416. FIDELITY 7420 ΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ- ΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ 1967

Τσαγκαράκης Μιχάλης (Τσαγκαρομιχάλης)- Τσαγκαράκης Δημήτρης FIDELITY 7420 Αλεξάνδρα (Καλαματιανός) - Κάθε ωραίο στη ζωή (Καστελλιανός συρτός) 1967- 45rpm- 7''

 

«Ο Μιχάλης Τζαγκαράκης (βλέπε και αναρτήσεις 46, 117, 224 και 355) γεννήθηκε στο Αποίνι το 1945 και μεγάλωσε στο Ηράκλειο. Ξεκίνησε την καριέρα του παίζοντας και τραγουδώντας στα χωριά του Ηράκλειου που τότε σε όλα τα καφενεία του χωριού γίνονταν και ένα γλέντι και υπήρχε μεγάλος συναγωνισμός. Έπαιζαν μόνο οι πιο αναγνωρισμένοι λυράρηδες και δεν μπορούσε εύκολα να διακριθεί. Η διάκριση του ήρθε όταν σε ένα γλέντι, στην Τουρλωτή, αυθόρμητα, αυτοσχεδίασε την πρώτη του σύνθεση το τραγούδι "Κουτσομπόλες". Ο ενθουσιασμός, τα χειροκροτήματα και το κέφι του κόσμου, όχι μόνο τον συγκίνησαν αλλά άλλαξαν εντελώς την καλλιτεχνική πορεία της ζωής του. Άρχισε να συνθέτει τραγούδια που έδιναν χαρά, γέλιο και κέφι στον κόσμο.

Με συνεργάτες τα αδέρφια του Δημήτρη και Γιώργο Τζαγκαράκη και με άλλους καλούς λαουτιέρηδες, Κ. Κατσουλίερη και Γ. Ξυλούρη, ξεσήκωνε τον κόσμο και χάρη στο ταλέντο της σύνθεσης και της ποίησης που είχε, ο κόσμος τον αγάπησε, τον ξεχώρισε και πολύ γρήγορα έγινε γνωστός σε όλη τη Κρήτη, χωρίς να έχει γράψει τα τραγούδια του σε δίσκο. Η Κρητική μουσική, την εποχή εκείνη ακούγονταν μόνο στα χωριά. Το μοναδικό κέντρο στο Ηράκλειο που είχε Κρητικό πρόγραμμα ήταν το Λιμενικό περίπτερο, και ήταν πολύ τιμητικό για το Μιχάλη Τζαγκαράκη που επέλεξαν εκείνον, να παίζει λύρα κάθε βράδυ, με λαουτιέρη το Δ. Φουκάκη. Το 1964 έγραψε τον πρώτο του δίσκο 45 στροφών, ενώ δεν είχε πάει ακόμα φαντάρος. Στο στρατό υπηρέτησε στο Πυροβολικό το 1965-1967. Εκείνη την εποχή, απαγορεύονταν το ραδιόφωνο και το κασετόφωνο στο στρατόπεδο. Ο Μιχάλης Τζαγκαράκης ψυχαγωγεί με τη λύρα και τα τραγούδια του, αξιωματικούς και φαντάρους, γράφει το τραγούδι "Νεοσύλλεκτοι φαντάροι", παίζει στη λέσχη αξιωματικών, σε γιορτές που διοργανώνουν οι αξιωματικοί στο Αίγιρο και στο ραδιοφωνικό σταθμό Κομοτηνής, προβάλλοντας τη μουσική παράδοση της Κρήτης. 

Το 1967 απολύθηκε από το στρατό. Εκείνη την εποχή στο Ηράκλειο, υπήρχαν μόνο δυο κέντρα. Ο Ερωτόκριτος και η Καλλιθέα και κάθε σαββατοκύριακο έπαιζε και διαφορετικό συγκρότημα. Κάθε φορά που έπαιζε ο Μιχάλης Τζαγκαράκης τα κέντρα ήταν ασφυκτικά γεμάτα. Αυτό ήταν η αιτία που οι ιδιοκτήτες του κέντρου Καλλιθέα, του ζήτησαν μόνιμη συνεργασία. Ήταν ο πρώτος λυράρης που έπαιζε κάθε βράδυ και για πολλά χρόνια, στο κέντρο αυτό, με συνεργάτες του τα αδέλφια του Δημήτρη και Γιώργο και το Ζαχαρία Σμπώκο, βοηθώντας έτσι την πορεία και την εξέλιξη της Κρητικής μουσικής. 

Την ίδια εποχή ξεκίνησε και μια νέα καλλιτεχνική καριέρα για τον Μιχάλη Τζαγκαράκη, γράφοντας τα τραγούδια του σε δίσκους 45 στροφών. Η φήμη του ξεπέρασε τα σύνορα της Κρήτης. Προτάσεις γίνονται και από το εξωτερικό από Κρητικό σύλλογο της Καλιφόρνιας για μόνιμη εγκατάσταση. 
Το 1970 σταμάτησε από το κέντρο Καλλιθέα για ένα χρόνο. Τη περίοδο αυτή συνεργάστηκε και με το Νίκο Ξυλούρη στο κέντρο Ραφίνα και Ερωτόκριτο.

Το 1971 συνεργάστηκε πάλι με το κέντρο Καλλιθέα, με συνεργάτες τα αδέλφια του Στέλιο και Γιώργο.
Το 1972 ανοίγει το δικό του κέντρο την Ξαστεριά, χωρητικότητας 1000 ατόμων, προκαλώντας τη δυσαρέσκεια της δικτατορίας για το όνομα του κέντρου και τις αντιστασιακές μαντινάδες που έλεγε.  Ανανεώνει το κρητικό πρόγραμμα της "Ξαστεριάς" και συνεργάζεται με αξιόλογους καλλιτέχνες όπως το μεγάλο Κώστα Μουντάκη, τον Βασίλη Νιράκη(Μπακαλιάρος), τον Γιώργο Ταμιωλάκη, τον Λαρετζάκη, τον Αντώνη Βαφάκη, τον Κώστα Γαρυφαλάκη, τον Γιάννη Δερμιτζάκη και τον Ζαχαρία Μελεσανάκη.
Πολιτικοί, τραγουδιστές, ηθοποιοί, μεταξύ των οποίων ο Γεώργιος Μαύρος, ο Ντέμης Ρούσος, η 'Αννα Καλουτά, η Έρικα Μπρόγιερ, ποδοσφαιρική ομάδα της ΑΕΚ και η ηθοποιός Δώρα Σιτζανη με το μεγάλο συνθέτη Μάνο Λοΐζο (ήταν φίλοι και κουμπάροι του), επισκέπτονταν την Ξαστεριά και η κοσμοσυρροή ήταν πρωτοφανής.

Γι αυτό το λόγο ο Μιχάλης Τζαγκαράκης ανοίγει και δεύτερο κέντρο τον Ερωτόκριτο με συνεργάτη το Βασίλη Νιράκη. Η φιλία που έδενε το Μιχάλη Τζαγκαράκη με το Μάνο Λοΐζο ήταν μεγάλη. Ετοιμάζονταν να συνεργαστούν και να γράψουν ένα δίσκο με έντεχνα Κρητικά τραγούδια. Στο σπίτι του Μάνου Λοΐζου και της Δώρας Σιτζανη, παρουσία του διευθυντή της ΜΙΝΟΣ ΜΑΤΣΑΣ, κου Αχιλλέα Θεόφιλου, συζήτησαν για την επικείμενη συνεργασία. Ο Μάνος Λοΐζος ζητά από το Μιχάλη Τζαγκαράκη να εγκατασταθεί στην Αθήνα για ένα χρόνο, για πρόβες και ηχογραφήσεις, πράγμα δύσκολο για το Μιχάλη, γιατί έπρεπε να κλείσει τα δυο κέντρα που διατηρούσε στο Ηράκλειο.»

Πολύ όμορφος ο "Καστελλιανός συρτός¨ στο σημερινό δισκάκι με τον Τσαγκρομιχάλη και τον αδερφό του Δημήτρη. Η "Αλεξάνδρα¨ πάλι, αν είχε κυκλοφορήσει στις μέρες μας θα μιλάγαμε για στερεότυπα, σεξισμό και άλλα.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

415. ATHENEE 45-AT 5029 ΣΠΑΝΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ- ΣΠΑΝΟΥ ΘΑΛΕΙΑ 1962

Σπανός Αντώνιος- Σπανού Θάλεια ATHENEE 45-AT 5029 Λέρικος κουρσάρικος - Καραβάς 1962- 45rpm- 7''

«Η Θάλεια Σπανού (βλέπε και ανάρτηση 96), κόρη του Μανώλη Κόνδυλα, γεννήθηκε το 1925 στους Φούρνους της Ικαρίας, όπου είχε γεννηθεί επτά χρόνια νωρίτερα, το 1918, ο μετέπειτα σύζυγός της Αντώνης Σπανός. Παντρεύτηκαν στους Φούρνους και απέκτησαν δύο παιδιά, ένα γιο και μια κόρη. Έφτιαξαν δικό τους μουσικό συγκρότημα νησιώτικων τραγουδιών και εμφανίζονταν στα πανηγύρια των Φούρνων της Ικαρίας και της Σάμου. Εγκαταστάθηκαν στο Αιγάλεω της Αττικής στις αρχές της δεκαετίας του 1950.

Με τη σπουδαία της φωνή, τραγούδησε αυθεντικά νησιωτικά τραγούδια, βάζοντας την προσωπική της σφραγίδα με την τόσο χαρακτηριστική ερμηνεία της. Συμμετείχε, ως βασικό στέλεχος, μαζί με τον σύζυγό της Αντώνη Σπανό, που έπαιζε υπέροχα, τσαμπούνα, φλογέρα και βιολί, στον «Σύλλογον προς Διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής» του Σίμωνα Καρά και πήρε μέρος σε πολλές μαγνητοσκοπήσεις νησιώτικων τραγουδιών της Ικαρίας και της Σάμου, που προβλήθηκαν από την κρατική τηλεόραση. Μάλιστα, κάθε Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά και Πάσχα, ακόμη και στις μέρες μας, υπάρχουν εορταστικά προγράμματα στην κρατική τηλεόραση, όπου η Θάλεια Σπανού ερμηνεύει κάλαντα και θρήνους για τα Θεία Πάθη από τους Φούρνους Ικαρίας.

Ακόμη, μαζί με το συγκρότημα του συζύγου της Αντώνη Σπανού, πήρε μέρος σε δύο κινηματογραφικές ταινίες του Παντελή Βούλγαρη, στα πλαίσια του νέου ελληνικού κινηματογράφου. Πρόκειται για τις ταινίες «Το Προξενιό της Άννας» και τα «Πέτρινα χρόνια», που άφησαν εποχή, εντυπωσιάζοντας το κινηματογραφόφιλο κοινό.

Στο τέλος της δεκαετίας του 1970, εργαζόταν στο 2° Δημοτικό Σχολείο Αιγάλεω ως δημόσιος υπάλληλος, έχοντας την ευθύνη της καθαριότητας του σχολείου και της λειτουργίας του σχολικού κυλικείου. Το ιστορικό αυτό σχολείο, ένα από τα παλαιότερα στο Αιγάλεω, έχει και την προσωνυμία «Πράσινο», από το χρώμα της παράγκας στην οποία πρωτολειτούργησε.

Ήταν μια γυναίκα γεμάτη καλοσύνη, που αντιμετώπιζε τη ζωή με αισιοδοξία. Όταν απουσίαζε από το σχολείο κάποιος δάσκαλος, έμπαινε στην τάξη και απασχολούσε τα παιδιά τραγουδώντας τους. Έτσι, εντελώς φυσικά, πολλοί μαθητές είχαν την τύχη να έρθουν σε μια πρώτη επαφή με τη μουσική μας παράδοση. Αγαπούσε πολύ τα παιδιά, αλλά κι εκείνα της ανταπέδιδαν την αγάπη τους. Στα διαλείμματα όλοι οι μαθητές έτρεχαν κοντά της για ν’ αγοράσουν μια ζεστή τυρόπιτα ή ένα παραδοσιακό λουκουμά από το μικρό κυλικείο της. Οι Φούρνοι της Ικαρίας ήταν βαθιά ριζωμένοι στην καρδιά της και τους αναπολούσε συχνά με νοσταλγία και συγκίνηση. Μόνιμη επωδός της σε κάθε συζήτηση ήταν, μετά τη συνταξιοδότησή της, να πάει στο νησί της για να περάσει εκεί την υπόλοιπη ζωή της.

Ήταν ένα όνειρο, που τελικά το πραγματοποίησε, περνώντας τα τελευταία της χρόνια στο όμορφο νησί της. Κάπου-κάπου ερχόταν στην Αθήνα για ιατρικές εξετάσεις, γιατί η εύθραυστη υγεία της είχε επιβαρυνθεί. 

Τα τελευταία χρόνια της ζωής της τα πέρασε στο νησί της, ζώντας κοντά στη φύση και τους ανθρώπους που αγάπησε. Πέθανε το 1993 στο Αιγάλεω όπου διατηρούσε ιδιόκτητο σπίτι στην οδό Δημαρχείου 80. Έντεκα μήνες πριν, το 1992, είχε πεθάνει ο σύζυγός της Αντώνης Σπανός. Μετά το θάνατό της, δυστυχώς, το αρχείο της χάθηκε. Ο δε υπηρεσιακός της φάκελος, στον οποίο υπήρχαν ενδιαφέροντα στοιχεία για τη ζωή και το έργο της (χειρόγραφο βιογραφικό σημείωμα, αποκόμματα εφημερίδων) καταστράφηκε, σύμφωνα με το πρακτικό εκκαθάρισης αρχείου, που γίνεται όταν περάσουν 75 χρόνια από τη γέννηση δημοσίου υπαλλήλου που έχει συνταξιοδοτηθεί.

Θάλεια και ο Αντώνης Σπανός εμφανίζονται στη δισκογραφία το 1954, δισκογραφώντας γνήσια νησιώτικα τραγούδια. Δεν ενέδωσαν στην εύκολη λύση των διασκευών, και σε αυτούς που παραποιούν τα δημοτικά τραγούδια και τα εμφανίζουν δικά τους. Ακόμη και κάποιες δικές τους συνθέσεις είναι γραμμένες πάνω σε παραδοσιακούς δρόμους, το τμήμα δημοτικής μουσικής του Αρχείου Ελληνικής Ραδιοφωνίας (Διευθύντρια: Φεβρωνία Ρεβύνθη) έχουν καταγραφεί 118 παραδοσιακά και δημώδη τραγούδια, που περιλαμβάνονται στον τόμο «Τραγούδια του Ανατολικού Αιγαίου».

Έχουν ακόμη κυκλοφορήσει δύο δίσκοι 33 στροφών, όπου τραγουδάει η Θάλεια Σπανού και την ορχήστρα διευθύνει ο Αντώνης Σπανός. Ο πρώτος δίσκος με τίτλο «Αυθεντικά νησιώτικα Αντώνη και Θάλειας Σπανού» κυκλοφόρησε το 1976 από την GENERAL GRAMOPHONE {GGMG 4007}. Ο δεύτερος δίσκος με τίτλο «Ελληνικά ακρογιάλια με το συγκρότημα Α. Σπανού» κυκλοφόρησε το 1979 από τη VENUS {V-1035}. Στο δίσκο αυτό τραγουδάει η Θάλεια Σπανoύ με την Πίτσα Μπουγατσατζή. Στην ορχήστρα, εκτός από τον Αντώνη Σπανό, που παίζει φλογέρα, συμμετέχουν Αλέκος Αραπάκης (βιολί), ο Κυριάκος Κωστούλας (κλαρίνο), ο Νίκος Καρατάσος (σαντούρι) και Κώστας Πίτσος (λαούτο). Τραγούδια της ακόμα συμπεριλαμβάνονται στους τρεις δίσκους της σειράς «ΝΗΣΙΩΤΙΚΑ», που κυκλοφόρησαν το 1990 από την ΜΒΙ.

Στο δίσκο «Ελληνικά Κάλαντα», που κυκλοφόρησε το 1974 από την ΕΜΙ με την επιμέλεια της Δόμνας Σαμίου, η Θάλεια Σπανού, μαζί με την Πίτσα Μπουγατσατζή, τον Πρόδρομο Σπανό και τη Ρίτσα Σπανού, ερμήνευσε κάλαντα της Πρωτοχρονιάς, των Φώτων και του Λαζάρου από τους Φούρνους της Ικαρίας.

Στον Συλλογικό δίσκο της Ελληνικής Ραδιοφωνίας (ΕΡΑ 101), που κυκλοφόρησε το 1997 σε ψηφιακή μορφή με τίτλο «Παραδοσιακή μουσική σε στεριά, και θάλασσα», συναντάμε και πάλι τη Θάλεια Σπανού, μαζί με τον Χρόνη Αηδονίδη, την Τασία Βέρρα, τον Λάμπρο Χαλκιά και άλλους σπουδαίους ερμηνευτές του παραδοσιακού μας τραγουδιού, να ερμηνεύει εκπληκτικά ένα σπάνιο νησιώτικο τραγούδι, που παραλλαγές του συναντάμε σε πολλά νησιά του ανατολικού Αιγαίου, αλλά και στα μικρασιατικά παράλια. Πρόκειται για το τραγούδι «Το παραγιουδάκι», που ηχογραφήθηκε την 1η Ιουνίου 1990, δηλαδή τρία χρόνια πριν σιγήσει η ανεπανάληπτη φωνή της.

Στον διπλό ψηφιακό δίσκο «Πασχαλιάτικα», που κυκλοφόρησε το 1998 από τον Καλλιτεχνικό Σύλλογο Δημοτικής Μουσικής «Δόμνα Σαμίου», η Θάλεια Σπανού ερμηνεύει στην ενότητα «Τα Λειτουργικά» δύο υπέροχα μοιρολόγια της Παναγίας από τους Φούρνους της Ικαρίας.»

Τα επιπρόσθετα βιογραφικά στοιχεία τα χρωστάμε στον Γιάννη Πανουτσακόπουλο, φίλο του ιστολογίου, ο οποίος προσφέρθηκε να μας βοηθάει με το αρχείο του.

Εξαιρετικός ο Αντώνης Σπανός με την γκάιντα του. Σε παλαιότερους δίσκους (πανκ ρεπερτορίου) αναγραφόταν  επάνω ¨Αυτός ο δίσκος να παίζεται δυνατά¨. Δυνατά να παίζει και το σημερινό 45άρι, πλάι σε φουρτουνιασμένη θάλασσα.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

414. HIS MASTER'S VOICE 7PG 2953 ΜΠΕΛΛΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ- ΧΑΛΚΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ- ΧΑΛΚΙΑ ΓΛΥΚΕΡΙΑ 1957

Μπέλλος Στυλιανός (Το αηδόνι της Ηπείρου)- Χαλκιάς Αναστάσιος (Χαλκιόπουλος Τάσος)- Χαλκιά Γλυκερία HIS MASTER'S VOICE 7PG 2953 Ν' αναστενάξω δεν μ' ακούς (Τραπεζίου) - Εμπάτε αγόρια στο χορό (Στα δύο) 1957- 45rpm- 7''

 

«Ο Στυλιανός Μπέλλος (βλέπε και αναρτήσεις 102, 150 και 318) γεννήθηκε, το 1930, στη Σέλλιανη Παραμυθιάς. Υπήρξε καθηγητής φιλόλογος, Λυκειάρχης, ερμηνευτής και μελετητής του παραδοσιακού δημοτικού τραγουδιού.

Παράλληλα με τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστήμιου Αθηνών, μελέτησε συστηματικά και την ελληνική παραδοσιακή μουσική κοντά στο λαογράφο Γεώργιο Μέγα και τον λαϊκό μουσικό Τάσο Χαλκιά. Την περίοδο 1958-1959, η γνωριμία του με τον Ελβετό λαογράφο Samuel Baud-Bovy είχε αποτέλεσμα την ηχογράφηση πολλών ραδιοφωνικών εκπομπών καθώς και τον πρώτο του δίσκο την «Ασημούλα». Από τότε κυκλοφόρησε περισσότερα από 300 παραδοσιακά δημοτικά τραγούδια εκτελώντας τα όπως τα έμαθε από τους μεγαλύτερους.

Συνεργάστηκε επί πολλά χρόνια με διακεκριμένους μουσικούς της λαϊκής ζυγιάς, βιρτουόζους του κλαρίνου όπως ο Τάσος Χαλκιάς, ο Πέτρος Λούκας, ο Ναπολέων Δάμος, ο Σταύρος και ο Γρηγόρης Καψάλης, ο Βασίλης και ο Βαγγέλης Σούκας, ο Θανάσης Χαλιγιάννης, ο Βασίλης Μπατζής, ο Φίλιππος Ρούντας, ο Ναπολέων Ζούμπας, κ.α. και εξέχοντες τραγουδιστές όπως ο Φώτης Χαλκιάς, ο Δημήτρης Ζάχος, ο Αλέκος Κιτσάκης, ο Γιώργος Κούρτης, ο Χρήστος Φωτίου, ο Σάββας Σιάτρας, ο Χρήστος Πανούτσος, ο Αντώνης Κυρίτσης, ο Βασίλης Κολοβός, η Γιώτα Βέη, η Αιμιλία Χατζηδάκη, η Ελένη και Ειρήνη Κονιτοπούλου, ο Χρόνης Αηδονίδης, ο Καρυοφύλλης Δοϊτσίδης, ο Χρύσανθος και ο Δημήτρης Βάγιας με τον οποίο συνεργάστηκε επί διετίας και στο μαγαζί του, το «Ηπειρώτικο Σαλόνι», στη λεωφ. Βουλιαγμένης.

Είχε τιμηθεί επανειλημμένα για την σημαντική προσφορά του. Ανάμεσα στους θαυμαστές του ήταν και επιφανή πολιτικά πρόσωπα όπως ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας και επίσης Ηπειρώτης, Κάρολος Παπούλιας, ο Γιώργος Ράλλης, ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Ευάγγελος Γιαννόπουλος κ.ά. οι οποίοι έσπευδαν να τον απολαύσουν στους χώρους όπου τραγουδούσε κατά καιρούς.

Έλαβε Εύφημο μνεία από το Υπουργείο Παιδείας και τιμητικές διακρίσεις, επαίνους και βραβεία για την προσφορά του από συλλόγους, αδελφότητες, σωματεία, δήμους, σχολεία, ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα και ακαδημίες εντός και εκτός Ελλάδας.

Διατέλεσε αντιπρόσωπος της εθνικής ενώσεως νέων επιστημόνων εξωτερικού, διευθυντής των κοινοτικών εκπαιδευτηρίων ελληνικής κοινότητας Μανσούρας, έφορος πολιτισμού της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδος και αντιπρόεδρος της Ένωσης Τραγουδιστών Ελλάδος.

Ο Στυλιανός Μπέλλος απεβίωσε τα ξημερώματα της Δευτέρας 2 Ιανουαρίου 2023.»

Πληροφορίες για τους Χαλκιάδες σε προηγούμενες αναρτήσεις.

Το σημερινό 45άρι κυκλοφόρησε αρχές δεκαετίας 60 αλλά ηχογραφήθηκε και  κυκλοφορήσει σε γραμμοφωνικό δίσκο το 1957 (His Master's Voice AO 5409).

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

413. COLUMBIA SCDG 3904 ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ- ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ- ΦΑΣΟΥΛΑΣ ΖΑΧΑΡΗΣ 1969

Ξυλούρης Αντώνης (Ψαραντώνης)- Ξυλούρης Γιάννης (Ψαρογιάννης)- Φασουλάς Ζαχάρης  COLUMBIA SCDG 3904 Να σου κρατάω συντροφιά (Συρτό) - Ηρακλειώτικες κονδυλιές 1969- 45rpm- 7''

«Ο Ψαραντώνης (Αντώνης Ξυλούρης) γεννήθηκε στα Ανώγεια κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Τα πρώτα του ακούσματα ήταν το παίξιμο της λύρας του μεγαλύτερού του αδελφού και θρύλου της ελληνικής μουσικής, Νίκου Ξυλούρη (Ψαρονίκος), του τυφλού Ανωγειανού μουσικού Μανώλη Πασπαράκη-Στραβού, καθώς και των άλλων λυράρηδων του χωριού του.

Ο Ψαραντώνης έμελλε να γίνει ένας ζωντανός θρύλος της μουσικής, εμπλουτίζοντας την κρητική μουσική με ήχους ανεπανάληπτους, με μουσικές και ερμηνείες απαρομοίαστες και μοναδικές. «Οι επιρροές μου προέρχονται από αυτά που άκουγα από μικρός και τα έπαιρνα μέσα μου με τον δικό μου τρόπο...»

Αυτοδίδακτος στη λύρα, έπαιξε για πρώτη φορά σε γάμο στα 13 του και πολύ γρήγορα απέκτησε φήμη παίζοντας σε γιορτές και πανηγύρια στην Κρήτη. «Πηγή έμπνευσης, παιδί μου, είναι η φύση. Ας πάρουμε μαζί μας μόνο τα ωραία από ό,τι μπορούμε να ζήσουμε...»

Μπαίνει στη δισκογραφία το 1962 με έναν δίσκο 45 στροφών, ενώ ο πρώτος του ολοκληρωμένος δίσκος κυκλοφορεί το 1973. Ήδη από το 1980 τον ανακαλύπτουν στο εξωτερικό, οπότε και αρχίζουν οι απανωτές προσκλήσεις σε σημαντικά φεστιβάλ της Ευρώπης, της Αμερικής και της Αυστραλίας. Μέχρι σήμερα έχει εμφανιστεί σε δεκάδες μεγάλα φεστιβάλ παραδοσιακής, τζαζ και ροκ μουσικής. Έχει συνθέσει μουσική για παραστάσεις χορού και για θεατρικά έργα.

«Η κραυγή των θεών» – έτσι προλογίζουν τον σπουδαίο μουσικό στα σημαντικότερα φεστιβάλ σύγχρονης μουσικής.

Ενδεικτικά:

·       Το 1982 προσκαλείται στο WDR Folkfestival, στην Κολονία (Γερμανία), όπου του απονέμεται το 1ο βραβείο από διεθνή επιτροπή ειδικών.

·       Το 1985 εκπροσωπεί την Ευρώπη στο Journées des Cinq Continents (Συνάντηση των Πέντε Ηπείρων), στη Ζυρίχη (Ελβετία) και στο Άμστερνταμ (Ολλανδία).

·       Το 2005 προσκαλείται και συμμετέχει στις εκδηλώσεις για τα 20 χρόνια του World Music Institute, στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης (ΗΠΑ).

·       Το 2007 προσκαλείται και λαμβάνει μέρος στο All Tomorrow's Parties, στο Μάινχεντ (Αγγλία).

·       Το 2009 προσκαλείται για δεύτερη φορά στο All Tomorrow's Parties στο Σίδνεϋ και στη Μελβούρνη (Αυστραλία), υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια του Nick Cave.

Η λύρα του Ψαραντώνη εκτίθεται σήμερα στο Musical Instrument Museum στο Φοίνιξ της Αριζόνα (ΗΠΑ), όπου και προβάλλεται βίντεο με τον ίδιο να παίζει τη λύρα.

Στην Ελλάδα, ανάμεσα στους πρώτους που τον ανακαλύπτουν είναι ο Μάνος Χατζιδάκις, ο οποίος, θεσπίζοντας ένα ειδικό βραβείο για «μια ισχυρή και ιδιότυπη μουσική προσωπικότητα που παίζει λύρα και ονομάζεται Ψαραντώνης», τον βραβεύει ως τον «Πρώτο Λυράρη της Ελλάδας» στον Μουσικό Αύγουστο που διοργανώνει το 1979 στα Ανώγεια.

Μέσα στη μουσική του Ψαραντώνη ζει η πανάρχαια μυθολογία της Κρήτης. Είτε μιλά για τον Δία ή για την κατασκευή της πρώτης λύρας από τον μυθικό βοσκό Χαντίπερα ή για τους Κουρήτες, είτε εκφράζει με τη λύρα του αυτό που αισθάνεται ως ζωντανό μύθο της πατρίδας του, ο Ψαραντώνης επικυρώνει με τη φυσική παρουσία του και με την τέχνη του τους πανάρχαιους μύθους της Κρήτης.

Γιατί ο Ψαραντώνης ζωντανεύει τους μύθους όχι μόνο με τη δεξιοτεχνία του, αλλά και με την πίστη του σε αυτούς, καθώς τους προσεγγίζει με λογισμό και με όνειρο, πιστεύοντας στη σύγχρονη παρουσία και την ενέργειά τους.

Η κατακόρυφη, κοφτή δοξαριά του παραπέμπει στις απότομες κορυφές και στις κοφτές πλαγιές των βουνών της Κρήτης. Στο λυρικό ψιθύρισμα της λύρας του αναδύεται η γλυκότη απ' το μουρμούρισμα των κουτσουναριών, το κελάηδισμα των πουλιών και τον ήχο του φιαμπολιού των βοσκών του Ψηλορείτη. Έτσι, στη μουσική του Ψαραντώνη ακούς άλλοτε τρεχούμενα νερά που κελαρύζουν, άλλοτε τα μοναχά δέντρα που ανεμοδέρνονται, κι άλλοτε «τη βοή που εβγάνει η γης, ο αέρας και μουγκρίζει» όπως το είπε ο Βιτσέντζος Κορνάρος.

Κι ακόμη, είναι στιγμές που οι απότομες δοξαριές του σε σέρνουν έως την άκρη του γκρεμού: «Εκειά που σμίγουν οι καιροί κι εκειά που συναντιούνται». Κι εκεί όπου μπορεί, αν ακούς το δεύτερο και το τρίτο στρώμα της μουσικής, να δεις τον μέγα τράγο, όπως τον είδε ο Άγγελος Σικελιανός, «ορτό» σ' έναν βράχο πάνω απ' το αγριεμένο πέλαγο...

Νέος μαζί και πανάρχαιος, ο Ψαραντώνης έχει τη δυναμική του ραψωδού και με την αδευτέρωτη δύναμή του στον αυτοσχεδιασμό κατορθώνει να δημιουργεί την ατμόσφαιρα του δέους, της ταραχής και του ρίγους, όπως ακριβώς οι μεγάλοι μουσικοί της τζαζ. Βαθύς γνώστης και πραγματικός λάτρης της παράδοσης, μα και από τη φύση του απείθαρχος και ανήσυχος, απρόοπτος και αποκαλυπτικός, ο Ψαραντώνης θεωρείται σήμερα ως ο τολμηρός, αλλά συγχρόνως και ο στοχαστικός ανανεωτής της παράδοσης – ένα ζωντανό απόσταγμα αρχέγονων μαζί και σύγχρονων μουσικών ιστορήσεων.»

Στο σημερινό δισκάκι, μαζί με τον Ψαραντώνη, ο Ψαρογιάννης και ο Ζαχάρης Φασουλάς συνοδεύουν με τα λαούτα τους. Ακόμα και στα πρώτα του βήματα ο Ψαραντώνης ξεχώριζε. Διέφερε από τους λυράρηδες της εποχής και αυτό το καταλαβαίνεις ακούγοντας το στίχο και το ιδιαίτερο παίξιμο του Ψαραντώνη. Δεν θυμάμαι αν το έχω αναφέρει αλλά αυτός και ο Ross Daly έχουν πάει την Κρητική μουσική σε άλλο επίπεδο και την έχουν διαδώσει παγκόσμια.  

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

 

412. ODEON GA 1337 ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ή ΣΠΑΝΟΣ 1928

Λαζαρίδης Γεώργιος ή Σπανός ODEON GA 1337 Κονδυλιές Καστρινιώτικες - Συρτός Κισσανιώτικος (Κισσαμιώτικος) 1928-78rpm -10''

 

«Άγνωστα παραμένουν τα βιογραφικά στοιχεία για τον τραγουδιστή Γιώργο Λαζαρίδη, με την υπέροχη φωνή και τη μικρή παρουσία στη δισκογραφία γραμμοφώνου. Πρόκειται για Μικρασιάτη στην καταγωγή τραγουδιστή, ο οποίος πρέπει να έζησε για κάποιο διάστημα στην Κρήτη, πιθανόν στο Ηράκλειο. Υποδειγματικός αμανετζής, με ιδιαίτερη φωνή υψηλής τεχνικής, εντοπίζεται μεταξύ 1928-1930 σε δεκατέσσερις συνολικά ηχογραφήσεις κρητικών τραγουδιών και αμανέδων στις εταιρίες Pathe, Odeon και Parlophone. Στις ηχογραφήσεις του τον συνοδεύει μικρασιάτικου τύπου ορχήστρα με μουσικούς όπως ο Δημήτρης Σέμσης ή Σαλονικιός και Γιάννης Δραγάτσης ή Ογδοντάκης στο βιολί, ο Χρήστος Μαρίνος στο σαντούρι και ο Κώστας Καρίπης στην κιθάρα.

Μετά το '22 (μικρασιατική καταστροφή- ανταλλαγή πληθυσμών- νωρίτερα ένωση Κρήτης 1913) ήρθαν στην κυρίως Ελλάδα ενάμισι εκατομμύριο πρόσφυγες. Ανάμεσά τους τα μεγαλύτερα ονόματα της μουσικής: δημιουργοί, τραγουδιστές, οργανοπαίχτες. Οι πρόσφυγες αναζητούσαν τόσο διασκέδαση όσο και έκφραση, ώστε να ξεφύγουν για λίγο από τα βάσανα. Έτσι, στην Αθήνα έσμιξαν οι κομπανίες που έπαιζαν στη Σμύρνη και στην Πόλη. Δημιουργήθηκε πάλι η "σμυρναίικη σχολή" που την απετέλεσαν μεταξύ άλλων οι συνθέτες Βαγγέλης Παπάζογλου, Παναγιώτης Τούντας, Σταύρος Παντελίδης, Γιάννης Δραγάτσης (Ογδοντάκης), Δημήτρης Σέμσης (Σαλονικιός), Σπύρος Περιστέρης. Και οι τραγουδιστές Κώστας Νούρος, Γιώργος Βιδάλης, Στελλάκης Περπινιάδης, Λευτέρης Μενεμενλής.

Έχουμε όμως και την "Πολίτικη σχολή" με τους συνθέτες Κ. Σκαρβέλη, Αντώνη Διαμαντίδη, Γρηγόρη Ασίκη, Κώστα Καρίπη και Μαρίκα Πολίτισσα. Τα σμυρναίικα τραγούδια είναι οι προπομποί των κατοπινών ρεμπέτικων της Πειραιώτικης σχολής, αλλά και ένα γερό θεμέλιο για ολόκληρη τη νεότερη ελληνική μουσική.

Το ίδιο συνέβη και στην Κρήτη. Υπήρξε πάντρεμα μουσικών ¨στοιχείων¨ και τεχνικών εκατέρωθεν. Αυτό βέβαια συνέβη κυρίως στις μεγάλες πόλεις Χανιά, Ρέθυμνο, Ηράκλειο και όχι στα χωριά. Το ίδιο υποστήριζε και ο Φουσταλιέρης.»

Η δεύτερη γραμμοφωνική πλάκα του Λαζαρίδη στη Γερμανική Odeon η σημερινή ανάρτηση. Στην πρώτη ανάρτηση 240, πάλι με τον Λαζαρίδη (στο 1336), έχουν προστεθεί κάποια ενδιαφέροντα ερευνητικά στοιχεία που αφορούν τα τραγούδια.

Ο Συρτός Κισσανιώτικος φυσικά είναι Κισσαμιώτικος, κάτι είχαν με την Κίσσαμο από παλιά δεν εξηγείται αλλιώς, το ότι σε αρκετούς δίσκους δεν αναφέρεται σωστά (δες την ανάρτηση του Ροδινού 178 – Κυσσανιώτικος). Στις φωτογραφίες εικόνες από την ανταλλαγή πληθυσμών και την ένωση της Κρήτης. Στην πρώτη εικονίζονται πρόσφυγες με έναν λυράρη ανάμεσα τους.  

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).