347. ODEON GA 1158 ΚΑΛΟΓΕΡΙΔΗΣ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΣ 1926

Καλογερίδης Ευστράτιος (Στρατής- Δάσκαλος του βιολιού) ODEON GA 1158 Σητειακός (Χορός Κρητικός) - Μαλεβιζιώτικος (Χορός Κρητικός-Ανάμικτος ασκομανδούρας) 1926- 78rpm- 10''

«O Στρατής Καλογερίδης γεννήθηκε στη Σητεία το 1883 και ήταν το μεγαλύτερο από τα πέντε παιδιά του Μανώλη Καλογερίδη. Ο πατέρας του καταγόταν από τον Ξυδά Καστελλίου Πεδιάδος και αφού δούλεψε για 4 χρόνια βοηθός Σχολάρχη στη Σητεία διορίστηκε Τελώνης Σητείας το 1885 περίπου. Στη Σητεία παντρεύτηκε την Άννα Τσαγκαράκη από τη Μυρσίνη Σητείας. Ο μικρός Στρατής από την ηλικία των 10 ετών ήξερε να παίζει μαντολίνο και στη συνέχεια βιολί με τα ακούσματα που είχε από τους ντόπιους λυράρηδες και βιολάτορες της εποχής, όπως ήταν: ο βιολάτορας Μιχαήλ Καλομενόπουλος (1835-1920) από τη Λάστρο Σητείας και ο δεξιοτέχνης της λύρας Ιωάννης Χατζηαντωνάκης ή Φοραδάρης (1870-1935) από τη Ζήρο Σητείας. Το 1903 πήγε στην Τουλών της Γαλλίας για σπουδές στη Χημεία, αλλά τελικά τον κέρδισε η μουσική με αποτέλεσμα να σπουδάσει δυο χρόνια στο αντίστοιχο Ωδείο. Το 1905 επέστρεψε στη Σητεία όπου και παρέμεινε έως το 1907 περίπου, οπότε και μετακόμισε στο Ηράκλειο για να εργαστεί ως φωτογράφος.

Διαβάσαμε για τον αθάνατο πηδηχτό του Καλογερίδη στο καφενείο Χατζοπούλου στην Πλατεία Πρίγκηπος στο φύλλο της 7-8-1907 της εφημερίδας Ίδη και για τη μουσική του παρουσία σε εκδήλωση του συλλόγου κυριών και Δεσποινίδων στο φύλλο της 20-2-1916 στη Νέα Εφημερίς. Φαίνεται ότι ο Καλογερίδης αφού έγινε γνωστός για τη βιολιστική του δεινότητα στο λαϊκό κοινό του Μεγάλου Κάστρου, από το 1907 που έπαιζε σε 36 καφενεία και πλατείες, στη συνέχεια άνοιξαν οι πόρτες της αστικής τάξης της πόλης. Επίσης από το άρθρο στην εφημερίδα Πατρίς του αρχιμουσικού Γιάννη Δεληβασίλη στις 3-1-1960 συμπεράναμε ότι ο Στρατής Καλογερίδης έπαιζε μαζί με τον αδελφό του Βαγγέλη βιολί στο μουσικό Σύλλογο Απόλλων στα τέλη της δεκαετίας του 1900 και στις αρχές του 1910 καθώς ο Δεληβασίλης αναφέρει σαν θαυμάσιους βιολιστές τους αδελφούς Καλογερίδη.

Στο Ηράκλειο συνέχισε τη μουσική του δημιουργία και σύνθεσε πολλά νέα μουσικά κομμάτια. Έπαιζε συχνά βιολί με τη συνοδεία πιάνου ή κιθάρας. Όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης και στα παρακάτω κείμενα η κρητική μουσική τις δεκαετίες από το 1910 έως και στις αρχές του 1970 ένα συχνό όργανο μουσικής συνοδείας του βιολιού στις λόγιες Ηρακλειώτικες παρέες ήταν το πιάνο. Δεν ήταν τυχαίο άλλωστε ότι πολλές από τις συνθέσεις του Καλογερίδη ήταν για κλειδοκύμβαλο (πιάνο).

Παράλληλα δίδασκε παραδοσιακές κρητικές μελωδίες στο βιολί σε πολλούς επιφανείς Ηρακλειώτες όπως ο Μηνάς Τζωρτζάκης και η Μαρία Αμαριώτου. Η φήμη του ξεπέρασε την πόλη που ζούσε και διάσημοι λυράρηδες όπως ο Σκορδαλός αλλά και βιολάτορες όπως ο Ναύτης (Κώστας Παπαδάκης) από την Κίσσαμο Χανίων ερχόταν στο μεγάλο δάσκαλο για να διδαχθούν την τεχνική και τις απαράμιλλες κοντυλιές του. Ο Στρατής ήταν πανελλήνια γνωστός από τη δισκογραφία του και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι το προπολεμικό ραδιοφωνικό σήμα της Ελληνικής Κρατικής Ραδιοφωνίας ήταν μουσικό του αριστούργημα, οι περίφημες Κονδυλιές στη Fa maggiore.

Το 1952 διορίστηκε στην καλλιτεχνική επιτροπή του Δήμου Ηρακλείου. Εκεί συνέχισε και ολοκλήρωσε το δημιουργικό του έργο. Εδώ θα πρέπει να τονίσομε ότι ο μεγάλος αυτός μουσικός είτε έπαιζε σε παρέες είτε δίδασκε το έκανε πάντα αφιλοκερδώς.

Οι κοντυλιές του Καλογερίδη και η αξεπέραστη τεχνική του στο παίξιμο του βιολιού, αποτέλεσαν σημείο αναφοράς, μέτρο σύγκρισης και προσπάθεια μίμησης όλων των μεταγενέστερων Κρητικών καλλιτεχνών τόσο της Ανατολικής Κρήτης όσο και της Δυτικής Κρήτης. Ειδικότερα στην Ανατολική Κρήτη, η συμβολή του στη μουσική παράδοση ήταν καταλυτική διότι όχι μόνο κατέγραψε, διέσωσε και αναμόρφωσε παλαιές μελωδίες, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησε και εκτέλεσε με άφθαστη δεξιοτεχνία καινούργιες. Με άλλα λόγια εξέλιξε την κρητική μουσική φέρνοντάς τη κοντά στα δυτικά κλασικά πρότυπα.

Αυτή η εξέλιξη φάνηκε και από την σύγκριση της μουσικής του με την εκτέλεση σητειακής κοντυλιάς στη λύρα του σύγχρονού του Κυρλίμπα (Ιωάννη Σολιδάκη). Ο αδρός ήχος της λύρας με την πρωτόγονη ακουστική έδειχνε πως ήταν η αυθεντική σητειακή μουσική πριν την παρέμβαση Καλογερίδη. Ο απλός λαός δέχτηκε αυτή την νέα τεχνοτροπία και ακουστική, την αφομοίωσε και την έκανε δική του ως μέρος της ζωής του για να υμνήσει τον έρωτα και τη χαρά της ζωής. Με αυτή τραγούδησε και χόρεψε στο γάμο, τη βάφτιση, στο πανηγύρι και στις παρέες για «ψύλλου πήδημα», ενώ έδωσε μια άλλη ψυχική διάσταση στην καντάδα.

Ένα άλλο πολύ σημαντικό επίτευγμα που δεν έχει αναγνωριστεί στον Στρατή Καλογερίδη είναι η ίδρυση της έντεχνης παραδοσιακής σχολής του βιολιού του Μεγάλου Κάστρου. Πολλοί έντεχνοι βιολιστές είτε τον είχαν δάσκαλο είτε επηρεάστηκαν στην εκτέλεση των μουσικών μελωδιών. Είναι βέβαιο ότι η κλασική τεχνική στο βιολί που κατείχε ο Καλογερίδης, απόρροια των δυτικοευρωπαϊκών μουσικών σπουδών σε συνάρτηση πάντα με το πολιτισμικό περιβάλλον, που είχε διαμορφωθεί εκείνη την εποχή οδήγησε στον εξευρωπαϊσμό της κρητικής λαϊκής μουσικής.

Επίσης χάρη στον Καλογερίδη ολόκληρες περιοχές της Ανατολικής Κρήτης που πατροπαράδοτα είχαν τη λύρα σαν βασικό μουσικό όργανο εκτέλεσης κρητικών σκοπών όπως η Βιάννος, χωριά της επαρχίας Πεδιάδος αλλά και στο Μεραμπέλο την άλλαξαν με το βιολί.»

Ο πρώτος γραμμοφωνικός δίσκος που έκοψε ο Καλογερίδης το 1926 (μαζί με το 1159 που θα αναρτηθεί αργότερα), ο σημερινός. Δεν χρειάζονται συστάσεις για τον Καλογερίδη (βλέπε και αναρτήσεις 1 και 189), εξαιρετικός στο παίξιμο. Ειδικά στον ¨Μαλεβιζιώτη¨ μετά το πρώτο μισό, μετατρέπει το βιολί σε ακομαντούρα. Στις ετικέτες το ¨δισκόσημο¨, αφού πληρώθηκε στο Ηράκλειο, ο δίσκος ταξίδεψε για Θεσσαλονίκη, κρίνοντας από το αυτοκόλλητο στην άλλη πλευρά. 

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

346. POLYPHONE PS 311 ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ- ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ- ΦΑΣΟΥΛΑΣ ΖΑΧΑΡΙΑΣ 1971

Σταυρακάκης Νίκος- Ξυλούρης Γιάννης (Ψαρογιάννης)- Φασουλάς Ζαχαρίας POLYPHONE PS 311 Παλιού καιρού μου ανάμνηση (Συρτό) - Σαν είναι η κοπελιά καλή (Ανωγειανές κονδυλιές) 1971- 45rpm- 7''

«Ο Νίκος Σταυρακάκης γεννήθηκε το 1957 και κατάγεται από τα Ανώγεια Μυλοποτάμου. Στο Χαράκι Μονοφατσίου όπου μεγάλωσε, έκανε τα πρώτα του βήματα στην κρητική μουσική.

Σε ηλικία μόλις οκτώ χρονών έπιασε στα χέρια του για πρώτη φορά λύρα. Στα δεκαπέντε του ξεκίνησε να παίζει λύρα σε πανηγύρια γάμους και βαφτίσεις στις αρχές της δεκαετίας του 70’ και στα τελευταία χρόνια της δικτατορία πήγε στην Αθήνα όπου εργάστηκε σε διάφορα κέντρα.

Η δικτατορία τον βρίσκει σε διάφορα μαγαζιά και συγκεκριμένα στη ¨Ξαστεριά¨ στους Αμπελόκηπους. Συνδέθηκε άμεσα με το φοιτητικό κίνημα και προσωπικότητες από τον πολιτικό, δημοσιογραφικό και καλλιτεχνικό κόσμο. Στην Ξαστεριά ο Νίκος Σταυρακάκης παίρνει το μεγάλο ρίσκο και τραγουδά αντιστασιακά τραγούδια. Την εποχή εκείνη το μαγαζί του ήταν το μοναδικό που μπορούσες να ακούσεις την ξαστεριά και ο Νίκος έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στο φοιτητικό κίνημα της εποχής. Πλήθος φοιτητών κατέκλυζαν κάθε βράδυ το μαγαζί του για να ακούσουν τα τραγούδια του για την λευτεριά, ενάντια στο καθεστώς των συνταγματαρχών.

Τακτικοί πελάτες του μαγαζιού στη Φωκίωνος Νέγρη, ήταν σύσσωμος ο πολιτικός κόσμος της χώρας, ξένοι διπλωμάτες, δικαστές, ηθοποιοί, τραγουδιστές καθώς και άνθρωποι των γραμμάτων. Τακτικοί θαμώνες ήταν και ο αντιστασιακός Αλέκος Παναγούλης, ο Μουστακλής και ο εθνικός δικαστής Δεληγιάννης που δίκασε την χούντα. Μέλη της χούντας ξήλωναν κάθε βράδυ τα γράμματα από την ταμπέλα ¨Νέα Ξαστεριά¨, αφού οι λέξεις τους ενοχλούσαν. Την επόμενη μέρα τα γράμματα ερχόντουσαν πάλι στη θέση τους.

Οι γνωριμίες με δημοσιογράφους τον βοήθησαν να έχει πρόσβαση σε όλες τις μεγάλες εφημερίδες και την τηλεόραση, με αποτέλεσμα να σπάσει τα ¨σύνορα¨ της Κρήτης και να προβάλει την λύρα πανελλαδικά, βάζοντας τη στα σαλόνια της Αθήνας.

Επί σειρά ετών διατηρούσε δική του εκπομπή στην τότε ΥΕΝΕΔ και μετέπειτα ΕΡΤ, προβάλλοντας την λύρα και την παράδοση της Κρήτης.

Ηχογράφησε αρχικά δίσκους 45 στροφών και αργότερα δώδεκα μεγάλους δίσκους στην εταιρεία “MINOS EMI” μεταξύ των οποίων: «Παλιού καιρού μου ανάμνηση», «Κρητική Παρέα», «Να’μουν αητός».

Ηχογράφησε για την Polyphone, την Minos, την Panivar και διάφορες κρητικές εταιρίες. Του έγιναν προτάσεις να συνεργαστεί με μεγάλα ονόματα όπως ο Γιώργος Νταλάρας, ο Ντέμης Ρούσσος και άλλοι λαϊκοί τραγουδιστές και συνθέτες όμως εκείνος αρνήθηκε έχοντας πάντα στην καρδιά του την λύρα και την υποχρέωση να υπηρετεί πιστά την Κρητική μουσική.

Έχει συνεργαστεί με τους σημαντικότερους λαγουτιέρηδες της Κρήτης όπως ο Μαρκοβαγγέλης, ο Μαρκογιάννης, ο Ψαρογιάννης, ο Κουμιώτης, ο Χατζάκης, ο Φασουλάς, ο Μανιάς και άλλοι πολλοί. Έχει συνεργαστεί σε ένα δίσκο του και με τον Μανώλη Μητσιά, Μιχάλη Μενιδιάτη και Πίτσα Παπαδοπούλου οι οποίοι ερμηνεύουν κρητικά τραγούδια.

Παράλληλα ασχολήθηκε με την ζωγραφική και έχει εκδώσει ένα βιβλίο με τίτλο «Ο έρωτας του Ψηλορείτη».

Από το 1984 ζει μόνιμα με την οικογένειά του στο Ηράκλειο της Κρήτης όπου συνεχίζει την επιτυχημένη καριέρα του στο χώρο της κρητικής και έντεχνης μουσικής με πλήθος ηχογραφήσεων και ζωντανές εμφανίσεις.»

Το σημερινό δισκάκι σε ανωγειανό ηχόχρωμα. Συνοδεία στα λαούτα ο Ψαρογιάννης μαζί με τον Ζαχάρη Φασουλά.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

345. RCA VICTOR 47g 2270 ΣΗΦΟΓΙΩΡΓΑΚΗΣ ΣΠΥΡΟΣ- ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ- ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ 1962

Σηφογιωργάκης (Σιφογιωργάκης) Σπύρος- Μαρκογιαννάκης Ιωάννης (Μαρκογιάννης)- Μαρκογιαννάκης Ευάγγελος (Μαρκοβαγγέλης) RCA VICTOR 47g 2270 Το γράμμα (Καλαματιανό) - Η ανεμώνα (Γαβαλοχωριανός συρτός) 1962- 45rpm- 7''

Ξεδιαλεχτή μου λεμόνια και που’ναι οι ανθοί σου,

 και που’ναι οι τόσες ομορφιές που είχε το κορμί σου.

Μαράθηκαν και πέσανε τα φύλλα σου ανεμώνα,

σ’αυτή τη μαύρη παγωνιά που ζεις μες του χειμώνα.

O Σπύρος Σηφογιωργάκης, μεγάλος γνώστης, ερμηνευτής και δάσκαλος της κρητικής λύρας και μουσικής, υπήρξε ένα από τα πρώτα ονόματα και τις μεγαλύτερες φωνές τού σύγχρονου κρητικού πενταγράμμου.

Γεννήθηκε στον Aγαλλιανό Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου το έτος 1930. O πατέρας του Mανόλης Σηφογιωργάκης ήταν αγροφύλακας. O Σπύρος τέλειωσε το Δημοτικό Σχολείο στον Kεραμέ και στη συνέχεια, βοηθούσε τον πατέρα του στα αγροκτήματά τους. Όμως, η μεγάλη φτώχεια της οικογένειάς του τον έσπρωξε, από πολύ μικρή ακόμη ηλικία, ως «φαμέγιο» στον Παν. Σταυριανάκη, στη Δρύμισκο –γειτονικό στον Aγαλλιανό χωριό– και λίγο αργότερα, στο Σπήλι και στην Αθήνα.

Όμως μέσα από αυτές τις φοβερές δυσκολίες, το μεράκι που τού κατέκαιγε τα σωθικά για την κρητική λύρα και μουσική τον έσπρωχνε με ακατανίκητη δύναμη και επιμονή στην πραγματοποίηση τού μεγάλου του ονείρου. Έτσι, σε ηλικία μόλις δεκατριών χρονών, όντας «φαμέγιος» στον Παν. Σταυριανάκη, στη Δρύμισκο, ο Σηφογιωργάκης κατάφερε, αν και δεν είχε ποτέ διδαχθεί, να κρατήσει με μεγάλη επιτυχία πάσο με ένα μαντολίνο στον Δρυμισκιανό, επίσης, λυράρη Γ. Σταυριανάκη, σε γάμο που γινόταν στο χωριό αυτό. Αργότερα, στα 1953, όταν υπηρετούσε ακόμη στον στρατό, ο Σπύρος απόκτησε την πρώτη του λύρα και, τελειώνοντας τον στρατό, στα 1955, γνώριζε κιόλας να παίζει αρκετά καλά, γιατί είχε παρακολουθήσει τη δισκογραφία των άλλων μεγάλων δασκάλων της κρητικής μουσικής.

Από τότε άρχισαν και οι πρώτες μεγάλες του επιτυχίες. Γύριζε από χωριό σε χωριό στην Kρήτη και έπαιζε λύρα και τραγουδούσε σε πανηγύρια, γάμους και βαφτίσια. Από το 1960 ο Σηφογιωργάκης κάνει λαμπρή καριέρα μαζί με τον άλλο γνωστό πρωτομάστορα τού κρητικού λαγούτου, τον Γιάννη Mαρκογιαννάκη, που πρώτος, είναι αλήθεια, ότι προσέδωσε στο όργανο αυτό τη θέση που σήμερα κατέχει στο πλάι της κρητικής λύρας .

Το 1962 συνοδεύει τον Παγκρήτιο Σύλλογο Βρακοφόρων στο φεστιβάλ Νέων στο Ελσίνκι της Φιλανδίας. Eκεί παίρνει το πρώτο βραβείο παραδοσιακής λαϊκής μουσικής, καθώς και το χορευτικό συγκρότημα που τον συνόδευε το πρώτο βραβείο χορού. Aκολουθεί περιοδεία σε όλη την Aνατολική και Δυτική Eυρώπη με τεράστια απήχηση στους εκεί κρητικούς και ξένους πληθυσμούς. Τότε γράφει και τη δεύτερη μεγάλη του επιτυχία, το «Γράμμα και Aνεμώνα» (σημερινό δισκάκι) και ακολουθούν απανωτά επιτυχίες που τον ανέδειξαν σε έναν από τους μεγαλύτερους δεξιοτέχνες και δασκάλους της κρητικής λύρας και μουσικής.

Tαξίδεψε σε όλες τις χώρες της Eυρώπης, καθώς και στην Aμερική εννιά φορές, εφτά στην Aυστραλία και πέντε στον Kαναδά. Έχει πάρει, μαζί με την Παγκρήτιο, το χρυσό κλειδί της Aμερικής από τον αείμνηστο Πρόεδρο Tρούμαν. Στο Παρίσι έπαιξε στην πρεμιέρα τού «Zορμπά» («Zορμπάς ο Έλληνας»), όπου γύρισε και το περίφημο αριστούργημά του «Παγκρήτιος». Στην Eλλάδα έπαιξε και σε δύο άλλες κινηματογραφικές ταινίες· στη «Nεράιδα και το Παλικάρι», με την Aλίκη Bουγιουκλάκη, και στο «Ευτυχώς χωρίς δουλειά», με το Γιάννη Γκιωνάκη.

Tο 1967 παντρεύτηκε τη Xρυσούλα Aσκοξυλάκη, από τους Bώρρους τής Mεσαράς Hρακλείου. Aπό εδώ και στο εξής, μαζί με τη Xρυσούλα, θα αποτελέσουν ένα νέο καλλιτεχνικό ζευγάρι και θα γράψουν μαζί μια νέα εποχή στον χώρο τού κρητικού πενταγράμμου.

H όλη δισκογραφική επιτυχία τού Σπύρου Σηφογιωργάκη μέχρι σήμερα αριθμεί δεκάδες μικρών και μεγάλων δίσκων. Επιπλέον, έχει τιμηθεί επανειλημμένα από διάφορους φορείς της χώρας μας και του εξωτερικού για τη μεγάλη προσφορά του στη μουσική παράδοση τού νησιού μας.

O Σπύρος Σηφογιωργάκης, είναι γεγονός, ουδέποτε χρησιμοποίησε τη λύρα ως πάρεργο, αλλά πάντοτε ως κύριο και βιοποριστικό του επάγγελμα, στο οποίο τον στήριξε η πληθωρική αγάπη και αφοσίωση τού κόσμου. Τελευταία, πριν την ασθένειά του, ο Σηφογιωργάκης διατηρούσε Σχολή παραδοσιακής λύρας στον «Πολιτιστικό Σύλλογο Tυμπακίου» και στις Mοίρες. Δεκάδες χρόνια δάσκαλος της κρητικής λύρας (από το 1970) έχει, ήδη, παραδώσει στον χώρο της κρητικής μουσικής αρκετά νέα παιδιά, με ένα πλήρες κρητικό «ρεπερτόριο», που θα αποτελέσουν, ασφαλώς, τους μελλοντικούς συνεχιστές της αυθεντικής και γνήσιας κρητικής μας μουσικής παράδοσης.

Ο Σπύρος Σηφογιωργάκης υπήρξε ένας αληθινά μεγάλος ριμαδόρος και πρωτομάστορας της κρητικής μουσικής τέχνης και παράδοσης. Ευαίσθητος και ρομαντικός ένιωθε πάντα μέσα του βαθιά αγάπη για το χωριό του και τις παιδιάστικες αναμνήσεις του στο πατρογονικό του σπίτι. Αισθανόταν ατέλειωτη ευγνωμοσύνη προς τους συγχωριανούς του, Aγαλλιανούς και Kεραμιανούς, που, πρώτοι αυτοί, είναι αλήθεια, του παραστάθηκαν και τον βοήθησαν στο δύσκολο ξεκίνημα της καριέρας του. Τότε που, όπως έλεγε και ο ίδιος, «οι άνθρωποι ήταν πολύ πιο ζεστοί και όμορφοι απ’ ότι σήμερα και όλα πολύ πιο απλά και ανθρώπινα…».

Στο σημερινό δισκάκι έχουμε ¨Το γράμμα¨ ένα κρητικοκαλαματιανό με τον Μαρκοβαγγέλη στο μπουζούκι. Στη δεύτερη πλευρά την ¨Ανεμώνα¨ ή Γαβαλοχωριανός Συρτός. Το πρώτο τραγούδι υπάρχει και στο LP ¨Της Κρήτης τα Κοράσια¨, ενώ ο Γαβαλοχωριανός Συρτός δεν υπάρχει σε LP.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

344. OKEH 82510 GREEK ORCHESTRA M.SIFNIOS- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΜΑΡΚΟΥ ΣΙΦΝΙΟΥ 1927

Ελληνική Ορχήστρα Μάρκου Σιφνιού (Greek Orchestra M. Sifnios) OKEH 82510 Σοφούλης (Συρτός) - Καλαματιανό (Εθνικός χορός) 1927- 78rpm- 12''

 

«Ο τσελίστας Μάρκος Σίφνιος, γεννήθηκε το 1878 και καταγόταν από το νησί της Πάρου σύμφωνα με τα αρχεία του, στο Ellis Island.

Ερμήνευσε με την Μαρίκα Παπαγκίκα σε τουλάχιστον 24 ξεχωριστές ηχογραφήσεις (πιθανότατα περισσότερες), από την πρώτη της δισκογραφική παρουσία στη Victor έως το 1928. Εκτός από τον Gus, είναι ο πιο συνεπής μουσικός που έχει ηχογραφήσει με την Παπαγκίκα.

Είναι ο μόνος τσελίστας που ηχογράφησε ελληνική μουσική (με τσέλο) πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, του οποίου το όνομα γνωρίζουμε. Φαίνεται ότι υπάρχει τσέλο σε μια ηχογράφηση τον Ιούνιο του 1916, ενός ανώνυμου ορχηστρικού συγκροτήματος της Κολούμπια στη Νέα Υόρκη, που αποδόθηκε απλώς ως «Αθηναϊκή Ορχήστρα». Υπάρχει επίσης, τσέλο στις ηχογραφήσεις του Έλληνα τενόρου Ιταλικής επιρροής George Kanakes στις αρχές της δεκαετίας του '20 για την δισκογραφική Panhellenion. Μπορούμε μόνο να μαντέψουμε αν πρόκειται για τον Σιφνιό ή για κάποιον άλλο.

Η δεξιοτεχνία του δεν έχει αποκαλυφθεί σε καμία από τις ηχογραφήσεις του, με την Μαρίκα Παπαγκίκα. Με εξαίρεση ένα instrumental session του 1927 για τη δισκογραφική Okeh (ένας από αυτούς και ο σημερινός δίσκος), που δείχνει τα αξιοσημείωτα χαρίσματά του ως ενορχηστρωτής. Επίσης δεν έχουμε καμία απόδειξη ότι ηχογράφησε ποτέ με κανέναν άλλο καλλιτέχνη, εκτός από την Παπαγκίκα και την ορχήστρα της.

Η ευφάνταστη χρήση των αρμονιών του ήταν νέα στην ελληνική λαϊκή μουσική, η οποία είναι κυρίως μονοφωνική. Η εκθαμβωτική, αντίθετη αλληλεπίδρασή του με βιολιστές και κλαρινίστες και η καθαρή παραδοξότητα του κατώτερου από το συνηθισμένο (για την ελληνική μουσική) οργάνου του, είναι ένα μεγάλο μέρος αυτού που κάνει τους δίσκους του και της Μαρίκας τόσο ξεχωριστούς».

Οι ηχογραφήσεις του Σίφνιου, για τους δίσκους Okeh θα κυκλοφορήσουν αργότερα σε CD To What Strange Place της Tompkins Square Records. Δεν είναι γνωστό ότι υπάρχουν φωτογραφίες του.».

Τα παραπάνω βιογραφικά στοιχεία από τη συλλογή της Μαρίκας Παπαγκίκα, The Futher the Flame. Σε διόρθωση του τόπου καταγωγής του Μάρκου Σιφνιού, στην ίδια συλλογή αναφέρει τόπο καταγωγής την Pharo (μέρος της Κροατίας) που είναι λάθος. Τα αρχεία του Elli’s Island  δυστυχώς, ενώ στην αρχή έδιναν σωστές πληροφορίες, κάτι έχει αλλάξει.

Επίσης στη συλλογή Various – To What A Strange Place - The Music Of The Ottoman-American Diaspora, 1916-1930: Volume One, Naughty Girl, αναφέρει ότι γεννήθηκε το 1886 κάπου κοντά στη Θεσσαλονίκη και ότι έφτασε στο San Francisco, έχοντας αφήσει στην Ελλάδα την γυναίκα του και τις δυο του κόρες.

Σε ιστοσελίδα που αναφέρει για τον Μάρκο Σιφνιό (θα το βρείτε στις πληροφορίες), στα σχόλια, κάποιος αναφέρει ότι ήταν αδερφός της γιαγιάς του, ότι έχει φωτογραφικό υλικό και ότι τόπος καταγωγής ήταν η Χίος.

 Στο σημερινό δίσκο γραμμοφώνου από την Αμερικάνικη Okeh, ο Μάρκος Σιφνιός σε δυο συνθέσεις που μας μαρτυρούν το ταλέντο του ως τσελίστας και ενορχηστρωτής. Δεν είναι τυχαίο ότι η Μαρίκα Παπαγκίκα τον είχε επιλέξει να είναι μέρος της ορχήστρας της. Αξιοπρόσεχτο επίσης, ότι ο Καλαματιανός αναφέρετε ως Εθνικός χορός.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

343. MUSIC BOX MB 325 ΚΑΒΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ-ΚΑΒΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ- ΧΑΛΚΙΑΣ ΠΕΤΡΟΣ ΛΟΥΚΑΣ 1962

Καβακόπουλος Παντελής- Καβακοπούλου (Μπριλλάκη) Ειρήνη- Χαλκιάς Πέτρος Λούκας (Πετρολούκας) MUSIC BOX MB 325 Ο Κωσταντάς (Ηπειρώτικο) - Δόντια πυκνά (Ηπειρώτικο) 1962- 45rpm- 7''

Ο Παντελής Καβακόπουλος, ο σπουδαίος αυτός άνθρωπος, που έκανε επιφανείς ερευνητές να υποκλίνονται στο έργο του, γεννήθηκε στη Bήσσανη της Hπείρου το 1923, από μητέρα Zιτσιώτισα και πατέρα Bησσανιώτη. Tα περισσότερα χρόνια μέχρι το 1936 τα έζησε στη Zίτσα, όπου τελείωσε το δημοτικό και την πρώτη τάξη του εκεί ημιγυμνασίου. Τη δεύτερη του ημιγυμνασίου την τελειώνει στη Bήσσανη το 1937. Το 1938 έρχεται στην Αθήνα, όπου τελειώνει και τις υπόλοιπες τέσσερις τάξεις στο νυχτερινό γυμνάσιο «Kουτσούρη», επί της οδού Mιχαήλ Bόδα.

Καταγόμενος από οικογένεια παραδοσιακών μουσικών ήξερε ήδη και ο ίδιος να παίζει από 9 χρόνων και να φτάνει ως πάνω τα χωριά της Bορ. Hπείρου, όπου συνόδευε λαϊκές κομπανίες σαν ξετελειωμένος βιολιστής από τα γεννοφάσκια του. M’ όλο, που τα περισσότερά του χρόνια τα έζησε στη Zίτσα, αισθανόταν Bησσανιώτης.

Ερχόμενος στην Αθήνα και μετά από εξετάσεις στο Ωδείo Aθηνών πέτυχε την εισαγωγή του με υποτροφία, στη τάξη του βιολιού με καθηγητές το Δημήτρη Xωραφά, τον Mήνο Δούνια και των θεωρητικών μαθημάτων με τον σημερινό ακαδημαϊκό Mενέλαο Παλάντιο, μέχρι και την Ανωτέρα τάξη του βιολιού.

Στο μεταξύ διορίζεται υπάλληλος στο Νοσοκομείο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, όπου συνέχισε εργαζόμενος έως το έτος 1950. Τον ίδιο χρόνο προσλαμβάνεται στο Μουσικό τμήμα του Eθν. Ίδρ. Pαδιοφωνίας από το οποίο, μετά από 40 χρόνια ευδόκιμης υπηρεσίας, συνταξιοδοτείται με το βαθμό του διευθυντή το έτος 1981. Στο διάστημα αυτό έλαβε και το δίπλωμα Βυζαντινής Μουσικής στο Ελληνικό Ωδείο με παμψηφεί άριστα, μετά από 5ετή φοίτηση στους διακεκριμένους αείμνηστους καθηγητές Θεόδωρο Xατζηθεοδώρου και στα θεωρητικά τον Mάριο Bάρβογλη.

Μόλις ανέλαβε καθήκοντα στην Ελληνική Ραδιοφωνία, πρώτο του μέλημα να ξεκινήσει τακτικές εκπομπές δημοτικών τραγουδιών απ’ όλη την Ελλάδα. Στην προσπάθειά του αυτή είχε πολύτιμους συνεργάτες ένα συγκρότημα από είκοσι, τους πιο διακεκριμένους ερμηνευτές και λαϊκούς οργανοπαίκτες, με τους οποίους είχε ήδη συνεργασία από το 1948, όταν υπηρετούσε στον τότε σταθμό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Στην ΕΡΤ μετέδιδε 6 εκπομπές την εβδομάδα και ήταν ένας από τους οποίους ξεκίνησε της εκπομπές για την απελευθέρωση της Κύπρου με τίτλο «To Όχι της Κύπρου», με συνεργάτες τον τότε δ/ντή προγ/τος του EIP Δημήτρη Πουρνάρα, και τον Δ/ντή Bραχέων Kυμάτων EIP, Βορειο- ηπειρώτη Πύρρο Mπαμίχα. Χάρη στο ερευνητικό του έργο, ηχογράφησε και κατέγραψε τραγούδια απ’ όλη την Ελλάδα, που μεταδόθηκαν, εκτός από το EIP και απ’ όλους τους τότε επαρχιακούς σταθμούς, Κέρκυρας, Ζάκυνθο Κρήτης, Θεσσαλονίκης και Κομοτηνής. Κατέγραψε τη μουσική σε θεατρικά έργα από το EIP και πλήθος θεατρικών σκετς, (ανταλλαγές με την Ιταλία «Πρέμιουμ Ιταλία» κλ.π.).

Μα ο τόσο χαρισματικός μουσικός ο Ηπειρώτης Π. Kαβακόπουλος δεν περιορίστηκε μόνο στις εκπομπές, για τις οποίες μιλούσε με θαυμασμό όλη τότε η Ελλάδα. Άνθρωπος με αποφασιστικότητα και απέραντη αγάπη για την παράδοση επιχείρησε πρώτος να δώσει ρεσιτάλ βιολιού δημοτικής μουσικής με βιολί – κανονάκι και λαούτο. Και πέτυχε.

Γνωστό και μη εξαιρετέο φυσικά το έργο του Σίμωνος Καρά, αλλά και ο Παντελής Καβακόπουλος πρόσφερε ανεκτίμητες υπηρεσίες στην παράδοση. Ενώ θα μπορούσε να απολαμβάνει τη μονιμότητα σε μια τόσο σημαντική θέση στο κρατικό ραδιόφωνο εκείνος από το 1951 όργωνε κυριολεκτικά την ελληνική ύπαιθρο από τη Μακεδονία μέχρι την Κρήτη και από την Ήπειρο μέχρι τα Δωδεκάνησα συλλέγοντας και ηχογραφώντας πάνω από 5000 τραγούδια και σκοπούς.

Ευτυχώς για την εποχή του που δέσποζαν κορυφαίοι του πνεύματος και της τέχνης είχε αναγνωριστεί η πολυσήμαντη καλλιτεχνική του αξία και οι πάντες αναζητούσαν τη γνώση και το ταλέντο του. Έτσι ήταν πάντα από τους πιο σημαντικούς ομιλητές σε συνέδρια και σεμινάρια, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.

Σημαντικές και οι εκδόσεις του μουσικών βιβλίων με τη σχετική μουσικολογική ανάλυση, αλλά και τα άρθρα που δημοσίευσε σε μεγάλης κυκλοφορίας περιοδικά.

Χαρισματικός ομιλητής, όπως ήταν, είχε την ευτυχία να δίνει διαλέξεις σε πυκνό ακροατήριο στο Πανεπιστήμιο Αθηνών στο μάθημα Λαογραφίας, στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, στο Μουσείο Λαϊκής τέχνης Αθηνών και στο Ίδρυμα Δόρας Στράτου.

Μεγάλη η προσφορά του Παντελή Καβακόπουλου και στην Εκπαίδευση. Υπηρέτησε είκοσι χρόνια καθηγητής μουσικής στο (Ελληνικό Σπίτι) της Aγγελικής Xατζημιχάλη. Παράλληλα δεκαπέντε χρόνια καθηγητής στο ιδιωτικό γυμνάσιο (Παρ. Σχολινάκη) στον οικισμό Παπάγου.

Την ακαδημαϊκή χρονιά 1976- 1977,με απόφαση του υπουργείου Παιδείας αποσπάστηκε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων στην έδρα της λαογραφίας για την έρευνα και την ηχογράφηση στην επαρχία. Εθίμων και δημοτικών τραγουδιών.

Σημαντική η παρουσία του και στη δισκογραφία, αφού κυκλοφόρησε διακόσια δημοτικά τραγούδια και σκοπούς σε δίσκους, των 78,45 και 33 στροφών. (Hπειρώτικα- Mακεδονικά-Θρακικά- Θεσσαλικά – Δωδεκανησιακά – Νησιώτικα του Σαρωνικού και της Κρήτης).

Η πλούσια προσφορά του δεν πέρασε ποτέ απαρατήρητη Αμέτρητα τα βραβεία και οι διακρίσεις που έλαβε με πιο σημαντικά το βραβείο ΖΑΠΠΑ (1959) από την εταιρεία για την ενθάρρυνση των ελληνικών Σπουδών, από το «Παν/μιο της Σορβόννης» για το βιβλίο του (μουσικά κείμενα Δημοτικών τραγουδιών της Θράκης) και φυσικά δυο φορές το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για το πολυετές μουσικολαογραφικό του έργο.

Συνεργάστηκε με τον αείμνηστο Πολύδ. Παπαχριστοδούλου φιλόλογο καθηγητή της ναυτικής Σχολής Δοκίμων και πρόεδρο της εταιρείας Θρακικών Μελετών και με τον αείμνηστο ακαδημαϊκό λαογράφο Kων. Ρωμαίο για τη συλλογή τραγουδιών από πρόσφυγες της Θράκης στο χώρο της Αθήνας, της Δυτικής και της κεντρικής Μακεδονίας, 1951-1960. Με το υλικό αυτό πραγματοποιήθηκαν εκπομπές με θρακιώτικα τραγούδια από το E.I.P και απ’ όλους τους επαρχιακούς ραδιοφωνικούς σταθμούς από το 1953-61.

Από τις ευτυχείς συγκυρίες στη ζωή του η συνάντηση με τη δική μας μεγάλη λαογράφο Ειρήνη Μπριλλάκη που έφυγε για τη γειτονιά των Αγγέλων το Νοέμβριο του 2011, αφήνοντας σπουδαίο έργο. Δημιούργησαν μια όμορφη οικογένεια με χαρισματικά παιδιά που διαπρέπουν.

Να θυμίσουμε στους νεότερους αναγνώστες μας ότι η Ειρήνη Μπριλάκη γεννήθηκε το 1924 στο Σπήλι Αγίου Βασιλείου. Πατέρας της ήταν ο Σήφης Μπριλάκης και μητέρα της η Ευαγγελία Βλατάκη. Η «Ερήνη τσι Μπριλοσήφαινας» όπως ήταν γνωστή στο Σπήλι ήταν το τελευταίο από τα έξι παιδιά της οικογένειας που είχε πέντε κορίτσια και ένα αγόρι, τα οποία ήταν η Παγώνα, η Στέλλα, ο Στέφανος, η Κατίνα, η Μαρία και η Ειρήνη. Από πολύ μικρή έμεινε ορφανή από πατέρα, όταν αυτός σκοτώθηκε στο κτίσιμο ενός σπιτιού στην περιοχή, με πέτρα, πέφτοντας από ψηλά. Περισσότερα βιογραφικά στοιχεία για την Ειρήνη Μπριλλάκη στην ανάρτηση 285 με Κρητικά τραγούδια.

Στο σημερινό δισκάκι στο κλαρίνο ο Πετρο-λούκας Χαλκιάς (για βιογραφικά στοιχεία βλέπε ανάρτηση 120).

Εξαιρετικά Ηπειρώτικα εκτελεσμένα από τον Παντελή Καβακόπουλο και την ορχήστρα, που σύμφωνα με τον Βασίλη Χατζηαντωνίου (greekdiscography), την αποτελούσαν οι:

Βιολί: Καλκανάκης Χρήστος, Βιολί: Χαλκιάς Αχιλλέας, Κλαρίνο: Χαλκιάς Πέτρος Λούκας, Λαούτο: Κρανιάς Ελευθέριος, Ντέφι: Μάστορας Μιλτιάδης, Σαντούρι: Μόσχος Αριστείδης. Στο τραγούδι φυσικά η Ειρήνη Μπριλλάκη.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).