165. COLUMBIA SCDG 3749 ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ- ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ 1967

Ξυλούρης Αντώνης (Ψαραντώνης)- Ξυλούρης Γιάννης (Ψαρογιάννης) COLUMBIA SCDG 3749 Θα κατοικήσω στο βουνό (Νέο συρτό) - Ηρακλειώτικος πηδικτός συρτός 1967- 45rpm- 7''

Σπάνια, πλέον, βλέπεις έναν καλλιτέχνη να υποκλίνεται στο όργανο που χρησιμοποιεί. Να του μιλάει. Να το χαϊδεύει. Να το νοιάζεται. Οι περισσότεροι τα έχουν ως εργαλεία για την αυτοπροβολή τους. Όποιος δεν καταλαβαίνει τη διαφορά, ας ρίξει μια ματιά στο πως παίζει τη λύρα του ο Ψαραντώνης (βλέπε αναρτήσεις 15 και 52). Σχεδόν πέφτει πάνω της, την αγκαλιάζει, ερωτοτροπεί μαζί της. Υπάρχουν στιγμές που νιώθεις ότι της μιλάει. Ότι κουβεντιάζουν για να δώσουν στο κοινό το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Αυτός είναι ο πραγματικός λόγος που ο Ψαραντώνης με τη βιβλική μορφή είναι ένας παγκοσμίου φήμης λυράρης. Έχει παίξει σχεδόν παντού. Καλείται σε μεγάλα φεστιβάλ του εξωτερικού και το όνομά του φιγουράρει ανάμεσα σε μεγαθήρια της μουσικής και μάλιστα… ψηλά στη μαρκίζα.

Αυτή είναι η ανταμοιβή του για το ερωτικό δέσιμο που έχει με τη λύρα του. Τον αποκαλούν Τζίμι Χέντριξ της λύρας. Σε μια συναυλία που είχε δώσει στις ΗΠΑ του είχε «κολλήσει» αυτό το ψευδώνυμο. Ο ίδιος γελάει όταν του το θυμίζουν. «Μα, Αντώνη με λένε. Είχαν πλάκα αυτοί οι Αμερικάνοι», είχε πει σε μια παλαιότερη συνέντευξή του.

Ο Ψαραντώνης γεννήθηκε το 1942 στα απροσκύνητα Ανώγεια. Περίπου έξι χρόνια νωρίτερα είχε γεννηθεί ο αδερφός του. Ο Νίκος Ξυλούρης. Ο αρχάγγελος της Κρήτης. Βαρύ φορτίο. Σχεδόν ασήκωτο. Ο Νίκος ήταν ένας ιδιαίτερος άνθρωπος από πολύ μικρή ηλικία και αυτό έβαζε τον Αντώνη σε δεύτερη μοίρα. Όχι, επειδή, κάποιος ήθελε να γίνει έτσι. Ήταν σχεδόν νομοτελειακό. Το φως του Νίκου τύφλωνε τους πάντες.

Ο μικρός Αντώνης έτρεχε πίσω από τον αδερφό του συνέχεια. Όταν ο Νίκος ζήτησε από τον πατέρα του την πρώτη του λύρα, ο μικρός αδερφός την έβλεπε σαν παιχνίδι και την πείραζε συνέχεια. Ο μεγάλος αδερφός του φώναζε να την αφήσει για να μη του τη χαλάσει. Ο μικρός, όμως, έκανε του κεφαλιού του. Μια ημέρα που ο Νίκος έλειπε από το σπίτι ο μικρός πήρε τη λύρα και άρχισε να τη γρατζουνάει. Κάποια στιγμή, σα να ξύπνησε κάτι που είχε ήδη μέσα του, ο Αντώνης έπιασε μια μελωδία, την επανέλαβε ξανά και ξανά. Μέχρι που την αποστήθισε και συνέχισε να παίζει.

Ο Νίκος γύρισε στο σπίτι άκουσε τον ήχο αλλά δεν μπήκε μέσα στο δωμάτιο που βρισκόταν ο μικρός. Στάθηκε έξω από την πόρτα και τον άκουγε να παίζει. Κάποια στιγμή άνοιξε την πόρτα απότομα και μπήκε μέσα. Ο μικρός Αντώνης τρόμαξε και επιχείρησε ν’ αφήσει τη λύρα πάνω στο κρεβάτι. Ο μεγάλος αδερφός, όμως, τον μάλωσε. «Παίζε, παίζε ρε μαϊμού. Τι ωραίο ήχο έβγαζες! Παιξ’ το», του είπε και αυτή ήταν η αρχή της ερωτικής σχέσης που ανέπτυξε ο Ψαραντώνης με τη λύρα.

Μαζί, τα δυο αδέρφια, πήγαιναν στα πανηγύρια, άκουγαν τους λυράρηδες να παίζουν, αντέγραφαν κινήσεις και τεχνικές. Έτσι έμαθαν να παίζουν. Αυτοδίδακτοι και οι δυο. Κανείς δεν πήγε σε κάποια σχολή για να μάθει. Το αυτί, το μυαλό και την καρδιά, χρησιμοποίησαν μόνο.

Με το πέρασμα του χρόνου, ωστόσο, το άστρο του Νίκου γινόταν όλο και πιο φωτεινό. Και όσο πιο φωτεινό γινόταν τόσο πιο πολύ τύφλωνε τους ανθρώπους γύρω του. Ο Αντώνης βρέθηκε στη σκιά του αδερφού του. Έπαιζε και αυτός λύρα και ήταν πάντα καλός. Για τους περισσότερους, ωστόσο, ήταν ο Αντώνης, ο αδερφός του Νίκου Ξυλούρη. Για πάρα πολλά χρόνια έμεινε στη σκιά του αδερφού του. Παρ’ όλα αυτά προσπαθούσε πάντα να κάνει τα δικά του βήματα. Από τα 13 του χρόνια όταν πρωτοέπαιξε σε έναν γάμο, μέχρι και το 1964 όταν ηχογράφησε τον πρώτο προσωπικό του δίσκο, 45 στροφών.

Όταν τον Φεβρουάριο του 1980 «έβαλε ο θεός σημάδι» και ο Νίκος Ξυλούρης έφυγε τόσο νωρίς από τη ζωή, ο Αντώνης συγκλονίστηκε. Δεν θα ήταν ποτέ ξανά ο ίδιος άνθρωπος. Αφιερώνεται στην μουσική. Από το 1973 που έβγαλε τον πρώτο του πλήρη δίσκο μέχρι και το θάνατο του Νίκου είχε κάνει συνολικά τέσσερις ηχογραφήσεις. Τις δύο δεκαετίες που ακολουθούν βρίσκεται σε ένα οργασμό δημιουργίας όπου βγάζει 13 δίσκους!

Πρώτη φορά πήρε μέρος σε διεθνές φεστιβάλ το 1982 στην Κολωνία της Δυτικής Γερμανίας σε διοργάνωση του τηλεοπτικού καναλιού WDR. Δυο χρόνια αργότερα παίζει στο Βερολίνο στις εκδηλώσεις για τα 750 χρόνια από την ίδρυση της πόλης. Το 1989 συμμετέχει στο «Journée des cinq continents» στη Ζυρίχη και το Άμστερνταμ. Τον Ιούνιο του 1999 πάλι ως εκπρόσωπος της Ελλάδας στο φεστιβάλ Η Συνάντηση των Πέντε Ηπείρων στο Μαρτινί στην Ελβετία. Και αυτά είναι μερικά μόνο από τα φεστιβάλ που συμμετέχει σε διεθνές επίπεδο.

Η αλλαγή της χιλιετίας βρίσκει τον Ψαραντώνη αδιαφιλονίκητο ηγέτη και εκπρόσωπο της Κρητικής μουσικής ανά την υφήλιο. Το 2005 παίζει για τα 20 χρόνια του World Music Institute στο Town Hall της Νέας Υόρκης. Το 2007 εμφανίζεται στο φεστιβάλ ροκ μουσικής «All tomorrow’s Parties» στο Μάινχεντ της Αγγλίας και είναι ο πρώτος Έλληνας καλλιτέχνης που καταφέρνει κάτι τέτοιο. Το 2009 εμφανίζεται για δεύτερη φορά στο ίδιο φεστιβάλ στο Σίδνεϊ και στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, το οποίο επιμελήθηκε ο Nick Cave.

Η λύρα του Ψαραντώνη εκτίθεται σήμερα στο «World’s first Global Musical Instrument Museum» στο Φοίνιξ της Αριζόνα των ΗΠΑ, όπου και προβάλλεται video με τον Ψαραντώνη να παίζει λύρα.

Στο σημερινό δισκάκι ο Ψαραντώνης με τον αδερφό του Ψαρογιάννη (βλέπε αναρτήσεις 15, 36, 64, 67, 91, 108 και LP2).

Όπως είχε πει και ο μεγάλος Πουλίκας, σε συνέντευξη, την ώρα που ξυριζότανε, το μέλλον είναι ζοφερό. Γι΄αυτό και ¨Θα κατοικήσω στο βουνό¨ παρέα με ένα βράχο όπως μας τραγουδάει ο Ψαραντώνης. Δυστυχώς όμως η ανθρώπινη βλακεία, σε κάνει να χρειάζεσαι καταφύγια, ποντικότρυπες και λαγούμια για να σωθείς από το ίδιο το ανθρώπινο το είδος. Είπαμε όμως, οι ¨Πέρδικες¨ δεν κάνουν πολιτική. Απλά με συντροφιά την τέχνη (και όχι σαν όπλο εκδίκησης όπως πολλά κράτη, μαζί και το δικό μας κάνουν), ίσως χρυσώνουμε το χάπι. Το blog cover από τον δίσκο του Ξαρχάκου ¨Η Συμφωνία της Γιάλτας και της πικρής αγάπης τα τραγούδια¨. Οι στίχοι, πάντα επίκαιροι, του Νίκου Γκάτσου.  

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

 

164. BENTETTA BE-211 ΜΑΝΙΑΣ ΝΙΚΟΣ- ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ 1968

Μανιάς Νίκος (Μανιαδάκης-Αηδόνι της Κρήτης )- Καλομοίρης Γιώργος (Γιωργαντός) BENTETTA BE-211 Νέος συρτός της νύκτας - Τσι γύφτισες αρώτησα (Κονδυλιές Μεσσαρίτικες) 1968- 45rpm- 7''

Το κανονικό του επίθετο ήταν Μανιαδάκης (βλέπε αναρτήσεις 4,9,10,19,71 και 133),. Γεννήθηκε το 1931 στην Επισκοπή Ρεθύμνου. Άρχισε από μικρός να ασχολείται με την μουσική και ξεκίνησε με λύρα, την οποία όμως παράτησε σύντομα για χάρη του λαούτου.

Για τα δύσκολα χρόνια της νιότης του είχε πει: «Σαν παιδιά, του χωριού, τα χρόνια αυτά τα δύσκολα, κουβεντιάζω τώρα για το ’45, ’46, κ.λπ., εκάναμε παρέες στα σπίτια. Επαίρναμε ένα πιατάκι φαΐ από το σπίτι μου, ένα πιατάκι φαΐ από του Μανόλη και συγκεντρωνόμεθα σε ένα σπίτι, πέντε έξι παιδιά και κάναμε λοιπόν παρέα. Και μετά βγαίναμε στον δρόμο καντάδα. Αγκαλιαζόμεθα ο ένας με τον άλλον και τραγουδούσαμε λοιπόν και γυρίζαμε στα στενά. Τέλος πάντων. Ετραγουδούσα εγώ καλά, πολύ ωραία, από τότε. Θυμάμαι ότι μας εφωνάζανε στα καφενεία και μου λέγανε «καναρίνι», «καναρίνι», εμένα. Και μου λέγανε και έλα δω, και έλα δω, τέλος πάντων… Μετά το ’45 με ’46. Το ’47 είχα ένα θείο στην Αμερική, του πατέρα μου αδερφό, Μανιά, και ήρθε λοιπόν και κάναμε κάποια παρέα στο σπίτι μας, του θείου μου κάναμε ένα ρεφενέ εκεί πέρα, και με βάλανε λοιπόν εκεί πέρα και τραγούδησα. Και μου λέει «εσύ κακομοίρη τραγουδείς καλά και επειδής παίζει ο πατέρας σου μαντολίνο, να σου πάρω βρε μια λύρα». Εγώ λοιπόν ούτε ναι ούτε όχι δεν του είπα. Τον επηρεάσανε οι συγγενείς μου, η παρέα μας. Μου λέει «αύριο το πρωί θα πάμε στου Σταγομανόλη να πάρουμε μια λύρα, από το Ρέθυμνο».

Την άλλη μέρα πήραμε το λεωφορείο πήγαμε στο Ρέθυμνο και μου πήρε μια λύρα και την είχα δυο, τρεις, τέσσερις μήνες.

Στο χωριό μου όμως υπήρχε ένας Φυσάκης, όπως σας είπα, λυράρης, και κάποιος Μαυράκης σε ένα άλλο χωριό δίπλα, στη Φλακή. Αυτός ο Μαυράκης ήταν τακτικά στην Επισκοπή σε γάμους ερχότανε, τακτικότατα. Και πιάνει λοιπόν μετά από κάνα δυο μήνες, αυτός μάλλον εφοβήθηκε ότι θα του κάνω αντίπραξη, θα του φάω τα γλέντια. Και μου λέει λοιπόν, «μώρε Νικολιό να πάρεις λαούτο, να πάρεις λαούτο και ν’ αφήσεις τη λύρα», μου λέει «και εγώ να σε παίρνω κακομοίρη στα γλέντια, μου λέει, και να βγάζεις λεφτά και τα λοιπά…». Αυτός με επηρέασε λοιπόν, και λέω του αδερφού μου «μωρέ συ, τη λύρα δεν την θέλω. Θα πάω από τα Χανιά να πάρω ένα λαούτο». «Γιάντα μωρέ»; «∆εν το θέλω μωρέ γιατί είναι δύσκολο και τα λοιπά… η λύρα είναι δύσκολη» του λέω.

Έκανε και τις αξιολογήσεις του, γιατί πάντα είχε το θάρρος της γνώμης του.

 «Ήτανε ο Μαρκογιάννης, ήτανε ο Μπαξεβάνης. Ο Μπαξεβάνης βέβαια δεν έπαιζε όπως τον Μαρκογιάννη το λαγούτο, ετραγουδούσε πάρα πολύ ωραία, έπαιζε και λαγούτο. Ο Κουτσουρέλης». Τον Ψύλλο τον εθυμάμαι σαν τον νέο. Ήτανε και χασάπης και θυμάμαι την κόκκινη ποδιά που φορούσε. Δεν τον θυμάμαι να παίζει καθόλου. Άκουγα όμως ότι ήτανε ωραίος. Το πρότυπο μου ήτανε ο Μαρκογιάννης. Μέχρι που ήρθε και έπαιζε στο σπίτι μου κοντά σ’ ένα πανηγύρι και το είχα πάρει το λαούτο λοιπόν, και πήγα και έκατσα δίπλα του και έβγαλα το λαούτο και ακούγανε πια το λαούτο παρά τη λύρα και με άρεσε πάρα πολύ». 

Γνήσιος καλλιτέχνης ο Νίκος Μανιάς ήξερε πως μακριά από το πάλκο και το λαγούτο του δεν υπάρχει.

Στο σημερινό δισκάκι, λύρα παίζει ο Γιώργος Καλομοίρης (βλέπε αναρτήσεις 34,88 και 111). Θεωρώ ότι δεν υπάρχει πρώτο όνομα. Τόσο ο Μανιάς όσο και ο Καλομοίρης θεωρούνται ογκόλιθοι της Κρητικής μουσικής παράδοσης. Σε αντίστοιχο άλλο δισκάκι της ¨Βεντέττα¨ (έχουν αρκετά σαν δίδυμο) το αφιέρωμα (αναφορά) θα είναι για τον Γιωργαντό.

Τα σκαναρισμένα εξώφυλλα είναι του Ιδομενέα από Ρέθυμνο και τον ευχαριστώ που βοηθάει στην προσπάθεια καταγραφής.  

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

163. PARLOPHONE GDSP 2889 ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΚΗΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ- ΚΟΥΜΙΩΤΑΚΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ 1964

Σταυρουλάκης Παντελής- Κουμιωτάκης (Κουμιώτης- Καμαράτος) Γιώργος PARLOPHONE GDSP 2889 Της Κρήτης το παιδί (Καλαματιανό-Στη μνήμη του Σοφοκλή Βενιζέλου) - Κλαίνε λαγκάδια και βουνά 1964- 45rpm- 7''

 

Ο Παντελής Σταυρουλάκης (βλέπε και ανάρτηση 35), από το χωριό Χάρακας της επαρχίας Μονοφατσίου του νομού Ηρακλείου, γεννήθηκε το 1934 και σκοτώθηκε το 1982 σε ηλικία 48 ετών.

Θεωρείται  ένας από τους αγαπημένους λυράρηδες της κεντρικής Κρήτης και η μνήμη του είναι πάντα φρέσκια στο νου και την ψυχή των Κρητικών μερακλήδων.

Το 1964 (σύμφωνα με την σειρά της Parlophone και όχι 1965 όπως λέει στις πληροφορίες- 1964 πέθανε ο Σοφοκλής Βενιζέλος) ηχογράφησε μαζί με τον Γιώργο Κουμιώτη (Καμαράτο) ένα Καλαματιανό που συνέθεσε ο ίδιος (στις πληροφορίες συνθέτης εμφανίζεται ο Κουμιώτης), στην μνήμη του Σοφοκλή Βενιζέλου και το ¨Κλαίνε λαγκάδια και βουνά¨. Το σημερινό δισκάκι δηλαδή.  

Αφηγείται η κόρη του Παντελή, Κλειώ: «Τον πατέρα μου τον θυμάμαι στο σπίτι με τη μουσική του, το τραγούδι του ανάμεσα σε φίλους, και σε παρέες. Έτσι μεγάλωσα, μέσα στη λύρα, που πάντα όμορφα μας ξυπνούσε πολλές φορές τη νύκτα. Του τραγουδούσα τα τραγούδια που ήθελε να δοκιμάσει στη λύρα. Του άρεσε n φωνή μου. Ήταν πολύ σοβαρός άνθρωπος. Με τη ματιά του τον καταλαβαίναμε. Δε χρειαζότανε να λέει πολλά. Ήταν ιδιαίτερα ευαίσθητος, αλλά σπάνια τον θυμάμαι να θυμώσει. Δεν ήθελε ο κόσμος να τον σχολιάζει.

Του δείχναμε πάντα σεβασμό. Μετά, όταν παντρευτήκαμε κι εγώ κι n αδερφή μου, ερχότανε στα σπίτια μας, και πολλές φορές μου έπαιζε με τη λύρα κάτι καινούργιο να τ’ ακούσω και να το χορέψω να δει πώς ταίριαζε ο χορός με τη μουσική και να του πω τη γνώμη μου. Κάπου έβλεπα ότι μετρούσε τη γνώμη μου. Ίσως επειδή ήμουνα και πιο μικρή, ήμασταν και πιο δεμένοι. Δυστυχώς, πριν τον νιώσουμε περισσότερο, τον χάσαμε. Κι έτσι μόνο τα παιδικά μου χρόνια μου τον θυμίζουν. Τώρα με τις αναμνήσεις, τα τραγούδια του, με τις εκδηλώσεις του κόσμου, που δείχνει να μην τον ξεχνάει, τον φέρνουμε κοντά μας…»

Για τον Κουμιωτάκη Γιώργο βλέπε αναρτήσεις 47 και 73.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

162. LYRA LS 1050 ΧΑΛΚΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ 1965

Χαλκιάς Αναστάσιος LYRA LS 1050 Βορειοηπειρώτικο μοιρολόι - Λεσκοβικιάρικο (Συρτό κοφτό) 1965- 45rpm- 7''

«Όσες φορές έρχεται στο μυαλό μου, τον βλέπω να βγάζει το κλαρίνο του, να το περιεργάζεται μήπως έχει πάθει κάτι και να το περιποιείται σαν ένα μωρό παιδί, να παίζει και να ψάχνει μελωδίες και τραγούδια, να μελετάει για να διορθώσει κάτι που δεν του πήγαινε καλά στο αυτί, και ξαπλωμένος να ξημερώνεται με τα γυαλιά του στο κρεβάτι για μια λέξη στα τραγούδια. Δεν εξωτερίκευε ποτέ τα συναισθήματά του και λέξη όπως το “σ’ αγαπώ” δεν τη γνώριζε, γιατί είχε άλλους τρόπους έκφρασης δικούς του, και αυτοί μπορεί να ήταν ένα χάδι και μια αγκαλιά, γεμάτη αγάπη και στοργή. Κι αυτά τα συναισθήματα δεν ήταν μόνο για την οικογένειά του, αλλά για όλο τον κόσμο…».

Αυτές τις εικόνες βλέπουμε ν’ ανακαλεί ο Λάκης Χαλκιάς για τον πατέρα του Τάσο, προλογίζοντας το βιβλίο της Άννας Στεργίου «Τάσος Χαλκιάς: Το φύσημα του Θεού» (εκδ. Σιδέρη).

Ο Τάσος Χαλκιάς (βλέπε και παλαιότερες αναρτήσεις) αντιπροσώπευε μια «σχολή» παιξίματος του ηπειρώτικου κλαρίνου, που την χαρακτήριζε το λιτό και δωρικό ύφος, σε αντίθεση με το γενικώς γρήγορο, περισσότερο «διακοσμημένο» και τεχνικό παίξιμο άλλων μεγάλων οργανοπαικτών. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, λόγω καρδιακών επεισοδίων και πνευμονικών οιδημάτων, είχε αποχωριστεί το τελευταίο κλαρίνο του, το οποίο μετά τον θάνατό του κατατέθηκε στο «Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Οργάνων».

Σύμφωνα με τα ηπειρώτικα παλιά έθιμα και σύμφωνα με επιθυμία του, όταν πέθανε, στην τελετή της ταφής του ομάδα από τριάντα κλαρινίστες συναδέλφους του έπαιξαν ένα ηπειρώτικο μοιρολόι πάνω από τον τάφο του.

Ένα μοιρολόι όπως αυτό στο σημερινό δισκάκι. Ένα μοιρολόι που έπαιζε σε σειρά ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ-ΥΕΝΕΔ, όπως και το ¨Παράπονο του τσοπάνου¨ που θα αναρτήσουμε στο μέλλον. 

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).