163. PARLOPHONE GDSP 2889 ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΚΗΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ- ΚΟΥΜΙΩΤΑΚΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ 1964

Σταυρουλάκης Παντελής- Κουμιωτάκης (Κουμιώτης- Καμαράτος) Γιώργος PARLOPHONE GDSP 2889 Της Κρήτης το παιδί (Καλαματιανό-Στη μνήμη του Σοφοκλή Βενιζέλου) - Κλαίνε λαγκάδια και βουνά 1964- 45rpm- 7''

 

Ο Παντελής Σταυρουλάκης (βλέπε και ανάρτηση 35), από το χωριό Χάρακας της επαρχίας Μονοφατσίου του νομού Ηρακλείου, γεννήθηκε το 1934 και σκοτώθηκε το 1982 σε ηλικία 48 ετών.

Θεωρείται  ένας από τους αγαπημένους λυράρηδες της κεντρικής Κρήτης και η μνήμη του είναι πάντα φρέσκια στο νου και την ψυχή των Κρητικών μερακλήδων.

Το 1964 (σύμφωνα με την σειρά της Parlophone και όχι 1965 όπως λέει στις πληροφορίες- 1964 πέθανε ο Σοφοκλής Βενιζέλος) ηχογράφησε μαζί με τον Γιώργο Κουμιώτη (Καμαράτο) ένα Καλαματιανό που συνέθεσε ο ίδιος (στις πληροφορίες συνθέτης εμφανίζεται ο Κουμιώτης), στην μνήμη του Σοφοκλή Βενιζέλου και το ¨Κλαίνε λαγκάδια και βουνά¨. Το σημερινό δισκάκι δηλαδή.  

Αφηγείται η κόρη του Παντελή, Κλειώ: «Τον πατέρα μου τον θυμάμαι στο σπίτι με τη μουσική του, το τραγούδι του ανάμεσα σε φίλους, και σε παρέες. Έτσι μεγάλωσα, μέσα στη λύρα, που πάντα όμορφα μας ξυπνούσε πολλές φορές τη νύκτα. Του τραγουδούσα τα τραγούδια που ήθελε να δοκιμάσει στη λύρα. Του άρεσε n φωνή μου. Ήταν πολύ σοβαρός άνθρωπος. Με τη ματιά του τον καταλαβαίναμε. Δε χρειαζότανε να λέει πολλά. Ήταν ιδιαίτερα ευαίσθητος, αλλά σπάνια τον θυμάμαι να θυμώσει. Δεν ήθελε ο κόσμος να τον σχολιάζει.

Του δείχναμε πάντα σεβασμό. Μετά, όταν παντρευτήκαμε κι εγώ κι n αδερφή μου, ερχότανε στα σπίτια μας, και πολλές φορές μου έπαιζε με τη λύρα κάτι καινούργιο να τ’ ακούσω και να το χορέψω να δει πώς ταίριαζε ο χορός με τη μουσική και να του πω τη γνώμη μου. Κάπου έβλεπα ότι μετρούσε τη γνώμη μου. Ίσως επειδή ήμουνα και πιο μικρή, ήμασταν και πιο δεμένοι. Δυστυχώς, πριν τον νιώσουμε περισσότερο, τον χάσαμε. Κι έτσι μόνο τα παιδικά μου χρόνια μου τον θυμίζουν. Τώρα με τις αναμνήσεις, τα τραγούδια του, με τις εκδηλώσεις του κόσμου, που δείχνει να μην τον ξεχνάει, τον φέρνουμε κοντά μας…»

Για τον Κουμιωτάκη Γιώργο βλέπε αναρτήσεις 47 και 73.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

162. LYRA LS 1050 ΧΑΛΚΙΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ 1965

Χαλκιάς Αναστάσιος LYRA LS 1050 Βορειοηπειρώτικο μοιρολόι - Λεσκοβικιάρικο (Συρτό κοφτό) 1965- 45rpm- 7''

«Όσες φορές έρχεται στο μυαλό μου, τον βλέπω να βγάζει το κλαρίνο του, να το περιεργάζεται μήπως έχει πάθει κάτι και να το περιποιείται σαν ένα μωρό παιδί, να παίζει και να ψάχνει μελωδίες και τραγούδια, να μελετάει για να διορθώσει κάτι που δεν του πήγαινε καλά στο αυτί, και ξαπλωμένος να ξημερώνεται με τα γυαλιά του στο κρεβάτι για μια λέξη στα τραγούδια. Δεν εξωτερίκευε ποτέ τα συναισθήματά του και λέξη όπως το “σ’ αγαπώ” δεν τη γνώριζε, γιατί είχε άλλους τρόπους έκφρασης δικούς του, και αυτοί μπορεί να ήταν ένα χάδι και μια αγκαλιά, γεμάτη αγάπη και στοργή. Κι αυτά τα συναισθήματα δεν ήταν μόνο για την οικογένειά του, αλλά για όλο τον κόσμο…».

Αυτές τις εικόνες βλέπουμε ν’ ανακαλεί ο Λάκης Χαλκιάς για τον πατέρα του Τάσο, προλογίζοντας το βιβλίο της Άννας Στεργίου «Τάσος Χαλκιάς: Το φύσημα του Θεού» (εκδ. Σιδέρη).

Ο Τάσος Χαλκιάς (βλέπε και παλαιότερες αναρτήσεις) αντιπροσώπευε μια «σχολή» παιξίματος του ηπειρώτικου κλαρίνου, που την χαρακτήριζε το λιτό και δωρικό ύφος, σε αντίθεση με το γενικώς γρήγορο, περισσότερο «διακοσμημένο» και τεχνικό παίξιμο άλλων μεγάλων οργανοπαικτών. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, λόγω καρδιακών επεισοδίων και πνευμονικών οιδημάτων, είχε αποχωριστεί το τελευταίο κλαρίνο του, το οποίο μετά τον θάνατό του κατατέθηκε στο «Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Οργάνων».

Σύμφωνα με τα ηπειρώτικα παλιά έθιμα και σύμφωνα με επιθυμία του, όταν πέθανε, στην τελετή της ταφής του ομάδα από τριάντα κλαρινίστες συναδέλφους του έπαιξαν ένα ηπειρώτικο μοιρολόι πάνω από τον τάφο του.

Ένα μοιρολόι όπως αυτό στο σημερινό δισκάκι. Ένα μοιρολόι που έπαιζε σε σειρά ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ-ΥΕΝΕΔ, όπως και το ¨Παράπονο του τσοπάνου¨ που θα αναρτήσουμε στο μέλλον. 

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

161. RCA VICTOR 51g 3713 ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΔΟΡΑΣ ΣΤΡΑΤΟΥ 1966

Συγκρότημα Δόρας Στράτου RCA VICTOR 51g 3713 Ηρακλειώτικα πεντοζάλια - Σούστα Ρόδου Σύμης 1966- 45rpm- 7''

Δόρα Στράτου, χορογράφος, οραματίστρια, αστική κουλτούρα, γνωριμίες, πεισματάρα, πονεμένη, οξύθυμη, Ελληνίδα. Ίδρυσε το μοναδικό στον κόσμο θέατρο ζωντανό μουσείο της ελληνικής παράδοσης, πίστεψε στη δύναμη της μουσικής που κουβαλάμε στα γονίδιά μας, αγκάλιασε τους αυθεντικούς ανθρώπους τις ντοπιολαλιές, τα μουσικά τους ιδιώματα.
Αφιέρωσε τη ζωή της στο όραμα που αξιώθηκε να το δει να βραβεύεται παγκόσμια.  

Η Δόρα (Δωροθέα) Στράτου γεννήθηκε το 1903 στην Αθήνα. Μητέρα της η Μαρία Κορομηλά, κόρη του δημοσιογράφου και θεατρικού συγγραφέα Δημήτρη Κορομηλά (“Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας”, “Η τύχη της Μαρούλας”), από παλιά αθηναϊκή οικογένεια. Πατέρας της ο Νικόλαος Στράτος, δικηγόρος από το Λουτρό Αιτωλοακαρνανίας.

Μεγάλωσε στο μεγαλοαστικό περιβάλλον της Αθήνας των αρχών του αιώνα. Πήγαινε στους χορούς των ανακτόρων, μάθαινε ξένες γλώσσες και τραγούδι, έκανε παρέα με τους γόνους των ισχυρών οικογενειών. Στο πιάνο είχε δάσκαλο το Δημήτρη Μητρόπουλο. Παρακολουθούσε τις θεατρικές παραστάσεις και τις συναυλίες, ένα πάθος που διατήρησε σε όλη της τη ζωή.

Ο Νικόλαος Στράτος διετέλεσε υπουργός Εσωτερικών στην κυβέρνηση του Δημητρίου Ράλλη, ενώ κατόπιν προσχώρησε στο κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθέριου Βενιζέλου και έγινε Υπουργός Ναυτικών. Το 1913 πέρασε στους αντιβενιζελικούς, και διετέλεσε πρωθυπουργός για λίγες ημέρες μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Τότε καταδικάστηκε για εσχάτη προδοσία και τουφεκίστηκε.

Η μητέρα της, μαζί με τη Δόρα και το μικρότερο αδελφό της Ανδρέα, έφυγαν από την Ελλάδα. Από μια πλούσια ζωή, βρέθηκαν απότομα στο κατώφλι της φτώχειας, εφόσον η περιουσία τους είχε δημευθεί. Η Δόρα υπέστη το ψυχικό τραύμα της εκτέλεσης του πατέρα της και του κοινωνικού υποβιβασμού. Έμεινε δέκα χρόνια στο εξωτερικό – Βερολίνο, Παρίσι, Νέα Υόρκη – με τη μητέρα της.

Ξαναγύρισε το 1932. Ο αδελφός της Ανδρέας είχε σπουδάσει νομικά και είχε εκλεγεί βουλευτής. Η Δόρα αρχίζει να συναναστρέφεται τη νέα γενιά πνευματικών ανθρώπων του Μεσοπολέμου. Παίρνει δραστήρια μέρος στο φιλανθρωπικό έργο της Αρχιεπισκοπής κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Βοηθάει τον Κάρολο Κουν να ιδρύσει το Θέατρο Τέχνης και γίνεται το δεξί του χέρι στα διοικητικά θέματα.

Το 1952 έτυχε να δει το 100μελές κρατικό φολκλορικό συγκρότημα της Γιουγκοσλαβίας που περιόδευε τις διάφορες χώρες προβάλλοντας τους δημοτικούς χορούς, τις μουσικές και τις φορεσιές της χώρας του. Ήταν κάτι το πρωτοφανές για την Ελλάδα. Τα συγκροτήματα που υπήρχαν τότε εδώ ήταν ελάχιστα, με πρωτοπόρο το Λύκειο των Ελληνίδων, και έδιναν 2-3 παραστάσεις το χρόνο περιστασιακά με φορεσιές Αμαλίας. Σκοπός τους ήταν κυρίως να ικανοποιήσουν τα μέλη του ίδιου του συγκροτήματος, κυρίως νεαρά κορίτσια αθηναϊκών οικογενειών.

Ο καθηγητής της Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Γεώργιος Μέγας πρότεινε την δημιουργία εθνικού συγκροτήματος στην Ελλάδα. Η Δόρα Στράτου ζήτησε βοήθεια από το Σοφοκλή Βενιζέλο, αντιπρόεδρο της τότε κυβέρνησης Πλαστήρα. Η ιδέα ήταν να δημιουργηθεί ένα μόνιμο συγκρότημα, ικανό να δίνει καθημερινές παραστάσεις, να κάνει περιοδείες στο εξωτερικό, με μεγάλο ρεπερτόριο, με πλούσια ιματιοθήκη από όλη την Ελλάδα, και γενικά με ένα πρόγραμμα που να κερδίζει το θεατή. Έτσι ίδρυσε το σωματείο “Ελληνικοί χοροί – Δόρα Στράτου” το 1953.

Όλα αυτά τα χρόνια είχε συνδεθεί φιλικά και είχε βοηθήσει αμέτρητους ανερχόμενους καλλιτέχνες και διανοούμενους – τώρα μπορούσε να τους χρησιμοποιήσει σαν επιτελείο της. Μερικά μόνο από τα ονόματα: Σπύρος Βασιλείου, Μάνος Χατζιδάκις, Γιάννης Τσαρούχης, Φοίβος Ανωγειανάκης, Σίμων Καράς, Γιάννης Μόραλης, Οδυσσέας Ελύτης, Νέστορας Μάτσας, Αλέκος Λιδωρίκης, Δημήτρης Χορν, Δημήτρης Λουκάτος, Αγγελική Χατζημιχάλη, Τζίνα Μπαχάουερ.

Σε ηλικία 50 ετών αρχίζει με ορμή μια νέα ζωή δουλεύοντας εξαντλητικά. Ο Τσαρούχης φτιάχνει φορεσιές με ζωγραφιστά κεντήματα για το ξεκίνημα. Εκείνη γυρίζει στα χωριά μαζεύοντας χορούς, τραγούδια, φορεσιές και κοσμήματα, συγκεντρώνοντας έτσι τη μεγαλύτερη συλλογή στην Ελλάδα. Επιλέγει τους καλύτερους χορευτές και οργανοπαίχτες για να πλαισιώσουν το συγκρότημα. Δίνει παραστάσεις στην Ελλάδα και περιοδεύει θριαμβευτικά σε 21 χώρες.

Το 1963 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δίνει εντολή να κατασκευαστεί ειδικά για το συγκρότημα ένα θέατρο στο Λόφο Φιλοπάππου. Το 1967 συλλαμβάνεται γιατί έκρυβε στο σπίτι της το Χρήστο Λαμπράκη. Η Μελίνα Μερκούρη κάνει θόρυβο στο εξωτερικό και πετυχαίνει την αποφυλάκισή της. Την ίδια χρονιά παίρνει το Παγκόσμιο Βραβείο Θεάτρου, τη σημαντικότερη διεθνή διάκριση, ενώ βραβεύεται από την Ακαδημία Αθηνών και παίρνει επιχορήγηση από το Ίδρυμα Φορντ.

Έγραψε τρία βιβλία: “Μια παράδοση, μια περιπέτεια”, “Ελληνικοί χοροί, ένας ζωντανός δεσμός με το παρελθόν” και “Ελληνικοί παραδοσιακοί χοροί”.

Εξέδωσε μια από τις μεγαλύτερες στον κόσμο σειρές δημοτικής μουσικής: 45 δίσκους.

Το 1983 αποσύρθηκε για λόγους υγείας. Πέθανε τον Ιανουάριο του 1988.

Πληροφορίες για το ¨Συγκρότημα της Δόρας Στράτου¨  (εκείνη την εποχή- 1966 και νωρίτερα) και ποιοι καλλιτέχνες συμμετείχαν σε αυτό δεν αναγράφονται στους δίσκους. Μιλάμε για αυτούς στην RCA (μετέπειτα Olympic) και αυτούς που κόπηκαν στο εξωτερικό (πριν την συνεργασία με την Philips). Παρόλα αυτά, η φωνή του Γιάννη και της Δέσποινας Σκαλίδη (βλέπε αναρτήσεις 20, 56, 121), είναι αναγνωρίσιμη. Για την ¨Σούστα¨ δυστυχώς  δεν αναγνωρίζω τους καλλιτέχνες.

Άνθρωποι όπως η Δόρα Στράτου, Μέλπω Merlier, Δόμνα Σαμίου, Σίμων Καρράς, James Νοτόπουλος (κ.α που μπορεί να ξεχνάω) έχουν αφήσει βαριά κληρονομιά με το έργο τους για την παράδοση.    

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

160. COLUMBIA SEGG 2577 ΑΡΜΑΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ 1964

Αρμάος Νικόλαος COLUMBIA SEGG 2577 Μπάλλοι - Καλαματιανά - Χασάπικα - Σούστα 1964- 45rpm- 7''

«Στην καταγωγή μας έχουμε από τους παππούδες μας γνήσιες ρίζες ιταλικές. Λέγομαι Αρμάος, Νίκος Αρμάος και εμείς (από τον παππού μου και μετά) είμαστε από την Τήνο. Δηλαδή Φραγκοτηνιακοί, καθολικοί – όπως και ο Βαμβακάρης ο Μάρκος που είναι Φραγκοσυριανός και αυτός καθολικός.
Ο πατέρας μου (Ιωσήφ Αρμάος) γεννήθηκε το 1838. Παντρεύτηκε δύο φορές και από τον πρώτο του γάμο είχε 3 παιδιά, τον αδελφό μου τον Τζούλιο, που ήτανε και πιο μεγάλος, εμένα, και την αδελφή μου, τη Μαρίκα. Πεθάνανε και τα δυο αδέλφια μου.Εγώ γεννήθηκα το 1889 στην Κωνσταντινούπολη.
Κοντά στο 1850 ο πατέρας μου ήτανε έντεκα χρονού και πήγε να πιάσει ένα πιστόλι. Τόπιασε ανάποδα και πάτησε τη σκανδάλη που τού έφαγε τότες το πιστόλι και τα πέντε δάχτυλα. Μέχρι και στο παπούτσι του βρήκανε ένα δάχτυλο. Ήτανε πολύ μεγάλη η ζημιά αυτή. Από τότε ήτανε μ’ ένα χέρι, έλειπε το δεξί.

Πήγε στα σχολεία και έμαθε μουσική. Έπαιζε βιολί, έπαιζε και αρμόνικα, ένα όργανο όπως είναι τώρα το ακορντεόν. Και όταν έπαιζε είχε το δοξάρι δεμένο στο δεξί χέρι που ήτανε το κομμένο. Όλοι οι παλιοί της Πόλης θυμούνται τον πατέρα μου που έπαιζε βιολί (καλό βιολί, αλλά όχι σαν το Σαλονικιό που ήταν ο πρώτος) μ’ ένα χέρι.
Εγώ είμαι κοντά στον Κολοκοτρώνη στα χρόνια, αλλά η λατέρνα είναι πιο μεγάλη στην ηλικία από μένα. Πριν να γεννηθώ εγώ οι λατέρνες ήρθανε στην Κωνσταντινούπολη από την Ιταλία. Ιταλικό όργανο είναι η λατέρνα και όχι ελληνικό ή τούρκικο μήτε από αλλού.
Τα φέρανε από την Ιταλία, αλλά δεν ήτανε όπως τα βλέπετε σήμερα. Στην αρχή ήτανε πιο μικρά, με άλλο σκαρί, και πιο στενά, όχι όμως τόσο όμορφα όπως αργότερα που φτιάξανε και φτιάχνουνε συνέχεια.

Ήρθε ο Τουρκόνι, λοιπόν, στην Πόλη από την Ιταλία και έκαμε εργοστάσιο τότε και έφτιαχνε και έβγαζε λατέρνες. Πολλές λατέρνες τώρα ακόμα έχουνε από τότες σαν φίρμα το όνομα αυτουνού του Τουρκόνι. Τις έβγαζε ο ίδιος έτοιμες και με μουσικές, έτοιμα τραγούδια απάνω που τα έγραφε και τα σταμπάριζε μόνος του, στον κύλινδρο. Ήτανε πολύ έξυπνος άνθρωπος αυτός ο Τουρκόνι και καλός μουσικός, πολύ καλός μουσικός.
Σκοπούς στις λατέρνες έβαζε μόνο ο Τουρκόνι και εμείς - δηλαδή εγώ, ο πατέρας μου και ο αδελφός μου ο Τζούλιος.

Ήτανε λίγοι αυτοί που βάζανε είπα τραγούδια στη λατέρνα γιατί δεν είναι εύκολο και δεν μπορούσε όποιος - όποιος. Έπρεπε να ξέρει να διαβάζει και να γράφει μουσική. Το σταμπάρισμα στον κύλινδρο είναι πολύ δύσκολο. Λατέρνα μπορεί να φτιάξει ένας καλός μαραγκός και σήμερα. Τι γίνεται όμως από εκεί και μετά; Η τέχνη όλη είναι στο κάρφωμα και στο τύπωμα. Δουλειά για πεθαμό. Ο πατέρας μου είχε μαγαζί μέσα στο Γενή-Τσαρσή, που ελληνικά θα πει ότι είναι το «Καινούργιο παζάρι». Μ’ ένα χέρι κάρφωνε πάνω στον κύλινδρο ο πατέρας μου. Ρώτα το Ντούμη να πει για τον πατέρα μου που μ’ ένα χέρι κάρφωνε μια – μια νότα πάνω στη λατέρνα. Όλοι το ξέρουν. Οι παλιοί. Στο μαγαζί του πατέρα μου ήτανε και ο Τζούλιος ο αδελφός μου και εγώ, γιατί έντεκα χρονού άφησα το σχολείο και βοήθαγα τον πατέρα μου.

Ο Τζούλιος ήτανε μάστορας από τότες. Εγώ ήμουνα 16 χρονού πολύ καλός μάστορας στη λατέρνα. Εβδομήντα χρόνια αν είσαι αγράμματος και διαβάζεις εφημερίδα θα μάθεις γράμματα. Εβδομήντα χρόνια είμαι μάστορας στη λατέρνα και βαθμηδόν έμαθα να διαβάζω και να γράφω μουζική, για να μπορώ να τυπώνω πάνω στο όργανο. Πρώτα τυπώνεις και μετά καρφώνεις ένα-ένα καρφί, κάθε νότα, πάνω στον κύλινδρο. Δε λέω βέβαια ότι είμαι και άριστος μουζικός, μήτε ότι είμαι ο Χατζιδάκις, ο Θεοδωράκης ή ο Τσιτσάνης, αλλά με τη δουλειά της λατέρνας που χρειάζομαι να ξέρω είμαι καλός. Η μουζική εγώ ξέρω ότι δεν είναι τέχνη αλλά φύση. Ή πιότερο φύση από τέχνη.
Γυρνώ σιγά – σιγά τον κύλινδρο και τυπώνω πρώτα (με τρύπες τυπώνω τις νότες) και μετά τα καρφώνω ένα - ένα. Και ντρίλιες και πόντους. Οι ντρίλιες είναι αυτές που βαστούν τη φωνή. Μια – μια νότα τύπωμα και κάρφωμα. Σταθερό χέρι, πολύ ίσιο, μάτια ανοιχτά και πιο πολύ μεγάλη υπομονή θέλει αυτό το χτικιό…»

Περισσότερα ενδιαφέροντα βιογραφικά στοιχεία θα βρείτε στην επίσημη ιστοσελίδα του Νίκου Αρμάου. Μπάλοι, καλαματιανά, δημοτικά, χασάπικα, ζεϊμπέκικα και πολλά άλλα τραγούδια (περίπου 2000) είχε χτυπήσει ο Αρμάος σε κυλίνδρους για λατέρνα. Μοναδικός στο είδος του.

Στο σημερινό δισκάκι η πασίγνωστη ¨Σούστα¨ (για τους μεγαλύτερους), θέμα εισαγωγής του αγαπημένου Καραγκιόζη.  

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).