερμιτζάκη, Καλογιάννη. Από τις πωλήσεις των συγκεκριμένων και μόνο, νομίζω ότι έφτανε να λειτουργούν με κέρδος.   

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ)

79. HIS MASTER'S VOICE 7PG 3114 ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ- ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ- ΨΩΜΙΑΔΗΣ ΔΑΝΙΗΛ 1962

 Ιωαννίδης Δημήτρης- Καζαντζίδης Θεοχάρης- Ψωμιάδης Δανιήλ HIS MASTER'S VOICE 7PG 3114 Στην ξενιτιάν που πάει (Χορός Καρσιλίδικος) - Χορός Σέρρα (Πυρρίχιος) 1962- 45rpm- 7''

Η ποντιακή λύρα, το παραδοσιακό μουσικό όργανο των Ποντίων, θεωρείται ότι έχει εξαιρετικές μουσικές δυνατότητες που δεν περιορίζονται μόνο στην ποντιακή μουσική. Ήταν το μέσο επιβίωσης στην προσφυγιά, ο συνδετικός κρίκος με όσα έμειναν πίσω. Μιλάμε για ένα σύμβολο πολιτισμικής ταυτότητας. Ένα αντικείμενο με ισχυρή συμβολική αξία που χρησιμοποιείται για να αναπαραστήσει μια κουλτούρα από το παρελθόν, να θυμίσει τις ρίζες των Ποντίων κρατώντας ζωντανή την παράδοση αλλά ταυτόχρονα και να τους βοηθήσει στη δημιουργία μιας ταυτότητας.

Η μυθολογία μάς έχει αφηγηθεί ότι «εφευρέτης» της λύρας είναι ο Ερμής και ότι την χάρισε στον Απόλλωνα προκειμένου να τον εξευμενίσει. Από τότε θα γίνει το σύμβολο του αρχαίου θεού της ποίησης και της μουσικής. Αν θελήσει όμως κανείς να αναζητήσει τις αδιάρρηκτες σχέσεις των Ελλήνων με τη λύρα, είτε αυτή είναι ποντιακή είτε πολίτικη, είτε κρητική είτε θρακική, θα πρέπει να πάει πίσω στη λυρική ποίηση, το λογοτεχνικό είδος που αναπτύχθηκε στην αρχαία Ελλάδα και οφείλει το όνομά του στο γεγονός ότι συνοδευόταν πάντα από τη λύρα. Η δοξαρωτή λύρα θα εμφανιστεί περίπου τον 8ο με 10ο αιώνα στο Βυζάντιο. Ο αποκλεισμός των μουσικών οργάνων από τη λειτουργία της ορθόδοξης εκκλησίας οδηγεί τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι κατά τη μεταχριστιανική εποχή η χρήση της περνά εξολοκλήρου στα λαϊκά στρώματα. Σύμφωνα με την Εγκυκλοπαίδεια Ποντιακού Ελληνισμού η ποντιακή λύρα είναι ένα από τα δοξαρωτά μουσικά όργανά που εμφανίστηκαν στον Πόντο περίπου τον 10ο-12ο αιώνα. Ερευνητές όπως ο Pickens, ο Kilpatrick και ο Bachmann θεωρούν ότι πρόκειται για τη συνέχεια της βυζαντινής και πολυφωνικής μουσικής. «Πολιτιστικό κέντρο του Εύξεινου Πόντου για τη μουσική» χαρακτηρίζει την Τραπεζούντα ο Reinhard. Είναι το απαραίτητο «συστατικό» για κάθε γλέντι, πανηγύρι ή γάμο.

Οι λυράρηδες του Πόντου, που συνήθως ήταν και καλοί τραγουδιστές, έπρεπε εκτός άλλων να διαθέτουν και αντοχή ώστε να παίζουν και να τραγουδούν για όσο τραβήξει η διασκέδαση. «Εγώ έμ’ π’ ετραγώδεσα, εφτά νύχτας κι ημέρας ση Δεσποινίτσας τη χαράν, ση Κωνσταντή τον γάμον. Εφτά ημέρας σο ποδάρ’ και ξάι πουθέν ’κι εκάτσα, εφτά ημέρας σο χορόν κι ομμάτα απάν ’κι έγκα» (Εγώ ’μαι που τραγούδησα εφτά νύχτες και μέρες στης Δεσποινούλας τη χαρά, στου Κωνσταντή το γάμο. Στο πόδι εφτά μέρες, και πουθενά δεν κάθισα εφτά ημέρες στο χορό, χωρίς να κλείσω μάτι), λέει το παραδοσιακό τραγούδι. Ο Σ. Ευσταθιάδης στην Εγκυκλοπαίδεια Ποντιακού Ελληνισμού γράφει ότι οι λυράρηδες όφειλαν να ικανοποιήσουν ακόμα και τις επιθυμίες μελλοθανάτων. Λίγο πριν φύγουν από τη ζωή άφηναν «παραγγελιά» να παίξει ο λυράρης που διάλεγαν στο μνήμα πριν από την ταφή. Οι λυράρηδες εκπλήρωναν αυτή την επιθυμία πάντα και στο ακέραιο.

Στην πρώτη πλευρά του δίσκου έχουμε Καρσιλίδικο χορό. Χορός από την περιοχή του Πόντου κοντά στον Καύκασο. Λέγεται απλός Ομάλ ή Καρσιλίδικος από την ονομασία της περιοχής Καρς.

 

Στην δεύτερη πλευρά του δίσκου Πυρρίχιο χορό. Ο χορός Πυρρίχιος αποκαλείται και Σέρρα, γιατί στον ποταμό Σέρα της Τραπεζούντας υπήρχαν οι πιο φημισμένοι χορευτές. Ο σημερινός χορός των Ποντίων είναι εξέλιξη του αρχαίου Πυρρίχιου, του πολεμικού χορού των αρχαίων Ελλήνων, που αποτελούσε μέρος στρατιωτικής εκπαίδευσης.

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη και τον Όμηρο, o Πυρρίχιος ήταν ένοπλος χορός, ο οποίος χορευόταν από παιδιά, άντρες αλλά και γυναίκες. Ο Πλάτωνας αναφέρει ότι ο Πυρρίχιος ήταν θείο δώρο των Θεών προς τους Ανθρώπους και τον διαχώριζε σε δύο είδη «τον ειρηνικόν» και «τον πολεμικόν». Αναφέρει μάλιστα ότι ήταν μέρος της λατρείας του Διονύσου. Την Σέρρα χόρεψαν οι Κουρήτες (στην Κρήτη), οι Αθηναίοι στα Παναθήναια και οι Λάκωνες στα Διοσκούρεια.

Ο Αριστοφάνης (450-388 π.Χ) αναφέρει ότι αυτός ο χορός ήταν στρατιωτικός και ένοπλος, ο δε Πλάτων (427-347 π.Χ.) περιγράφει τον Πυρρίχιο ως πολεμικό χορό με φάσεις άμυνας και επίθεσης και με τους χορευτές παρατεταγμένους με τα όπλα τους σε στρατιωτική διάταξη.

Περιείχε στροφές στα πλάγια, οπισθοχωρήσεις, πηδήματα και χαμηλώματα, επιθετικές κινήσεις και κινήσεις άμυνας και οι χορευτές έβγαζαν ζωηρές φωνές. Οι  κινήσεις του σώματος είναι γρήγορες.  Οι χορευτές γίνονται ένα μεταξύ τους.  Η στροφή  των ποδιών στο δάπεδο είναι βίαιη. Βίαιες και οι συσπάσεις των μυών του σώματος. Ενθουσιασμός καταλαμβάνει τους θεατές της Σέρρα. Όλα αυτά προσδίδουν αίγλη και πρωτοτυπία στο χορευτικό αυτό σύμπλεγμα. Μπορεί κάποιος να κατατάξει τον Πυρρίχιο μεταξύ των διασημότερων χορών.

Ο χορός κατά πρώτον αποτελείται από τρεις «στροφές»:

Στην 1^η , οι χορευτές πιασμένοι χέρι με χέρι και με υψωμένα τα χέρια χορεύουν ομαλά, με μια ευφρόσυνη διάθεση ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους. Σιγά-σιγά ο χορός πλησιάζει προς τη 2η στροφή. Η διάθεση αλλάζει βαθμιαία. Η ευφροσύνη μεταβάλλεται σε ανησυχία. Το σώμα καταλαμβάνεται από ένταση. Τα χέρια των χορευτών με κινήσεις ρυθμικές προς τα μπρος και τα πίσω αποπειρώνται να κρατήσουν όρθιο το κορμί, να μην πέσει. Στη φάση αυτή (2^η) απεικονίζεται η προσπάθεια του πληγωμένου να κρατηθεί στη ζωή και να νικήσει. Κι ενώ το σώμα είναι σκυμμένο, μικρά ζωηρά και κοφτά βήματα αποδίδουν την προσπάθεια του λαβωμένου να κρατηθεί. Στην 3^η  στροφή έρχεται η ώρα της λύτρωσης. Το σώμα, που λύγιζε και άγγιζε σχεδόν τη γη, παίρνει δύναμη, ο χορευτής αναπηδάει με τα σκέλη πλατιά ανοιγμένα και ορθώνεται στητός, με το κεφάλι περήφανο για να βλέπει ψηλά.

Δεν είναι λίγες οι συγκινήσεις που προσφέρει αυτός ο χορός.

Όσοι τον έχουν παρακολουθήσει έστω και μια φορά στην ζωή τους , έχουν κρατήσει στην μνήμη τους τη σκηνή κατά την οποία οι χορευτές γονατίζουν και χτυπάνε το πόδι τους βίαια στο έδαφος. Η κίνηση αυτή είναι συμβολική και σημαντική για κάθε Πόντιο.

Οι χορευτές εκείνη τη στιγμή γονατίζουν στους νεκρούς τους και το χτύπημα της μπότας σημαίνει ότι τους ακούνε. Μερικοί υποστηρίζουν ότι τον χόρεψε ο Κουρήτης Πύρριχος πάνω από το σώμα του Πάτροκλου για να τον θρηνήσει. Στα αρχαία κείμενα αναφέρεται ότι οι χορευτές ήταν παρατεταγμένοι σε στρατιωτική διάταξη, κρατούσαν ασπίδα και δόρυ και μιμούνταν κινήσεις στρατιωτών σε ώρα μάχης.

Στη διάρκεια των χρόνων οι Πόντιοι συνέχισαν να χορεύουν τον έντονο πολεμικό χορό, ο οποίος θεωρείται η πιο γνήσια εκδοχή του αρχαίου Πυρρίχιου. Οι χορευτές είναι άντρες, ντυμένοι με μαύρα ρούχα και οπλισμένοι, οι οποίοι στέκονται σε ευθεία παράταξη πιασμένοι χέρι χέρι με το κεφάλι ψηλά. Σταδιακά ο ρυθμός του χορού ανεβαίνει και παρά τις διαφοροποιήσεις που έχει υποστεί στο πέρασμα του χρόνου, συνεχίζει να ξεσηκώνει όσους τον παρακολουθούν. Η Σέρρα είναι πολεμικός χορός και χορεύεται με όπλα.

Πληροφορίες , βιογραφικά στοιχεία ή έστω φωτογραφικό υλικό των καλλιτεχνών δυστυχώς δεν κατάφερα να βρω. Ωστόσο έκρινα σκόπιμο σε κάποια πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την Ποντιακή λύρα και τους δύο χορούς που περιέχει το σαρανταπεντάρι.

Φωτογραφίες (όχι των καλλιτεχνών) και το ηχητικό αρχείο …(εδώ)