54. OLYMPIC OE 80191 ΣΗΦΟΓΙΩΡΓΑΚΗΣ ΣΠΥΡΟΣ- ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ 1973

Σηφογιωργάκης Σπύρος- Μαρκογιαννάκης Γιάννης OLYMPIC OE 80191 Αντρειωμένος - Η γενιά 1973- 45rpm- 7''

 

O Σπύρος Σηφογιωργάκης, μεγάλος γνώστης, ερμηνευτής και δάσκαλος της κρητικής λύρας και μουσικής, υπήρξε ένα από τα πρώτα ονόματα και τις μεγαλύτερες φωνές τού σύγχρονου κρητικού πενταγράμμου.Γεννήθηκε στον Aγαλλιανό Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου το έτος 1930. O πατέρας του Mανόλης Σηφογιωργάκης ήταν αγροφύλακας. O Σπύρος τέλειωσε το Δημοτικό Σχολείο στον Kεραμέ και στη συνέχεια, βοηθούσε τον πατέρα του στα αγροκτήματά τους. Όμως, η μεγάλη φτώχεια της οικογένειάς του τον έσπρωξε, από πολύ μικρή ακόμη ηλικία, ως «φαμέγιο» στον Παν. Σταυριανάκη, στη Δρύμισκο –γειτονικό στον Aγαλλιανό χωριό– και, λίγο αργότερα, στο Σπήλι και στην Αθήνα.

Μέσα από αυτές τις φοβερές δυσκολίες, το μεράκι που του κατέκαιγε τα σωθικά για την κρητική λύρα και μουσική τον έσπρωχνε με ακατανίκητη δύναμη και επιμονή στην πραγματοποίηση τού μεγάλου του ονείρου. Έτσι, σε ηλικία μόλις δεκατριών χρονών, όντας «φαμέγιος» στον Παν. Σταυριανάκη, στη Δρύμισκο, ο Σηφογιωργάκης κατάφερε, αν και δεν είχε ποτέ διδαχθεί, να κρατήσει με μεγάλη επιτυχία πάσο με ένα μαντολίνο στον Δρυμισκιανό, επίσης, λυράρη Γ. Σταυριανάκη, σε γάμο που γινόταν στο χωριό αυτό. Αργότερα, στα 1953, όταν υπηρετούσε ακόμη στον στρατό, ο Σπύρος απόκτησε την πρώτη του λύρα και, τελειώνοντας τον στρατό, στα 1955, γνώριζε κιόλας να παίζει αρκετά καλά, γιατί είχε παρακολουθήσει τη δισκογραφία των άλλων μεγάλων δασκάλων της κρητικής μουσικής, του Θανάση Σκορδαλού και του Kωστή Mουντάκη.

Από τότε άρχισαν και οι πρώτες μεγάλες του επιτυχίες. Γύριζε από χωριό σε χωριό στην Kρήτη και έπαιζε λύρα και τραγουδούσε σε πανηγύρια, γάμους και βαφτίσια. Από το 1960 ο Σηφογιωργάκης κάνει λαμπρή καριέρα μαζί με τον άλλο γνωστό πρωτομάστορα τού κρητικού λαγούτου, τον Γιάννη Mαρκογιαννάκη, που πρώτος, είναι αλήθεια, ότι προσέδωσε στο όργανο αυτό τη θέση που σήμερα κατέχει στο πλάι τής κρητικής λύρας. Tο 1962 έρχεται ένας μεγάλος θρίαμβος τού καλλιτέχνη, παρουσιάζοντας τον πρώτο μικρό του δίσκο, με τον τίτλο: «O Φάρος» («έσβησ’ ο Φάρος…»), σε δική του σύνθεση, τραγούδι και εκτέλεση. Αφορμή για τη δημιουργία του αυτή στάθηκε η διάλυση μιας πρόσκαιρης –όπως θα την ονομάσει ο ίδιος σε κάποια συνέντευξή του– νεανικής αγάπης.

Όταν, όμως, αργότερα ο Σηφογιωργάκης γνώρισε τη γυναίκα του, τη Xρυσούλα, τότε έγραψε και την αντίθετη μαντινάδα: «Άναψ’ ο Φάρος…».Tον ίδιο χρόνο συνοδεύει τον Παγκρήτιο Σύλλογο Βρακοφόρων στο φεστιβάλ Nέων στο Ελσίνκι της Φιλανδίας. Εκεί παίρνει το πρώτο βραβείο παραδοσιακής λαϊκής μουσικής, καθώς και το χορευτικό συγκρότημα που τον συνόδευε το πρώτο βραβείο χορού. Ακολουθεί περιοδεία σε όλη την Ανατολική και Δυτική Ευρώπη με τεράστια απήχηση στους εκεί κρητικούς και ξένους πληθυσμούς. Τότε γράφει και τη δεύτερη μεγάλη του επιτυχία, το «Γράμμα και Aνεμώνα» και ακολουθούν απανωτά οι επιτυχίες του: «Tο Τραγούδι της Mητέρας» (καλαματιανό), «Tο Τραγούδι τού Πατέρα», «T’ Aστέρια τ’ Oυρανού», «Oι Kολασμένοι», «Tο Tραγούδι μιας Aγάπης», «Ένας χωρισμός», «Nύχτες της Kρήτης», «Kρήτη, Πατρίδα των Γενναίων», «Mεγάλες Αλήθειες», «Mην Kλαις Εσύ», «Tου Iούδα το Φιλί», κ.ά. που τον ανέδειξαν σε έναν από τους μεγαλύτερους δεξιοτέχνες και δασκάλους της κρητικής λύρας και μουσικής.

Ταξίδεψε σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, καθώς και στην Aμερική εννιά φορές, εφτά στην Αυστραλία και πέντε στον Kαναδά. Έχει πάρει, μαζί με την Παγκρήτιο, το χρυσό κλειδί της Aμερικής από τον αείμνηστο Πρόεδρο Tρούμαν. Στο Παρίσι έπαιξε στην πρεμιέρα τού «Zορμπά» («Zορμπάς ο Έλληνας»), όπου γύρισε και το περίφημο αριστούργημά του «Παγκρήτιος». Στην Ελλάδα έπαιξε και σε δύο άλλες κινηματογραφικές ταινίες· στη «Νεράιδα και το Παλικάρι», με την Aλίκη Bουγιουκλάκη, και στο «Ευτυχώς χωρίς δουλειά», με το Γιάννη Γκιωνάκη.Tο 1967 παντρεύτηκε τη Xρυσούλα Aσκοξυλάκη, από τους Bώρρους της Mεσαράς Ηρακλείου. Από εδώ και στο εξής, μαζί με τη Xρυσούλα, θα αποτελέσουν ένα νέο καλλιτεχνικό ζευγάρι και θα γράψουν μαζί μια νέα εποχή στον χώρο τού κρητικού πενταγράμμου. H πρώτη τους επιτυχία ήταν το: «Tώρα που βρήκα εσένα» και ακολούθησε το αριστούργημά τους «O Eρωτόκριτος». Tον ίδιο καιρό το καλλιτεχνικό ζευγάρι άρχισε περιοδείες σε ολόκληρη την Ελλάδα και το εξωτερικό, που σημείωσαν εξαιρετική επιτυχία.H όλη δισκογραφική επιτυχία τού Σπύρου Σηφογιωργάκη μέχρι σήμερα αριθμεί δεκάδες μικρών και μεγάλων δίσκων. Επιπλέον, έχει τιμηθεί επανειλημμένα από διάφορους φορείς της χώρας μας και του εξωτερικού για τη μεγάλη προσφορά του στη μουσική παράδοση τού νησιού μας.

O Σπύρος Σηφογιωργάκης, είναι γεγονός, ουδέποτε χρησιμοποίησε τη λύρα ως πάρεργο, αλλά πάντοτε ως κύριο και βιοποριστικό του επάγγελμα, στο οποίο τον στήριξε η πληθωρική αγάπη και αφοσίωση τού κόσμου. Τελευταία, πριν την ασθένειά του, ο Σηφογιωργάκης διατηρούσε Σχολή παραδοσιακής λύρας στον «Πολιτιστικό Σύλλογο Tυμπακίου» και στις Mοίρες. Δεκάδες χρόνια δάσκαλος της κρητικής λύρας (από το 1970) έχει, ήδη, παραδώσει στον χώρο της κρητικής μουσικής αρκετά νέα παιδιά, με ένα πλήρες κρητικό «ρεπερτόριο», που θα αποτελέσουν, ασφαλώς, τους μελλοντικούς συνεχιστές της αυθεντικής και γνήσιας κρητικής μας μουσικής παράδοσης.Χαρακτηριστικό γνώρισμα των τραγουδιών τού Σπύρου Σηφογιωργάκη είναι η αθωότητα και η απλοϊκή ομορφιά και χάρη που τα διαπνέουν. H φωνή του γλυκιά, μπάσα και μελωδική πατά γερά και σταθερά πάνω στη νότα και έχει χαρακτηριστική άνεση, απλότητα, χάρη, μεγαλοπρέπεια και λεβεντιά. Χρησιμοποιούσε λίγες μεν και απλές νότες με πλούσιο, όμως, και δυνατό αποτέλεσμα, που οφείλεται, ακριβώς, στην πηγαία ικανότητα, το αστείρευτό του ταλέντο και την ατέλειωτη αγάπη του στην κρητική λαϊκή μας μούσα και παράδοση, χαρακτηριστικό και αυτό γνώρισμα των μεγάλων δημιουργών της τέχνης. Είναι κάτι που λείπει, δυστυχώς, σήμερα από τους νεότερους δημιουργούς, που, μέσα από την πολυπλοκότητα των συνθέσεών τους, απουσιάζουν παντελώς το χρώμα και η ταυτότητα. Άφησε που, συχνά, προσθέτουν και άσχετα προς τη γνήσια κρητική μουσική παράδοση όργανα, καταστρέφοντας με τον τρόπο αυτόν τη γνησιότητα της κρητικής λαϊκής μουσικής έκφρασης.

Πολύ σωστά είχε πει κάποτε ο Χαράλαμπος Γαργανουράκης, σε τηλεοπτική του εκπομπή, ότι οι νέοι καλλιτέχνες μπήκανε στα χωράφια των παλιών και κυριολεκτικά τα κουρσέψανε, βρίσκοντας έτοιμο και στρωμένο τραπέζι, ενώ ο ίδιος, ταυτόχρονα, δήλωνε για τον Σπύρο Σηφογιωργάκη, χωρίς κανένα δισταγμό, ότι ήταν τότε, στη δεκαετία του εξήντα, που τον είχε ως πρότυπο και οδηγό του στις καλλιτεχνικές του εξορμήσεις. Ο Σπύρος Σηφογιωργάκης υπήρξε ένας αληθινά μεγάλος ριμαδόρος και πρωτομάστορας της κρητικής μουσικής τέχνης και παράδοσης. Ευαίσθητος και ρομαντικός ένιωθε πάντα μέσα του βαθιά αγάπη για το χωριό του και τις παιδιάστικες αναμνήσεις του στο πατρογονικό του σπίτι. Αισθανόταν ατέλειωτη ευγνωμοσύνη προς τους συγχωριανούς του, Aγαλλιανούς και Kεραμιανούς, που, πρώτοι αυτοί, είναι αλήθεια, του παραστάθηκαν και τον βοήθησαν στο δύσκολο ξεκίνημα της καριέρας του. Τότε που, όπως έλεγε και ο ίδιος, «οι άνθρωποι ήταν πολύ πιο ζεστοί και όμορφοι απ’ ότι σήμερα και όλα πολύ πιο απλά και ανθρώπινα…» 

 (Τα σκαναρισμένα εξώφυλλα που προστέθηκαν είναι του Ιδομενέα από Ρέθυμνο και τον ευχαριστώ πολύ που συμβάλει στη προσπάθεια καταγραφής). 

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ)   

 

53. ODEON DSOG 2876 ΜΟΥΝΤΑΚΗΣ ΚΩΣΤΑΣ- ΣΑΛΟΥΣΤΡΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ 1962

 Μουντάκης Κώστας (Μουντόκωστας)- Σαλούστρος Βασίλης ODEON DSOG 2876  Η παντέρμη ξενιτειά - Δεν περιμένω μπλιό χαρές 1962- 45rpm- 7''

¨…Εκείνη την εποχή, γύρω στο 1938, αγοράζει η μαμή του χωριού ένα γραμμόφωνο και κάποιους δίσκους 78 στροφών µε ηχογραφήσεις από τον Ροδινό, τον Μπαξεβάνη, τον Καρεκλά, τον Καραβίτη και τον Καλογερίδη. Μέγα γεγονός για το χωριό! Από τη µία ο φωνόγραφος, από την άλλη οι χωριανοί μουσικοί που προσπαθούν να παίξουν ο ένας καλύτερα από τον άλλο και όλοι μαζί καλύτερα από το μηχάνημα. Κάθε μέρα γίνονται σε ολόκληρο το χωριό γλέντια στις αυλές των σπιτιών, όπως και στα καφενεία μετά την ολοήμερη κοπιαστική εργασία, µε πειράγματα μεταξύ γλεντζέδων, τα λεγόμενα νάκλια, καθώς και καντάδες, µε τον έφηβο Μουντόκωστα από κοντά να ακούει, να παρατηρεί και να αποτυπώνει τα πάντα στον νου του.

Όλα αυτά τα γεγονότα καταγεγραμμένα στο υποσυνείδητο του Μουντάκη λειτουργούν καθοριστικά, διαμορφώνοντας τον χαρακτήρα του και προσδίδοντάς του χιούμορ, πραότητα, σοβαρότητα. Παράλληλα τον εξελίσσουν σε ετοιμόλογο και ικανό στιχοπλόκο και ριμαδόρο, ικανό να διηγηθεί µια ολόκληρη ιστορία µε στίχους. Στην αποθήκη του σπιτιού μιας θείας του βρίσκει µία μισοσπασμένη λύρα, στην οποία βάζει κάτι σύρματα για χορδές και ένα δοξάρι στο οποίο περνάει τρίχες από ουρά γαϊδάρου και παριστάνει ότι παίζει.

Για να ολοκληρωθεί το τάμα του πατέρα του, στην ηλικία των δεκαπέντε ετών το 1941, μέσα στον πόλεμο πηγαίνει στο Αρκάδι τασιματάρης. Ηγούμενος της μονής είναι ο ∆ιονύσης Ψαρουδάκης. Εκεί για σαράντα μέρες θα κουβαλάει νερό, θα σκουπίζει τον ναό και τις αυλές του μοναστηριού, θα ανάβει τα καντήλια και θα βοηθάει στις γεωργικές και κτηνοτροφικές ή τυροκομικές εργασίες της μονής. Οι μέρες αυτές στο μοναστήρι ήταν αρκετές για να µην ξεχάσει ποτέ του το Αρκάδι, που το τραγουδούσε έκτοτε σε όλη τη μουσική του πορεία….¨  

Το παραπάνω απόσπασμα θα το βρείτε σε link στις πληροφορίες ολόκληρο. Βιογραφικά στοιχεία για τον Μουντόκωστα θα βρείτε στις παλαιότερες αναρτήσεις βάζοντας στο search engine του blog  (επάνω αριστερά) ¨Μουντάκης¨ ή (εδώ).

 

Ο Σαλούστρος Βασίλης γεννήθηκε 11 Ιανουαρίου 1937. Περισσότερα βιογραφικά στοιχεία δυστυχώς δεν βρήκα. Έχει συνεργαστεί εκτός από τον Μουντόκωστα, με τον Καρπουζάκη Μανώλη, Περιστέρη Αντώνη, Λεωνίδα Κλάδο, Λευτέρη Ασηθιανάκη, Μακρυδάκη Μάρκο, Κοκολογιάννη κ.α.

Στο σημερινό δισκάκι εκτός από τα ορθογραφικά λάθη έχουμε και λάθος στο όνομα που τυπώθηκε (Σαλούστρας) όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες. 

 (Τα σκαναρισμένα εξώφυλλα που προστέθηκαν είναι του Ιδομενέα από Ρέθυμνο και τον ευχαριστώ πολύ που συμβάλει στη προσπάθεια καταγραφής).   

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ) 

 

 

 

 

52. COLUMBIA SCDG 3936 ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ 1968

Ξυλούρης Αντώνης (Ψαραντώνης) COLUMBIA SCDG 3936 Να μ'αγαπά δεν μ'αγαπά - Με πλήγωσες και θα πονώ 1968- 45rpm- 7''

Στο σκληρό τοπίο των θρυλικών Ανωγείων της Κρήτης που έγινε ακόμη πιο σκληρό και πιο γυμνό από τις φωτιές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ήρθε στον κόσμο, το 1942, ο Αντώνης Ξυλούρης (Ψαραντώνης) που έμελλε να γίνει ένας ζωντανός θρύλος της μουσικής, εμπλουτίζοντας την κρητική, τη μεσογειακή και την παγκόσμια μουσική με ήχους ανεπανάληπτους, με μουσικές εξαίσιες και ερμηνείες απαρομοίαστες και μοναδικές."Οι επιρροές μου προέρχονται από αυτά που άκουγα από μικρός και τα έπαιρνα μέσα μου με το δικό μου τρόπο".

"Είναι αυτοδίδακτος στη λύρα, έπαιξε για πρώτη φορά σε γάμο στα 13 του και πολύ γρήγορα απέκτησε φήμη παίζοντας σε γιορτές και πανηγύρια στην Κρήτη."Πηγή έμπνευσης, παιδί μου, είναι η φύση. Ας πάρουμε μαζί μας μόνο τα ωραία από ό,τι μπορούμε να ζήσουμε..."Μπαίνει στη δισκογραφία το 1964 με έναν δίσκο 45 στροφών ενώ ο πρώτος του ολοκληρωμένος δίσκος κυκλοφορεί το 1973. Ήδη από το 1980 τον ανακαλύπτουν στο εξωτερικό οπότε και αρχίζουν οι απανωτές προσκλήσεις σε σημαντικά φεστιβάλ της Ευρώπης, της Αμερικής και της Αυστραλίας."Η κραυγή των θεών" - έτσι προλογίζουν τον σπουδαίο λυράρη και επιφανή εκπρόσωπο της γενιάς των Ξυλούρηδων στα πιο σημαντικά φεστιβάλ σύγχρονης μουσικής. 

* Το 1982 προσκαλείται στο WDR Folkfestival, στην Κολωνία (Γερμανία) όπου του απονέμεται το 1ο βραβείο από διεθνή επιτροπή ειδικών.

 * Το 1985 εκπροσωπεί την Ευρώπη στο Journées des Cinq Continents (Συνάντηση των Πέντε Ηπείρων) που γίνεται στη Ζυρίχη (Ελβετία) και στο Άμστερνταμ (Ολλανδία).

 * Το 2005 προσκαλείται και συμμετέχει στις εκδηλώσεις για τα 20 χρόνια του World Music Institute, στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης (ΗΠΑ). 

* Το 2007 προσκαλείται και λαμβάνει μέρος στο All Tomorrow's Parties που γίνεται στο Μάινχεντ (Αγγλία). 

* Το 2009 προσκαλείται για δεύτερη φορά στο All Tomorrow's Parties που γίνεται στο Σύδνεϋ και στη Μελβούρνη (Αυστραλία) και επιμελείται ο Nick Cave με τους Τhe Bad Seeds και τους Dirty Three.

 Η λύρα του Ψαραντώνη εκτίθεται σήμερα στο Musical Instrument Museum στο Φοίνιξ της Αριζόνα (ΗΠΑ) όπου και προβάλλεται video με τον ίδιο να παίζει τη λύρα του.Στην Ελλάδα, ανάμεσα στους πρώτους που τον ανακαλύπτουν, είναι ο Μάνος Χατζιδάκις ο οποίος θεσπίζοντας ένα ειδικό βραβείο για "μια ισχυρή και ιδιότυπη μουσική προσωπικότητα που παίζει λύρα και ονομάζεται Ψαραντώνης", τον βραβεύει ως τον "Πρώτο λυράρη της Ελλάδας" στον Μουσικό Αύγουστο που οργανώνει το 1979 στα Ανώγεια.Μέσα στη μουσική του Ψαραντώνη ζει η πανάρχαια μυθολογία της Κρήτης. Είτε μιλά για τον Δία, είτε για την κατασκευή της πρώτης λύρας από τον μυθικό βοσκό Χαντίπερα, είτε για τους Κουρήτες, είτε εκφράζει με τη λύρα του αυτό που αισθάνεται ως ζωντανό μύθο της πατρίδας του, ο Ψαραντώνης επικυρώνει με τη φυσική παρουσία του και με την τέχνη του τους πανάρχαιους μύθους της Κρήτης. Γιατί ο Ψαραντώνης ζωντανεύει τους μύθους όχι μόνο με τη δεξιοτεχνία του αλλά και με την πίστη του σε αυτούς καθώς τους προσεγγίζει "με λογισμό και μ' όνειρο", πιστεύοντας στη σύγχρονη παρουσία και στην ενέργειά τους. Η κατακόρυφη, κοφτή δοξαριά του παραπέμπει στις απότομες κορυφές και στις κοφτές πλαγιές των βουνών της Κρήτης. Στο λυρικό ψιθύρισμα της λύρας του αναδύεται η "γλυκότη" απ' το μουρμούρισμα των κουτσουναριών, το κελάιδισμα των πουλιών και τον ήχο του φιαμπολιού των βοσκών του Ψηλορείτη. 

Έτσι, στη μουσική του Ψαραντώνη ακούς άλλοτε τρεχούμενα νερά που κελαρύζουν, άλλοτε τα μοναχά δεντρά που ανεμοδέρνονται, κι άλλοτε "τη βοή που εβγάνει η γης, ο αέρας και μουγκρίζει" όπως το είπε ο Κορνάρος. Κι ακόμη, είναι στιγμές που οι απότομες δοξαριές του σε σέρνουν έως την άκρη του γκρεμού: "Εκεί που σμίγουν οι καιροί, εκεί που συναντιούνται". Κι εκεί όπου μπορεί, αν ακούς το δεύτερο και το τρίτο στρώμα της μουσικής, να δεις τον "μέγα τράγο", όπως τον είδε ο Άγγελος Σικελιανός, "ορτό" σ' ένα βράχο πάνω απ' το αγριεμένο πέλαγο...Νέος μαζί και πανάρχαιος, ο Ψαραντώνης έχει τη δυναμική του ραψωδού και με την αλευτέρωτη δύναμή του στον αυτοσχεδιασμό κατορθώνει να δημιουργεί την ατμόσφαιρα του δέους, της ταραχής και του ρίγους, όπως ακριβώς οι μεγάλοι μουσικοί της τζαζ. 

Βαθύς γνώστης και πραγματικός λάτρης της παράδοσης μα και από τη φύση του απείθαρχος και ανήσυχος, απρόοπτος και αποκαλυπτικός, ο Ψαραντώνης θεωρείται σήμερα ως ο τολμηρός, αλλά συγχρόνως και ο στοχαστικός ανανεωτής της παράδοσης - ένα ζωντανό απόσταγμα αρχέγονων μαζί και σύγχρονων μουσικών ιστορήσεων. 

Με το σημερινό δισκάκι επιστρέφουμε στα Κρητικά ακούσματα με τον καλύτερο τρόπο μιας και αναφερόμαστε στον πολύ αγαπητό Ψαραντώνη. Αυτός και ο Ross Daly έχουν δώσει μια ξεχωριστή "νότα" της Κρητικής μουσικής παράδοσης (γενικά της μουσικής) όχι μόνο στην Ελλάδα και στους ομογενείς αλλά παγκόσμια.

 (Τα σκαναρισμένα εξώφυλλα που προστέθηκαν είναι του Ιδομενέα από Ρέθυμνο και τον ευχαριστώ πολύ που συμβάλει στη προσπάθεια καταγραφής) .

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο ….(εδώ)