190. PANIVAR PA-404 ΣΚΟΥΛΑΣ ΒΑΣΙΛΗΣ- ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ- ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ 1972

Σκουλάς Βασίλης (Καλαθάς)- Αποστολάκης Μιχάλης- Μαρκογιαννάκης Ευάγγελος (Μαρκοβαγγέλης) PANIVAR PA-404 Αγρίμια κι΄ αγριμάκια μου (Ριζίτικο) - Θ΄ ανέβω στο διάστημα (Συρτός) 1972- 45rpm- 7''

 

«Ο Βασίλης Σκουλάς γεννήθηκε στα Ανώγεια Μυλοποτάμου Ρεθύμνου Κρήτης το 1946. Η οικογένεια του έχει μεγάλη παράδοση στη μουσική και γενικότερα στις τέχνες. Ο παππούς του, ο Μιχάλης Σκουλάς, ήταν σπουδαίος λυράρης της εποχής του και ο πατέρας του Αλκιβιάδης Σκουλάς ή Γρυλιός γνωστός λαϊκός ζωγράφος των Ανωγείων.

Άρχισε να μαθαίνει λύρα σε ηλικία 7 ετών και στα 16 του χρόνια, κατάφερε να καθιερωθεί, ανάμεσα στους πρώτους λυράρηδες και τραγουδιστές της Κρήτης. Έχει παίξει και τραγουδήσει σε μια μεγάλη σειρά, από επιτυχημένες καλλιτεχνικές, κοινωνικές και πολιτιστικές εμφανίσεις, στην Αμερική, στον Καναδά, στην Αυστραλία και στην Γερμανία, όπου υπάρχουν Έλληνες και ιδίως Κρητικοί.

Τον πρώτο του δίσκο ηχογράφησε το 1965,ο οποίος περιείχε κοντυλιές με τον Θανάση Σταυρακάκη και τον Νίκο Ξυλούρη, ακολούθησε ο πρώτος προσωπικός δίσκος 33 στροφών το 1969.

Ο Βασίλης Σκουλάς όμως έκανε τη σημαντικότερη δισκογραφική του δουλειά και άρχισε να συνεργάζεται με έντεχνους Έλληνες συνθέτες από το 1980, με το δίσκο "Σεργιάνισμα στην Κρήτη". Ακολούθησαν η "Κρητική ανθολογία", "Τα τραγούδια του σίδερου και του νερού" σε μουσική του Γιάννη Μαρκόπουλου, και πολλοί άλλοι.

Την περίοδο 1981-85 είχε πραγματοποιήσει μια σειρά, από εμφανίσεις στην Αθήνα στο θέατρο Παρκ, στο έργο "Καφενείον η Ελλάς" και στο θίασο του Γιάννη Βόγλη, στη θεατρική παράσταση του έργου του Νίκου Καζαντζάκη "Καπετάν Μιχάλης", στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Η πορεία του Βασίλη Σκουλά θα αλλάξει όταν το 1995 συμμετείχε σε δύο τραγούδια στο μουσικό έργο "Αιολία" του Μιχάλη Νικολούδη, ερμηνείες οι οποίες τον έκαναν να στραφεί και στο έντεχνο Ελληνικό τραγούδι.

Το 2002 κυκλοφόρησε διπλός δίσκος με μερικές από τις πιο γνωστές επιτυχίες του και διασκευές σε διάφορα κλασσικά Κρητικά τραγούδια και χορούς. Ο Βασίλης Σκουλάς διατηρεί μέχρι σήμερα, το ίδιο πάθος και μεράκι, να δημιουργεί και να διατηρεί το δικό του στέκι εμφανίσεων, την πασίγνωστη ταβέρνα "Ντελίνα", στο χωριό του, τα Ανώγεια.»

Στη δεύτερη πλευρά, του σημερινού δίσκου, έχουμε τον εξαιρετικό λυράρη Μιχάλη Αποστολάκη με τον Μαρκοβαγγέλη. Για τον Μαρκοβαγγέλη όπως και για τον Σκουλά έχουμε αναφερθεί εκτενέστερα σε παλαιότερες αναρτήσεις.

Ο Μιχάλης Αποστολάκης με καταγωγή το χωρίο Κεραμές, Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου. Δισκογραφικά τον συναντάμε σε τέσσερα 45άρια. Έχει συνεργαστεί με τον Μαρκοβαγγέλη, τον Μαρκογιάννη, τον Νίκο Μανιά και την Δέσποινα Σκαλίδη-Παπαδάκη. Στο μέλλον που θα αναρτήσουμε και τα υπόλοιπα δισκάκια ίσως να βρούμε περισσότερες πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό. Το ¨Θ’ ανέβω στο διάστημα¨ το συναντάμε και στο PA-182 της Panivar με την ίδια μήτρα ΡΑ- 182 Α. Οπότε χρονολογία ηχογράφησης είναι το 1970 και κυκλοφορίας 1972. Του Σκουλά, το ριζίτικο, χρονολογία ηχογράφησης είναι το 1972.

Αρκετές από τις φωτογραφίες του Σκουλά όπως και το σύντομο βιογραφικό, θα τα βρείτε στην ομάδα ¨ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΚΟΥΛΑΣ - VASILIS SKOULAS¨.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

189. PARLOPHONE GDSP 3275 ΚΑΛΟΓΕΡΙΔΗΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ 1967 (Ηχογράφηση 1938)

Καλογερίδης Ευστράτιος (Στρατής- Δάσκαλος του βιολιού) PARLOPHONE GDSP 3275 Νέος πεντοζάλης - Ανάμικτος Σητειακός Μαλεβιζιώτικος 1967(Ηχογράφηση 1938)- 45rpm- 7''

Ο Ευστράτιος Καλογερίδης (βλέπε και ανάρτηση 1), γεννήθηκε το 1883 στην Σητεία του Νομού Λασιθίου. Ο πατέρας του Εμμανουήλ Καλογερίδης ήταν σχολάρχης και στην συνέχεια τελώνης. Ο Ευστράτιος Καλογερίδης ήταν πολύ καλός μαθητής αν και εκείνα τα χρόνια ήταν δύσκολα.
Το 1910 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, προκειμένου να σπουδάσει Χημεία κάτι όμως που δεν έγινε ποτέ μιας και τον κέρδισε η μεγάλη του αγάπη, η μουσική! Έτσι σπούδασε μουσική στο Παρίσι και επιστρέφοντας στην Κρήτη το 1915 άσκησε το επάγγελμα του φωτογράφου (μιας άλλης μεγάλης του αγάπης) στο προάστιο Πόρος στο Ηράκλειο. Σήμερα στο προάστιο αυτό υπάρχει και η στάση των αστικών λεωφορείων με το όνομα «Καλογερίδης» προς τιμήν του.
Η τεράστια μουσική παιδεία που είχε αποκτήσει δεν μπορούσε να περάσει απαρατήρητη κι έτσι πολύ σύντομα ανέλαβε την διεύθυνση της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Ηρακλείου ανεβάζοντας την στο επίπεδο Μεγάλης Ορχήστρας.

Το μεγαλύτερο όμως έργο που επιτέλεσε ήταν η συλλογή και καταγραφή όλων των μελωδιών της γενέτειράς του (Σητεία) και της ευρύτερης περιοχής, τις οποίες κατέγραψε σε παρτιτούρες και έτσι έμαθαν και θα μαθαίνουν οι επόμενες γενιές τις αυθεντικές μελωδίες της Ανατολικής Κρήτης.
Εκτός από τον πυρρίχιο τον οποίο αν γνωρίζουμε σήμερα είναι κάτι που οφείλουμε στον Ευστράτιο Καλογερίδη, ο αξεπέραστος αυτός μουσικός βρήκε και την αυθεντική μελωδία του Ερωτόκριτου την οποία συμπεριέλαβε στις παρτιτούρες του. Χάρη στη μέριμνα της κόρης του Αλίκης οι παρτιτούρες του διασώθηκαν και συγκεντρώθηκαν από το Δήμο Ηρακλείου, για να εκδοθεί μέρος τους με τίτλο Κρητική Μουσική (1) το 1985, με αφορμή τα 25 χρόνια από το θάνατό του.
Το βιβλίο προλογίζουν ο Γεώργιος Αμαριανάκης και ο Κωστής Φραγκούλης.

Οι «Κοντυλιές» του Καλογερίδη έχουν μείνει παροιμιώδης και σίγουρα έχουν στιγματίσει την μουσική ιστορία της Κρήτης.

Ο καλλιτέχνης που χάραξε μια ανεπανάληπτη πορεία και άφησε ένα τόσο πλούσιο και σημαντικό έργο πίσω του, είχε δύο βιολιά στην κατοχή του. Το ένα από αυτά αναγκάστηκε να το πουλήσει αντί 7.000 δρχ όταν προσεβλήθει από καρκίνο και μετέβει στην Αθήνα για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα που ποτέ όμως δεν ξεπέρασε.

Πρέπει να πούμε ότι ο Στρατής Καλογερίδης είχε κατηγορηθεί από πολλούς ανθρώπους της μουσικής μεταξύ των οποίων και κάποιοι αλαζόνες μουσικολόγοι που υποστήριζαν μεταξύ άλλων ότι ο Καλογερίδης ήταν ¨εκτροχιαστής¨ μουσικός με ευρωπαϊκή κουλτούρα, ξένη ως προς την γνήσια κρητική. Ο λυρισμός είναι ένα στοιχείο που υπάρχει αιώνες τώρα στα μουσικά μονοπάτια της ανατολικής Κρήτης και ιδιαιτέρως  του Λασιθίου.

Ο λυρισμός λοιπόν κυριαρχούσε και συνεχίζει να κυριαρχεί στο ύφος των μουσικών μοτίβων του Λασιθίου. Αυτός λοιπόν ο λυρισμός ήρθε και «έδεσε» με την ήδη σωστή μουσική παιδεία του Καλογερίδη, σε πλήρη αρμονία με την ήδη παραδοσιακή έκφραση. Αλλά αν ανατρέξουμε σε μουσικούς του Λασιθίου της ίδιας περιόδου θα παρατηρήσουμε σχεδόν την ίδια ακουστική με αυτήν του Καλογερίδη, ο οποίος διέσωσε και διασκεύασε πλήθος από κοντυλιές, προσθέτοντας σίγουρα το προσωπικό του ύφος, χωρίς όμως να προσβάλλει την γνήσια μορφή τους. Αυτές λοιπόν οι ηχογραφήσεις του χαρακτηρίστηκαν ως «φολκλορικές».
Ίσως αυτό να το είπε έτσι ο μουσικολόγος και συντάκτης της κριτικής γιατί μάλλον μόνο «φολκλορικά» και όχι γνήσια είχε συνηθίσει να ακούει τις κοντυλιές, παραβλέποντας σίγουρα την πρωταρχική τους δομή και απόδοση όπως διασώζεται αυτή στο Λασίθι (βιολί, νταουλάκι, μαντολίνο, κιθάρα).

Στις 25 Ιουλίου του 1960 ο «Σπουδαγμένος Μουσικός της Σητείας» άφησε την τελευταία του πνοή σε ηλικία 77 ετών χτυπημένος από την επάρατο νόσο.

Ο Ευστράτιος Καλογερίδης είναι ο άνθρωπος που σημάδεψε την Μουσική ιστορία της Ανατολικής Κρήτης και θα αποτελεί πάντα σύμβολο για αυτήν.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

188. LIBERTY 37 ΠΙΠΕΡΑΚΗΣ ΧΑΡΙΛΑΟΣ 1952

Πιπεράκης (Παπαδάκης) Χαρίλαος (Θεός της μουσικής- Μεγάλος Διάβολος- Παγκανίνι της λύρας) LIBERTY 37 Μη σε γελάση ο έρωτας (Αποκορονιώτικος Συρτός) - Θα σε λατρεύω θες δεν θες (Χανιώτικος Συρτός) 1952- 78rpm- 10''

Ο Χαρίλαος Πιπεράκης πιο γνωστός ως Χαρίλαος Κρητικός, θεωρείται από τα μυθικά πρόσωπα της μουσικής παράδοσης της Κρήτης και ένας από τους "πατέρες" της νεότερης κρητικής μουσικής, αν και η φήμη του ήταν μεγαλύτερη εκτός της γενέτειράς του. Γεννήθηκε το 1894 ή το 1895 στο Ξεροστέρνι του νομού Χανίων και ασχολήθηκε από μικρός με τη μουσική μαθαίνοντας στο ξεκίνημα βιολί. Πέρασε πολύ γρήγορα στην κρητική λύρα και σε ηλικία μόλις 14 χρόνων θεωρήθηκε ένα από τους εξαίρετους εκτελεστές.

Τα πρώτα του μαθήματα λύρας τα πήρε παιδί ακόμη από το σπουδαίο κοντοχωριανό του λυράρη Μαθιούδη. Δεν γνωρίζουμε αν συνέβη, αλλά αναφέρεται από τον συμπατριώτη του δικηγόρο Γιώργο Στυλιανάκη ότι -άγνωστο πως-υπήρξε επίσης, στη νεαρή του ηλικία, μαθητής του "ιερού τέρατος" της μικρασιατικής μουσικής, του περίφημου Κωνσταντινουπολίτη λυράρη Damouri Jemil Bey που πέθανε το 1914 αφήνοντας δυσαναπλήρωτο κενό στη μουσική παράδοση της Μικρός Ασίας. Έφηβος ακόμη, το 1912 ή 1913 και έχοντας μοναδικό εφόδιο την τέχνη του, αποφασίζει το μεγάλο ταξίδι στην Αμερική, που έμελλε να επιφυλάξει τεράστιες εκπλήξεις αφού εκεί έζησε και τα περισσότερα χρόνια της ζωής του. Αν και δεν υπάρχουν ακόμα στοιχεία για τα πρώτα του χρόνια στην Αμερική, είναι βέβαιο ότι γρήγορα εντάχθηκε στον χώρο των ελλήνων μουσικών και επιβεβαίωσε την αξία του.

Σύμφωνα με τις αφηγήσεις του Γιώργου Κατσαρού (Θεολογίτη), που υπήρξε για δεκάδες χρόνια φίλος, συνεργάτης και σύντροφος του στο πάλκο, ο Χαρίλαος ήταν ήδη διάσημος πριν από το 1920 και στα χρόνια του Μεσοπολέμου θεωρήθηκε ο σημαντικότερος και διασημότερος λυράρης-τραγουδιστής (ή λυριστής, όπως αναφέρουν οι ετικέτες των δίσκων της εποχής) που πέρασε ποτέ από την Αμερική.
Στο πέρασμα του, κατά τη διάρκεια των πολύμηνων περιοδειών που πραγματοποιούσαν οι διάφορες κομπανίες των Ελλήνων μουσικών, ξεσήκωνε όχι μόνο τους Κρητικούς των περιοχών όπου έπαιζε, αλλά και ανθρώπους από όλα τα μέρη της Ελλάδας. Και όχι μόνο, αφού με το πέρασμα των χρόνων εμπλούτισε το ρεπερτόριό του με τραγούδια από διάφορες περιοχές του ελληνισμού αλλά και από γειτονικές μεσογειακές χώρες.

"Με όση άνεση και ευχέρεια απέδιδε τα τραγούδια της μουσικής παράδοσης της Κρήτης, το ίδιο τέλεια έπαιζε σφουγγαράδικα τραγούδια, σκοπούς και ταξίδια από τα βάθη της Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, ως και τους γρήγορους ήχους των λαών της Βαλκανικής, ρεμπέτικα ή ελαφρά τραγούδια της πατρίδας, ως και κλασικούς χορούς των ευρωπαϊκών σαλονιών", σημειώνει ο Γιώργος Στυλιανάκη σε άρθρο του για τον θάνατο του Χαρίλαου Κρητικού στον "Κήρυκα" των Χανίων τον Φεβρουάριο του 1979. Παρόμοιος όμως ήταν και ο ξεσηκωμός των συμπατριωτών του στις λίγες φορές όπου βρέθηκε στην Κρήτη στα χρόνια του Μεσοπολέμου:
"Στη δράση του μόνο μια φορά -το 1936- λέγεται πως ήρθε εδώ και τον συνωστισμό που προκάλεσε η έλευση του τον παρομοιάζουν οι παλιοί -απλοϊκοί ίσως- με την κηδεία του Εθνάρχη", σημειώνει, ως άνω, ο Γ. Στυλιανάκης. Ο Χαρίλαος Κρητικός ανήκε στους -λίγους δυστυχώς- Έλληνες μουσικούς της πρώτης γενιάς των μεταναστών που διατήρησαν σχέσεις και επαφές με την ιδιαίτερη πατρίδα τους. Αναφέρονται, από πληροφορίες, ταξίδια του το 1923, το 1926, το 1932, το 1936 στην Κρήτη, όπου έμενε για μικρά χρονικά διαστήματα και επέστρεφε στην Αμερική.

Λέγεται ότι το 1928 επέστρεψε για λίγο στην Κρήτη και συναντήθηκε με πολλούς μουσικούς της εποχής, μεταξύ των οποίων ο μεγάλος Χανιώτης βιολάτορας Γιώργος Μαργιάνος, από τον οποίο έμαθε αρκετές μελωδίες, καθώς και οι μεγάλοι Ρεθεμνιώτες μουσικοί Ανδρέας Ροδινός και Γιάννης Μπερνιδάκης (Μπαξεβάνης), που τον κέρδισαν με τις ικανότητές τους και διοργάνωσαν στην προκυμαία του Ρεθύμνου ένα διήμερο γλέντι που άφησε εποχή (συγκινητική λογοτεχνική περιγραφή του γεγονότος κάνει ο Νίκος Αγγελής στο συγκλονιστικό βιβλίο του «Στον Ίσκιο της Μαδάρας», στο αφήγημά του για το Ροδινό).Ο Χαρίλαος αν και παίζει στο πάλκο από τα μέσα της δεύτερης δεκαετίας του αιώνα, στη δισκογραφία εμφανίζεται το 1926, ιδρύοντας μαζί με άλλους μια δική τους εταιρεία δίσκων με το όνομα "Φάρος" (Pharos).

Συνέβη και με άλλους - διάσημους στα χρόνια του Μεσοπολέμου, αλλά και κατόπιν - καλλιτέχνες να μην εντάσσονται στις μεγάλες δισκογραφικές εταιρείες της Αμερικής (Columbia και RCA Victor), αλλά να δημιουργούν δικές τους μονάδες παραγωγής, αφενός για να ελέγχουν το ρεπερτόριο τους, αφετέρου για να συμμετέχουν και στα πιθανά κέρδη. Στην περίοδο των 78 στροφών έχουν καταγραφεί - μέχρι στιγμής - 35 τέτοιες μικρές ελληνικού ρεπερτορίου εταιρείες.
Δυστυχώς, για αγνώστους λόγους, η δισκογραφική παρουσία του Χαρίλαου στα χρόνια του Μεσοπολέμου δεν ήταν ανάλογη της μεγάλης του φήμης και της καλλιτεχνικής δράσης του. Με την εταιρεία Pharos ηχογραφεί το 1926-27 14 τραγούδια, εκ των οποίων πέντε παραδοσιακά ρεμπέτικα και εννέα κρητικά. Ο Χαρίλαος μας κληροδότησε κλασικά κρητικά τραγούδια, όπως τα περίφημα συρτά "Το ξηροστεριανό νερό" και "αχι λουσακιανό κρασί".

Η αποτύπωση και η καταγραφή ρεμπέτικων από τον Χαρίλαο Κρητικό, με τη φωνή και τη λύρα του, άνοιγε ένα ενδιαφέρον κεφαλαίο στη διερεύνηση της ιστορίας του ρεμπέτικου, ενώ ταυτόχρονα φανέρωνε και τη διείσδυση του μουσικού αυτού είδους σε μουσικούς χώρους που δεν μπορούσε κανείς να φανταστεί. Ο Χαρίλαος ηχογραφεί στη δεκαετία του '30 άλλα 12 τραγούδια (τέσσερα με την Columbia και οκτώ με την Orthophonic, που επανατυπώνονται και από την RCA Victor) εκ των οποίων πέντε ακόμη ρεμπέτικου ύφους και επτά κρητικά. Η δισκογραφική παρουσία του Χαρίλαου συνεχίζεται και μεταπολεμικά, ηχογραφώντας ομοίως ρεμπέτικα και κρητικά τραγούδια σε μικρές ελληνικές εταιρείες της Αμερικής, όπως η Grecophon, η Kaliphon, κ.α.

Η παρουσία του στο πάλκο ήταν συνεχής μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και στη δεκαετία του '50 υποδέχεται κι αυτός μαζί με το Γιώργο Κατσαρό (Θεολογίτη) -τη νεότερη γενιά των Ελλήνων μουσικών που περιοδεύουν ή εγκαθίστανται στην Αμερική. Ο Κώστας Καπλανής, που έπαιξε και έζησε πολλά χρονιά μαζί του τον περιγράφει σαν ένα γλυκύτατο, χιουμορίστα και ενωτικό συνάδελφο, με τεράστια ευχέρεια στη σύνθεση μαντινάδων, συντροφικό και πάνω απ' όλα εξαίσιο εκτελεστή Τα τελευταία χρόνια της ζωής του θέλησε να επιστρέψει στην Κρήτη για να παίζει εκεί μέχρι την τελευταία του πνοή. Αλλά δεν πρόλαβε. Από τον γάμο του απέκτησε δυο γιους, ενώ πολλά μέλη της οικογένειας του ζουν στην ιδιαίτερη πατρίδα του. Πέθανε το 1978 στις ΗΠΑ και θάφτηκε στο χωριό του. Στον ύστατο αποχαιρετισμό του φίλου του δικηγόρου Γ. Στυλιανάκη (ως άνω) αναφέρονται ακόμη τα παρακάτω: Όμως ο Χαρίλαος, ο αξέχαστος για χιλιάδες φίλους του Χαρίλαος, όσα κι αν πούμε δεν περιγράφεται με ξερά γράμματα.

Περιγράφεται μόνο με την αίσθηση της υπέροχης μουσικής του. Και όσο κι αν τον είπαν "Θεό της μουσικής" (στην Αμερική), ή "Μπουγιούκ Σειτάν". δηλαδή "Μεγάλο Διάβολο", οι Ανατολίτες, ή "Παγκανίνι της λύρας" (Στην Αθήνα το 1958), ή πως αλλιώς ένιωθε ο κάθε μακάριος ακροατής του, έφυγε όπως όλοι. Το "ιερό τέρας" όσο κι αν κυριάρχησε για 70 χρόνια στο μουσικό στερέωμα της Αμερικής και έμεινε "σφάχτης" στην καρδιά του κάθε επαναστάτη, έσβησε χωρίς πόνο, όπως έλεγε το τηλεγράφημα. Όσο κι αν μπήκε στο Πάνθεον των τριών μεγάλων της λύρας, (μαζί με τον Νταμουρή Τζεμίλ Μπέη και το Λάμπρο Λεονταρίτη, που και οι δυο ήταν Πολίτες), άφησε τον κόσμο αυτό με δυο κοινούς καημούς. Που δεν μπορούσε πια να παίξει και να εκφράσει το πύρινο πάθος της ψυχής του και που δεν πέθανε στην Κρήτη του". 

Ο σημερινός δίσκος κυκλοφόρησε το 1952, ωστόσο σημαντική πηγή (rebetiko.sealabs.net) δίνει χρονιά ηχογράφησης το 1939. Δύσκολο να γίνει διασταύρωση. Στη Liberty ηχογραφεί πάλι με όργανα της «καφέ αμάν» ορχήστρας, μετά το 1952 και μόνο «κρητικές» μελωδίες. Στη σημερινή ηχογράφηση συναντάμε τον τύπο ορχήστρας λύρα-ούτι-τουμπελέκι με άγνωστους τους οργανοπαίχτες.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).