193. SELECT 57 ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ- ΓΑΛΑΘΙΑΝΑΚΗΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ- ΚΙΤΣΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 1968

Θεοδωράκης Εμμανουήλ (Θοδωρομανώλης)- Γαλαθιανάκης Ευστράτιος (Γαλαθιανός Στρατής)- Κιτσοπούλου Μαρία SELECT 57 Κάθε πουλί στο ουρανό (Νέος Κρητικός χορός) - Μαυρομάτα Κρητικιά μου (Καλαματιανός χορός) 1968- 45rpm- 7''

 

Ο Στρατής Γαλαθιανάκης ή Γαλαθιανός δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Γεννήθηκε στους Κάμπους Κεραμειών το 1916. Πολύ καλός δεξιοτέχνης, άριστος τραγουδιστής, ακέραιος χαρακτήρας. Το βιολί έπαιρνε φωτιά στα χέρια του, το δοξάρι σκόρπιζε διαπεραστικούς ήχους.
Στα Κεραμιά, άφησε εποχή. Κι όχι μόνο εκεί. Έπαιξε σε όλο τον νομό Χανίων, εκατοντάδες γλέντια και διασκεδάσεις. Από έφηβος σχεδόν πρωτόπιασε το βιολί, για να μην το αποχωριστεί ποτέ για όλη του την ζωή. Ένας θείος του, του δώρισε ένα βιολί, με σκοπό ο μικρός Στρατής να περνάει την ώρα του. Μα μόνο χόμπι δεν ήταν αυτό. Εξελίχθηκε ραγδαίως σε έναν μανιώδη καλλιτέχνη, η φήμη του εξαπλώθηκε πολύ γρήγορα έξω από την στενή περιφέρεια των λεβέντικων Κεραμιών.
Δίδαξε, γαλούχησε, παραδειγμάτισε τις επόμενες γενιές των Κεραμιανών βιολιστών. Ακόμα και σήμερα λένε "αυτός παίζει με το σύστημα του Γαλαθιανού".

Ο Στρατής Γαλαθιανός ακολουθούσε τον δρόμο και την τεχνική του μεγάλου Μαύρου. Είχε κάτι από την γλύκα του μεγάλου κισαμίτη βιολιστή. Πρότυπα είχε τον Χάρχαλη και τον Μαριάνο. Σίγουρα όμως, το παίξιμο του, έφερε την δική του σφραγίδα.
Στα συρτά, ήταν μοναδικός. Με απαλές δοξαριές, χωρίς έπαρση, απέδιδε ολόσωστα όλα τα παλιά κισαμίτικα συρτά της εποχής. Συνέθεσε και τον δικό του σκοπό, τον περίφημο Λακκιώτικο συρτό. Βέβαια, επειδή έπαιζε συχνά και ηχογράφησε κάποιες μελωδίες, αυτές ταυτίστηκαν με τον Γαλαθιανό και ορισμένοι σήμερα θεωρούν ότι είναι δικές του συνθέσεις, πράγμα που αποδεικνύεται λάθος ασφαλώς.

Η δισκογραφική του παρουσία ήταν αρκετά έντονη για εκείνα τα χρόνια. Ηχογράφησε αρκετά τραγούδια σε δίσκους των 45'' με μεγάλη επιτυχία. Παρέα μαζί του, ο κισαμίτης τραγουδιστής Θεοχ.Τζινευράκης, ο μεγάλος λαγουτιέρης Δημ.Γαλάνης, ο Γιώργης Γομπάκης, ο Γ.Γεραιουδάκης (Μαρουβάς). Συρτός της Χαραυγής, Μεσογειανός, Καραγκιουλές, Χανιώτικος, Γραμπουσιανός, Βοριάς και πολλά άλλα συρτά τα ακούμε σήμερα στις νοσταλγικές ηχογραφήσεις του Γαλαθιανού.
Έπαιξε εκτός των παραπάνω και με άλλους λαγουτιέρηδες, όπως ο Αντώνης Κατάκης, ο Γιώργης Κουτσουρέλης, Θοδωρομανώλης κ.α. Στην Θεσσαλονίκη όπου βρέθηκε για μερικά χρόνια, ταίριαξε με τον προσφάτως εκλιπόντα λαγουτιέρη, τον Στέλιο Λαϊνάκη από τον Λαρδά Κισάμου.

Η σημαντικότερη όμως συνεργασία κατά γενική ομολογία, ήταν αυτή με τον Δημήτρη Γαλάνη. Αχώριστοι στα γλέντια, αχώριστοι και σαν φίλοι.
Ο Στρατής Γαλαθιανός άφησε στην κυριολεξία εποχή. Με το άριστο παίξιμο του και το γλυκό τραγούδι του, με την σεμνή παρουσία του και σίγουρα, με τον γνήσιο χαρακτήρα του. Απεβίωσε το 1986.

 

Ο Μανώλης Θεοδωράκης του Ευσταθίου (ή Τράικο αδελφός της συγγραφέα και ποιήτριας Βικτωρίας Θεοδώρου),  γεννήθηκε το 1923 στη γειτονιά Νησί των Τοπολίων Κισάμου.

Ξεκίνησε να δουλεύει σε ένα κουρείο στα Χανιά, όπου ήρθε σε επαφή με διάφορους μουσικούς κι εκεί πρωτόπιασε το λαγούτο. Κουρέας στο κύριο επάγγελμα του, σταδιοδρόμησε για αρκετά χρόνια στην κρητική μουσική. Πολύ καλός στις δημόσιες σχέσεις για εκείνη την εποχή, συνεργάστηκε με τους κορυφαίους βιολιστές και λυράρηδες όπως ο Μιχ.Κουνέλης, ο Δημήτρης Χριστοφοράκης, ο Νικ.Σαριδάκης ή Μαύρος, ο Νικ.Χάρχαλης, ο Στρατής Γαλαθιανός, ο Μιχ.Παπαδάκης ή Πλακιανός Σπύρο Σηφογιωργάκη κ.α.

Βέβαια, δεν έπαιξε μαζί τους λόγω των καλών δημοσίων σχέσεων μόνο, αλλά και λόγω της πολύ καλής του τεχνικής πάνω στο λαγούτο. Μπορούσε να κλειστεί σε ένα δωμάτιο και να αυτοσχεδιάζει στο όργανο του με τις ώρες. Επίσης, έπαιξε με τους δύο κορυφαίους λυράρηδες του Ρεθύμνου, τον Θ.Σκορδαλό και τον Κ.Μουντάκη. Μάλιστα, με τον Μουντάκη εμφανίστηκαν από κοινού στην κινηματογραφική ταινία "Το νησί των γενναίων". Έπαιξε πολλές φορές στο ραδιόφωνο και έλαβε μέρος σε αρκετές ηχογραφήσεις με τον Δημ.Χριστοφοράκη και τον Γαλαθιανό. Απεβίωσε το 1997.

Για την Μαρία Κιτσοπούλου δεν κατάφερα να βρω βιογραφικά στοιχεία. Δισκογραφικά έχει 4 συμμετοχές σε αντίστοιχα 45άρια πάντα σε δημοτικό ηχόχρωμα.

Στο σημερινό δισκάκι, εξαιρετικός ο Γαλαθιανός στο βιολί με Χανιώτικα (εντάξει Κισαμίτικα) παιξίματα. Στίχοι, λαούτο και τραγούδι ο Μανώλης Θεοδωράκης, που δικαιωματικά έπρεπε να είναι πρώτο όνομα στη σημερινή δημοσίευση, αλλά με κέρδισε το παίξιμο του Γαλαθιανού. Το καλαματιανό ¨Μαυρομάτα Κρητικιά μου¨, μπορείτε να το ακούσετε μόνο με λαούτο, σε πολύ καλύτερη εκτέλεση στη συνέντευξη του Θοδωρομανώλη (προτείνω να την ακούσετε ολόκληρη) στον Ζαμπετουλάκη.

Να ευχαριστήσω τον Ιδομενέα από Ρέθυμνο (άλλη μια φορά) για τις ετικέτες που βελτίωσε.  

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

192. LYRA LS 1113 ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΠΥΡΟΣ- ΖΥΓΟΒΙΝΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ- ΑΚΡΙΒΟΣ ΚΩΣΤΑΣ 1965

Αναστασίου Σπύρος- Ζυγοβίνας Χρήστος- Ακρίβος Κώστας LYRA LS 1113 Βάτους κι' αγκάθια (Καλαματιανό Στεριανό) - Αγραφιοτοπούλες (Τσάμικο Θεσσαλίας) 1965- 45rpm- 7''

 

Ο Σπύρος Αναστασίου γεννήθηκε σε μια φτωχή και σεβαστή οικογένεια της Μηλιάς το 1930. Ο πατέρας του, Στέργιος, έπαιζε ερασιτεχνικά βιολί. Αυτό τον ώθησε να ασχοληθεί με τη μουσική, αν και ο πατέρας του θεωρούσε καλό να αποφοιτήσει πρώτα από το δημοτικό σχολείο και μετά να αποφασίσει.

Αρχικά ασχολήθηκε με το λαούτο, στο οποίο ήταν αυτοδίδακτος. Μόνο τα ακόρντα, δηλαδή τους δαχτυλισμούς των συγχορδιών, είχε διδαχθεί από τον Κώστα Βλαχαγγέλη ή Καλατζή από το Γαρδίκι. Μετά από λίγα χρόνια και αφού είχε τις πρώτες δουλειές με το λαούτο αποφάσισε να μάθει κλαρίνο. Το κλαρίνο είχε μεγαλύτερη πέραση. Είχε τον πρώτο ρόλο στην κομπανία και θα του εξασφάλιζε καλύτερη πληρωμή.

Ξεκίνησε με ένα κλαρίνο ντο. Δάσκαλος του ήταν ο Στέργιος Δημητρούλας από το Μαλακάσι, ένας μουσικός που έπαιζε για τέσσερις δεκαετίες στο Γαρδίκι μέχρι να εκτοπιστεί από τον Βούκια σταδιακά στη δεκαετία του ’40. Φαίνεται πως δεν ήταν σε θέση να προσφέρει μια πιο συστηματική διδασκαλία: ο Δημητρούλας έπαιζε συνεχώς και ο Αναστασίου προσπαθούσε να τον παρακολουθήσει για να τον κλέψει. Αυτή η πρακτική μαθητείας είναι διαδεδομένη στο Μαλακάσι, αλλά και την Καστανιά, στοιχείο που πρέπει να το συνδέσουμε με τη γύφτικη καταγωγή των εκεί οργανοπαικτών. Επιπλέον οι κλαριντζήδες στα χωριά αυτά έχουν μια πιο ασύμμετρη και οπτική αντίληψη του οργάνου, μέχρι και σήμερα. Με άλλα λόγια παίζουν περισσότερο με τη λογική του χειρισμού παρά της κλίμακας.

Ο Αναστασίου έπρεπε να στηριχτεί σχεδόν αποκλειστικά στις δικές του δυνατότητες για να προχωρήσει. Η κατάσταση ήταν πολύ δύσκολη, ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια που ζούσε μόνιμα στο χωριό του. Στη Μηλιά δεν υπήρχε γραμμόφωνο. Ο Αναστασίου ξεκινάει λοιπόν την πορεία του με τοπικό ρεπερτόριο. Εξάλλου είχε τέτοιες τεχνικές στο όργανο που δεν μπορούσε εύκολα να περάσει σε πολλά ύφη, αν και όπως λέει το ήθελε. Το 1950 φτιάχνει την πρώτη του κομπανία με το ρόλο του κλαριντζή, ενώ παράλληλα δραστηριοποιείται και με το λαούτο.

Ο Χρήστος Ζυγοβίνας (Λαούτο- Τραγούδι), γεννήθηκε στη Ματαράγκα Καρδίτσας όπου ξεχειμωνιάζανε πολλοί Γαρδικιώτες το 1928. Αυθεντική μουσική μορφή του Ασπροποτάμμου, που συνεργάστηκε με όλους σχεδόν τους Γαρδικιώτες καλλιτέχνες της Δημοτικής παράδοσης. Ηχογράφησε πολλούς δίσκους και έφυγε από τη ζωή το 1979 στα Τρίκαλα.

Ο Κώστας Ακρίβος (Λαούτο – Τραγούδι), η γνήσια Δημοτική φωνή του Γαρδικίου, γεννήθηκε το 1931. Συνεργάστηκε για πολλά χρόνια με το Γ. Βούκια, δημιουργώντας ένα από τα καλύτερα μουσικά συγκροτήματα της εποχής εκείνης.

Στις φωτογραφίες παραπάνω εικονίζονται τόσο ο Ζυγοβίνας όσο και ο Ακρίβος με διάφορους κλαριντζήδες και όχι με τον Αναστασίου.

Στο σημερινό δισκάκι στη μουσική επιμέλεια η Δόμνα Σαμίου. Ξεχωριστά παιξίματα, μιας περιοχής με πλούσια μουσική παράδοση. 

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

191. HIS MASTER'S VOICE 7PG 3405 ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ 1964

Ιωαννίδης Δημήτρης HIS MASTER'S VOICE 7PG 3405 Τη θάλασσας το νερόν (Τικ διπλό) - Το τραίνον ντο παϊ σην ξενητειάν (Ομάλ) 1964- 45rpm- 7''

 

Οι ποντιακοί χοροί δεν αποτελούν μόνο ένα μέσο διασκέδασης αλλά φέρουν μαζί τους την ιστορία, τη γεωγραφία, και βέβαια τον πολιτισμό των Ποντίων, και μόνο μια πολυεπίπεδη ανάγνωσή τους μπορεί να θεωρηθεί πλήρης μελέτη τους.

Η βασική χορευτική φόρμα των χορών, ο κύκλος, στον οποίο συμμετέχουν όλοι ισότιμα χωρίς να υπάρχει πρωτοχορευτής που ξεχωρίζει και κυριαρχεί, μας φανερώνει κοινωνιολογικά δομικά στοιχεία των κοινοτήτων των Ποντίων. Μελετώντας λοιπόν μόνο τη φόρμα των χορών μπορούμε να συμπεράνουμε (ή έστω έχουμε ισχυρές ενδείξεις) την κυριαρχία του συνόλου επί του ατόμου, την εύκολη ενσωμάτωση σ’ αυτό το σύνολο, τους ισχυρούς δεσμούς ενότητας της κοινότητας.

Άλλου είδους συμπεράσματα μπορούμε να εξάγουμε παρατηρώντας τα βήματα των χορών.

Γνωρίζοντας ότι κάποιοι χοροί είναι διαδεδομένοι σε μια περιοχή μπορούμε να διαπιστώσουμε επηρεασμούς ή μετακινήσεις πληθυσμιακών ομάδων σε μια άλλη περιοχή όπου θα συναντήσουμε ίδια βήματα. Είναι μάλιστα ιδιαίτερα ενδιαφέρον να μελετηθεί αν ένας χορός έχει μείνει αναλλοίωτος από κάθε άποψη (μελωδία και ρυθμός, ονομασία, μορφή κτλ.) ή κάποια από αυτά τα στοιχεία του έχουν αλλάξει. Τα στοιχεία αυτά είναι ενδείξεις για το πόσο μαζική ήταν η πληθυσμιακή μετακίνηση, για τη σημαντικότητα του ίδιου του χορού, για το χρονικό διάστημα παραμονής στη νέα περιοχή κτλ. Όταν μάλιστα έχουμε γνώση για την πλειοψηφία των χορών κάθε περιοχής, και επομένως μπορούμε να συγκρίνουμε πολλούς χορούς μεταξύ τους, τα συμπεράσματα είναι ακόμη πιο σύνθετα και ενδιαφέροντα. Με τον ίδιο τρόπο, συγκρίνοντας δηλαδή χορούς, διαπιστώνουμε και τις αλληλεπιδράσεις Ποντίων και άλλων λαών της περιοχής (Τούρκων, Αρμενίων, Κούρδων, Λαζών κ.ά.).

Οι χοροί δεν είναι απλώς ρυθμικοί βηματισμοί, είναι ένα σύνολο που περιλαμβάνει το γιατί χορεύονταν, τις μελωδίες τους, τα τραγούδια τους. Είναι άραγε τυχαίο που όλα τα ακριτικά ιστορικά τραγούδια των Ποντίων είναι μελοποιημένα με βάση το ρυθμό του χορού διπάτ’; Για παράδειγμα το περίφημο «Αητένς επεριπέτανεν» (όπως και τόσα άλλα), που η ιστορία του εκφράζεται τόσο μέσα από το λόγο του τραγουδιού όσο και μέσα από τις κινήσεις του χορού.

Με τον ξεριζωμό και την εγκατάσταση των Ποντίων στην Ελλάδα ανακόπηκε βίαια η ομαλή συνέχεια όλων αυτών των παραδόσεων, και η εξέλιξή τους άλλαξε δραματικά. Οι χοροί όμως συνέχισαν να είναι βασικός συνδετικός κρίκος της ιστορίας των Ποντίων. Μέσω αυτών οι μνήμες από τη χαμένη πατρίδα παραμένουν ζωντανές, βασικά πολιτισμικά χαρακτηριστικά συνεχίζουν να υπάρχουν.

To Τίκ Διπλόν είναι μεικτός δεξιόστροφος χορός που χορεύεται από όλους σχεδόν τους Πόντιους σήμερα-σε κλειστό κύκλο-με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες και έχει 10 βήματα με μαλακό σουστάρισμα. Το Τίκ είναι η χορευτική βάση, το υπόβαθρο θα έλεγα για να μπορέσει κάποιος να χορέψει αξιοπρεπώς περισσότερους από 30 με 35 Ποντιακούς χορούς. Τον συναντάμε και με την ονομασία Τίκ ΄σ Σο Γόνατον αφού είναι χαρακτηριστικό το τσάκισμα (λύγισμα) των γονάτων. Τίκ ΄σ Σο Γόνατον χόρευαν οι Πόντιοι 1ης γενιάς κάτι που στις μέρες μας έχει εκλείψει. Στην περιοχή της Λιβεράς (Ματσούκα) δεν χρησιμοποιούσαν για τον χορό αυτόν την ονομασία Τίκ, αλλά τον ονόμαζαν Τ΄Απάν και Κά΄(Από Κάτω προς τα Πάνω). Σε άλλη περιοχή της Ματσούκας τον έλεγαν Τ΄ από κάθεν κι Αν που σημαίνει (Από κάτω προς τα Πάνω). Παρατηρείται-από πολλούς-το παράδοξο φαινόμενο στη μορφή αυτή του Τίκ, τους αγκώνες να ανοίγουν τα χέρια να κατεβαίνουν προς τα κάτω και να αποκτούν κίνηση, ενώ δεν υπήρχε, το κορμί από στητό και όρθιο να καμπουριάζει με συνέπεια να έχει χάσει ο χορός όχι μόνο το χρώμα του αλλά και το όνομά του. Το Τίκ Διπλόν δημιουργήθηκε στην Ελλάδα την δεκαετία του 60, την εποχή των μεγάλων παρεμβάσεων στους χορούς, από τις φιγούρες που γίνονταν με τα πόδια στα δύο πίσω τριαράκια κατά την διάρκεια του Τίκ Μονόν. Έτσι σιγά-σιγά προστέθηκαν άλλα δύο τριαράκια και προέκυψε ένας νέος χορός που ονομάστηκε Τίκ Διπλόν. Συνοδεύεται πάντα από τραγούδι και παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα (λύρα, βιολί, κεμανέ, κλαρίνο, ούτι, αγγείο, φλογέρα, ζουρνά). Πληροφορίες παρμένες από τον Ν. Ζουρνατζίδη.

Στα Τούρκικα η λέξη dig-από όπου πήρε την ονομασία του ο χορός-που στην Ποντιακή πλέον προφέρεται (Τίκ) σημαίνει κάθετος, όρθιος, στητός και ουσιαστικά φωτογραφίζει τη θέση του χορευτή.

Ο χορός μπορεί να ξεκινήσει είτε με το δεξί είτε με το αριστερό πόδι. Περιγράφεται η είσοδος στον χορό με το αριστερό πόδι. Πάτημα αριστερού ποδιού προς το κέντρο του κύκλου (το πόδι αυτό σηκώνει όλο το βάρος του σώματος) και ακολουθεί το δεξί πόδι που σταματά πίσω από το αριστερό. Τα δύο βήματα αυτά: αριστερό-δεξί αποτελούν την εισαγωγή στον χορό. Ουσιαστικά ο χορός και ξεκινά με το δεξί πόδι να πατά μπροστά και λοξά δεξιά στην διάσταση (βήμα 1), το αριστερό πατάει πίσω από το δεξί (2ο βήμα), ενώ στην συνέχεια το δεξί πατάει πίσω και δεξιά προς την νοητή περιφέρεια του κύκλου στην οποία κινείται ο χορός (3ο βήμα) το αριστερό έρχεται να κλείσει δίπλα στο δεξί (4ο βήμα). Πάτημα αριστερού ποδιού στην διάσταση αριστερά (βήμα 5) κλείσιμο δεξιού δίπλα στο αριστερό (6ο βήμα). Πάτημα δεξιού στην διάσταση δεξιά (7ο βήμα) πάτημα αριστερού δίπλα στο δεξί (βήμα 8). Το αριστερό πατά μπροστά προς το κέντρο (βήμα 9) και ακολουθεί κλείσιμο του δεξιού δίπλα στο αριστερό (βήμα 10).Ο ρυθμός του χορού είναι πεντάσημος 5/8 (3-2).

Το Ομάλ Aπλό ή Μονόν είναι δεξιόστροφος απλός χορός. Στην Ποντιακή διάλεκτο-Ομάλ’ σημαίνει ομαλός, επίπεδος. Παίζεται σε διαφορετικές μουσικές μελωδίες στην Τσιμερά της Αργυρούπολης, στην Τραπεζούντα αλλά και σε άλλες περιοχές του Πόντου.

Είναι μεικτός και χορεύεται σε κλειστό κύκλο με τα χέρια λυγισμένα στους αγκώνες. Ο χορός έχει 6 βήματα και κινείται πάνω σε νοητή περιφέρεια από τα οποία τα 4 γίνονται προς τα δεξιά και τα δύο αριστερά. (1ο βήμα) Πάτημα του δεξιού ποδιού προς τα πίσω & δεξιά στη διάσταση (2ο) το αριστερό περνά μπροστά από το δεξί (3ο) το δεξί μετακινείται δεξιά (4ο) έρχεται και κλείνει το αριστερό δίπλα στο δεξί. Το αριστερό πατά πίσω αριστερά στην διάσταση (5ο βήμα δηλαδή στην νοητή περιφέρεια της αρχικής θέσης), (6ο) κλείσιμο του δεξιού ποδιού δίπλα στο αριστερό.

Ο ρυθμός του χορού είναι τετράσημος 4/4 (2/2).

Δυστυχώς πληροφορίες για τον Δημήτρη Ιωαννίδη (βλέπε και ανάρτηση 79) δεν κατάφερα να βρω, οπότε έκανα μια μικρή αναφορά στους χορούς που ακούμε στο σημερινό δισκάκι. Στην πρώτη φωτογραφία, πιθανότατα εικονίζεται ο Δημήτρης Ιωαννίδης στη λύρα.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).