199. FIDELITY 7322 ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΝΙΚΟΣ 1964

Ξυλούρης Νίκος (Ψαρονίκος- Ο Αρχάγγελος της Κρήτης) FIDELITY 7322 Ο Διγενής ψυχομαχά (Ριζίτικο- Δημοτικό Κρήτης) - Σε ψηλό βουνό (Ο Αητός- Ριζίτικο- Δημοτικό Κρήτης) 1964- 45rpm- 7''

 

«Η συσχέτιση του Νίκου Ξυλούρη με τον συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλο ξεκίνησε το 1964, όταν συνεργάστηκαν για την ηχογράφηση και κυκλοφορία 4 ριζίτικων τραγουδιών σε 2 δίσκους 45 στροφών (3 ριζίτικα και 1 του γάμου- σε δύο δίσκους 45 στροφών Fidelity 7322 και Fidelity 7323). Ο συνθέτης, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας (1962–1963) είχε πρόσβαση στο αρχείο του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας, στο οποίο βρήκε ηχογραφήσεις ριζίτικων τραγουδιών που τον παρακίνησαν. Ήταν ούτως ή άλλως άκουσμα που τον συντρόφευε από την παιδική του ηλικία, έχοντας γεννηθεί στο Ηράκλειο και έχοντας ζήσει μέχρι τα 17 του χρόνια στην Ιεράπετρα.

Ο διευθυντής της Columbia, Τάκης Λαμπρόπουλος ήταν το πρόσωπο που έκανε γνωστό τον Νίκο Ξυλούρη σε όλη την Ελλάδα και στο εξωτερικό. Σε αυτόν οφείλεται η έλευση του Νίκου στην Αθήνα και το διάπλατο άνοιγμα των πορτών στην ελληνική δισκογραφία. Τον γνώριζε από το 1965 από δίσκους 45 στροφών και είχε αντιληφθεί ότι κάτι ξεχωριστό έχει αυτός ο τραγουδιστής. Η φιλία τους ξεκίνησε το 1969, ενώ μετά την επιτυχία που γνώρισε η «Ανυφαντού», εδραιώθηκε για τα καλά.

Τον Σεπτέμβριο του 1969, οι εμφανίσεις του Νίκου Ξυλούρη στο κρητικό κέντρο Κονάκι στην Αθήνα, συνεχίζονται, μετά το καλοκαιρινό διάλειμμα για εμφανίσεις και γλέντια στην Κρήτη. Ο Νίκος μετακομίζει στην Αθήνα, με τον αδερφό του, Γιάννη και με τον Ζαχαρία Φασουλά. Στο Κονάκι, λίγο μετά, γνωρίζεται με τον συμπατριώτη του, σκηνοθέτη, σεναριογράφο και ποιητή, Ερρίκο Θαλασσινό ο οποίος γοητεύεται από τη φωνή και την παρουσία του Ανωγειανού λυράρη και τραγουδιστή.

Ο Θαλασσινός είχε σκηνοθετήσει κινηματογραφικές ταινίες, την περίοδο 1964–1965, στις οποίες ο Γιάννης Μαρκόπουλος είχε γράψει τη μουσική («Η Κύπρος στις φλόγες», «Στοργή», «Τα δίκτυα της ντροπής», «Το φυλαχτό της μάνας»). Σκέφτηκε ότι θα ήταν πολύ καλή ιδέα να τον φέρει σε επαφή με τον Νίκο Ξυλούρη, ίσως όμως δεν γνώριζε ότι οι δυο τους είχαν γνωριστεί 5 χρόνια νωρίτερα.

Το καλοκαίρι του 1970, ο Τάκης Λαμπρόπουλος βρέθηκε στα Ανώγεια σε έναν γάμο στον οποίο έγινε κουμπάρος με τον Νίκο Ξυλούρη. Το γαμήλιο γλέντι που ο Ψαρονίκος κράτησε για πολλές ώρες με τη φωνή και τη λύρα του, συνεπήρε τον Λαμπρόπουλο, ο οποίος μάλιστα, φεύγοντας από τα Ανώγεια του είπε: «Βάλ’ το καλά στο μυαλό σου! Τέρμα τα κρητικά. Εσύ θα πεις άλλα τραγούδια». Φήμες θέλουν τον Λαμπρόπουλο να έχει ηχογραφήσει σε μία κασέτα τμήμα από το γλέντι, την οποία κασέτα απέστειλε στον συνθέτη Σταύρο Ξαρχάκο που βρισκόταν τότε στο Παρίσι, προκειμένου εκείνος να ακούσει τη φωνή του.

Ο συνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος παρακολουθεί την «ανακάλυψη του Ανωγειανού τραγουδιστή από τον Λαμπρόπουλο» μέσω των εφημερίδων και χωρίς να χάσει χρόνο, από τη Σκιάθο όπου βρισκόταν, τηλεφωνεί στον Ξυλούρη, επιμένοντας ότι θέλει να συναντηθούν άμεσα. Έτσι κάπως ξεκινάει η οχταετής συνεργασία των δύο.

Στις 22 Ιουνίου 1973 ανέβηκε η παράσταση ¨Το Μεγάλο Μας Τσίρκο¨ (Ιάκωβου Καμπανέλλη) από τον θίασο της Τζένης Καρέζη και του Κώστα Καζάκου, στο Θέατρο Αθήναιον. Στην παράσταση συμμετέχει ο Νίκος Ξυλούρης ως τραγουδιστής και τελάλης. Τη μουσική της παράστασης συνέθεσε και διηύθυνε ο Σταύρος Ξαρχάκος.

Το Φθινόπωρο του 1973 κυκλοφόρησε με καθυστέρηση, εξαιτίας λογοκρισίας στους στίχους, ο δίσκος του Νίκου Ξυλούρη με τον Χριστόδουλο Χάλαρη – Τροπικός της Παρθένου. Στο μεταξύ, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, παρακολουθώντας την ανάμειξη του – «δικού του», όπως νόμιζε – Ξυλούρη με τον Χάλαρη, αναστατώνεται. Είχε ήδη ενοχληθεί με την συνεργασία του Ξυλούρη με τον Σταύρο Ξαρχάκο το 1972 – για τον δίσκο ¨Διόνυσε καλοκαίρι μας¨ – και τώρα που ο Ανωγειανός τραγουδιστής και λυράρης συνεργάζεται ξανά με τον Ξαρχάκο στο θέατρο και έβγαλε δίσκο και με άλλο συνθέτη το 1973, «το ποτήρι ξεχείλισε» για τον Μαρκόπουλο, ο οποίος μάλιστα θα του μιλήσει με πολύ άσχημο τρόπο.

Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα ΑΝΩΓΗ, ο Ζαχαρίας Φασουλάς, ο στενός συνεργάτης του Ξυλούρη και μόνιμος λαουτιέρης του στην Αθηναϊκή πορεία "μαρτύρησε" ότι ο Γιάννης Μαρκόπουλος είπε στον Νίκο: «Ό,τι ήτανε να δώσεις το ‘δωσες. Να πας τώρα να παίζεις λύρα στα πανηγύρια».

Είναι γεγονός ότι από το 1973, ο δισκογραφικός καταιγισμός της συνύπαρξης Ξυλούρη–Μαρκόπουλου είχε κοπάσει. Αναντίρρητα, η συνεργασία των δύο απέφερε καρπούς που όμοιούς τους έχουμε συναντήσει μόνο στις συνεργασίες του Μίκη Θεοδωράκη με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και του Μάνου Χατζιδάκι με τη Φλέρυ Νταντωνάκη».

Επιμέλεια κειμένου, από τον φίλο Θεμιστοκλή Παντελόπουλο. Ολόκληρο το κείμενο θα το βρείτε στις πληροφορίες και εδώ. Πολλές από τις φωτογραφίες, είναι από την επίσημη ιστοσελίδα του Ψαρονίκου (εμφανιζόταν και στις φωτογραφίες αλλά την έκοψε το περδικο-τυπογραφείο και έμεινε η υπογραφή του).

Μετά τα παραπάνω μη περιμένετε βιογραφικά για τον Μαρκόπουλο (δικά μας τα γένια δικά μας και τα χτένια).

Με αρκετά ¨περιστροφικά¨ χιλιόμετρα το σημερινό δισκάκι. Το μαρτυράνε και οι καταστάσεις των ετικετών. Και όμως η φωνή του ¨Ξηλούρη¨ (με ήτα παρακαλώ όπως αναγράφετε στις ετικέτες), καθηλωτική, σε αρμονία με τα ρομαντικά χριτς των αυλακιών του βινυλίου.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

198. MUSIC BOX MB 532 ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ- ΚΑΛΟΓΡΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ- ΜΑΡΚΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ 1964

Μαρκογιαννάκης Γεώργιος (Μαρκογιώργης)- Καλογρίδης Γεώργιος- Μαρκογιαννάκης Ευάγγελος (Μαρκοβαγγέλης) MUSIC BOX MB 532 Η μοίρα μου με δίκασε (Συρτό) - Κρητικά πεντοζάλια 1964- 45rpm- 7''

 

Ο Γιώργης Μαρκογιαννάκης γεννήθηκε το 1906 στο Σπήλι Αγ.Βασιλείου Ρεθύμνης. Ήταν ιδιοκτήτης καφενείου, στις ηρωικές και αθάνατες εποχές που το Σπήλι, ήταν το χωριό που ανάθρεψε και ανάδειξε μεγάλους λυράρηδες, λαουτιέρηδες και χορευτές, που η μουσική τους διαδρομή άφησε την σφραγίδα τους.

Ο αξέχαστος «πατριάρχης» της πολυμελούς μουσικής οικογένειας των Μαρκογιάννηδων, ο αξέχαστος λαϊκός αυτοδίδακτος λυράρης, του γλεντιού και της παρέας  Γιώργης Μαρκογιαννάκης ή γνωστότερος ως Μαρκογιώργης.

Σε όλες τις παρέες και τις γιορτές του χωριού δήλωνε πάντα παρών, ποτέ δεν κουράζονταν, αντίθετα ξεκουράζονταν με την διάθεση των μικρών και μεγάλων χωριανών του. Ήταν ο αυτοδίδακτος καλλιτέχνης που στα δύσκολα χρόνια καλούνταν σε πανηγύρια χωριών με συνοδούς στο λαούτο τους γιούς τους, σήμερα καταξιωμένους εκτελεστές αλλά στην ανάγκη και ντόπιους που γνώριζαν όπως-όπως «να του κρατούν πάσο». Όταν, μάλιστα, υπήρχε αδυναμία, επιστρατεύονταν ακόμη και νέοι του χωριού, μαθητές του γυμνασίου τότε, που κάποιες μέρες τα απογεύματα ή τα βράδια της βδομάδας, δοκίμαζαν πλάι του το ταλέντο τους (αν είχαν) συνοδεύοντάς τον με το λαούτο.

Ορισμένοι από αυτούς, μάλιστα, αργότερα, έπαιξαν μαζί του σε πανηγύρια, σε γάμους ή σε βαφτίσια σε κοντινά χωριά.

 Ωστόσο, είναι πολλές εκείνες οι φορές, που σε αυτές τις γιορτές, κάποιοι που «δέρνονταν» ανηλεώς από την ανέχεια, «του έδιναν παραγγελιά χορού και στο τέλος του πλήρωναν το χάρισμα για τον σκοπό που έπαιξε για εκείνους, με μια μπάλα άχυρα για το γαϊδουράκι που τον μετέφερε με το μουσικό όργανο στο χωριό». Έμεινε, λοιπόν, ακόμα και σήμερα οι πολλοί να θυμούνται και να κουβεντιάζουν την παραγγελιά: «Μαρκογιώργη παίξε μου για μπάλα άχερα!»

 Ήταν ο άνθρωπος, ομολογείται σήμερα, που «γλέντησε όλο το Σπήλι μέχρι το τέλος της ζωής του, γυρνούσε από το Σάββατο το βράδυ μέχρι να φωτίσει η Κυριακή και έφευγε γιατί όπως έλεγε έπρεπε να πάει στην εκκλησία και να μεταλάβει». Κάθε κάτοικος που γλέντησε για χρόνια μαζί του, μπορεί να απαριθμήσει δεκάδες περιστατικά, πολλά ξεκαρδιστικά και ασύλληπτα, από τις παρέες και τα πανηγύρια που τον διασκέδασε με τη λύρα του.

Από το Σπήλι, ξεκίνησε την εβδομηντάχρονη καριέρα του στην Κρητική λύρα, ο αείμνηστος Μαρκογιώργης, που φεύγοντας από τη ζωή, άφησε πέντε γιους, που όλοι τους γνωρίζουν να παίζουν Κρητικά όργανα (Μαρκογιάννης-λαούτο, Μαρκοβαγγέλης-λαούτο, Χαράλαμπος-λύρα, Στέλιος-λαούτο και Κώστας-λαούτο) και τρείς κόρες (εκ των οποίων η Αθηνά, στο επάγγελμα δασκάλα έπαιζε μαντολίνο).

Στο καφενείο του Μαρκογιώργη γινόντουσαν όλα τα μεγάλα γλέντια εκείνης της εποχής. Εκεί ο Γιώργης έπαιζε την λύρα του για τους θαμώνες. Ο Μαρκογιάννης σε ηλικία πέντε ετών βρισκόταν στο καφενείο και τον άκουγε. Ένα βράδυ γύρω στο 1934, όπου ο Μαρκογιάννης ήταν μόλις 8 ετών ο πατέρας του (Μαρκογιώργης), του έδωσε το λαούτο και του έδειξε κάποιες κινήσεις που έπρεπε να κάνει για να τον συνοδέψει. Αυτό ήταν το βάπτισμα του πυρός, για το πρώτο από τα παιδιά του Μαρκογιώργη και η συνέχεια λίγο πολύ γνωστή με την πορεία τους. Ο Θανάσης Σκορδαλός, επίσης, ήταν πρώτος ξάδελφος με τον Μαρκογιώργη και αρκετοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν ότι επηρεάστηκε στα πρώτα του βήματα.

Στο σημερινό δισκάκι, ο Μαρκογιώργης είναι στη λύρα, στο λαούτο ο γιός του Μαρκοβαγγέλης και στο τραγούδι ο Καλογρίδης Γιώργος (βλέπε και ανάρτηση 32). Το τραγούδι ¨Κρητικά πεντοζάλια¨, το συναντάμε και στη (stereo) συλλογή της Music-Box ¨Η Κρήτη και τα τραγούδια της¨, που πολλοί κάνουν το λάθος να θεωρούν δίσκο του Νίκου Ξυλούρη, επειδή τα περισσότερα τραγούδια ανήκουν σε αυτόν. Εξαιρετικά, το παίξιμο του Μαρκογιώργη και η φωνή του Καλογρίδη. Για τον Μαρκοβαγγέλη ούτε λόγος νομίζω. 

Να ευχαριστήσω (άλλη μια φορά), τον Κλεάνθη Ατσαλάκη για πληροφορίες που μας παρείχε.

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

197. PATHE 80183 ΑΡΑΠΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ 1930

Αραπάκης (Καλλίνικος-Τσούσης) Δημήτρης (Μήτσος) PATHE 80183 Οδυσσεύς Ανδρούτσος (Κλέφτικο) - Κατσαντώνης (Κλέφτικο) 1930- 78rpm- 10''

«Τον Μπάρμπα-Μήτσο τον γνώρισα το 1944, στην Αθήνα. Τότε, που τον γνώρισα, κρυβότανε, να μην τον πάρουνε για δουλειά. Τόσοι και τόσοι τον ζητάγανε. Χασαπάδες, έμποροι, ταβερνιαραίοι, ψαράδες, όλοι ερχόντουσαν με τις άμαξες έξω απ’ το καφενείο των Μουσικών, στης Αθηνάς 33, να τον πάρουνε κι αυτός κρυβότανε. Τον ζητούσανε τόσοι πολλοί, δε γινότανε να πάει σ’ όλους, έτσι, κρυβότανε. Αυτή δουλειά, δε γινότανε μόνο μετά τη κατοχή, αλλά και πριν, από το 1930 ως το 1940. τον κυνηγάγανε τον Αραπάκη. Δε θα ξαναγίνει ποτέ στην Ελλάδα, τέτοιο πράμα τραγουδιστή. Ποτέ. Το γέλιο του ήταν τραγούδι. Το κλάμα του τραγούδι. Μίλαγε και τραγούδαγε. Ήταν τέτοια η φωνή του. Σε πείραζε, δεν μπορούσες ν’ αντέξεις. Το ’να κλέφτικο το’λεγε έτσι, τα’ άλλο αλλιώς. Κάθε φορά που έλεγε το ίδιο τραγούδι, το’λεγε αλλιώς. Καλαματιανά, αμανέδες, ακόμα και καντάδες έλεγε.

Είχε πάει με τη μαντολινάτα του Κόκκινου, του μαέστρου, στο Λονδίνο και στην Αλεξάνδρεια, προπολεμικά. Τραγούδαγε σαν μέλος της χορωδίας κι έπαιζε τσίμπαλο. Τρομερός μουσικός. Στα σεγόντα ειδικά. Ήξερε μουσική, διάβαζε νότες. Όχι καλά, αλλά διάβαζε. Τρομερή πάστα μουσικού, πάει τελείωσε. Ήτανε κι ο Παπασιδέρης κι ο Ρούκουνας. Καλοί τραγουδιστές, πολύ καλοί, αλλά αυτός ήτανε άλλο πράμα. Μπορεί και να ’τανε και γύφτος, τουρκόγυφτος. Δεν εξηγείται αλλιώς, η μουσικότητα που είχε. Κάναμε, καμιά φορά, λάθος ακόρντο και το ’πιανε αμέσως, γύρναγε και μας κάρφωνε μ’ ένα βλέμμα! Προσπάθησα να ψωνίσω τα κόλπα του. Δεν ψωνιζόταν με τίποτα. Ήταν παράξενος. Μπορούσε να σε προσβάλει οποιαδήποτε ώρα.

Ήθελε και είχε πάντα, καλούς μουσικούς δίπλα του. Ποτέ δεν μας έλεγε την ηλικία του, ούτε μας είπε ποτέ, για το πότε άρχισε να τραγουδά, πότε και ποιο ήταν το πρώτο τραγούδι που γραμμοφώνησε. Από το 1944 ως το 1962, ήμουνα συνέχεια μαζί του. Μετά, πήγα στην Αμερική. Γύρισα το 1976. έμαθα ότι είχε πεθάνει γύρω στα 1970 και ότι ζητιάνευε μετά το 1962. Δεν έπρεπε να καταντήσει έτσι άλλα, του άρεσαν πολύ οι γυναίκες, τις γέμιζε δώρα για να τις έχει, πολλά λεφτά ξόδευε για τις γυναίκες. Όσα έβγαζε κι έβγαζε πολλά τα ’δινε γι’ αυτό το πάθος του. Εκείνο που θα θυμάμαι πάντα, είναι που σταματάγαμε να παίζουμε, μόλις άρχιζε να τραγουδάει. Και την ευχή και την κατάρα που είχε δώσει ο πατέρας του Μανώλη Μόσχου κι αυτός με την σειρά του, την έδωσε στα παιδιά του: «Όταν κάνετε γλέντι και δεν πάρετε τον Αραπάκη, να ‘χετε την κατάρα μου».».

Συνέντευξη του Δημήτρη Κόλλια για τον Μήτσο Αραπάκη, Ναύπλιο 14/09/1996.

Το παραπάνω κείμενο είναι αυτούσιο όπως δημοσιεύεται στο βιβλιαράκι που συνοδεύει το CD «Ο Μήτσος Αραπάκης τραγουδά Αμανέδες και Ρεμπέτικα» και γράφτηκε από τον Θανάση Μωραΐτη.

Διαβάζοντας τα παραπάνω για τον Αραπάκη σκέφτομαι, ¨τίμιος με το κοινό του¨. Θα μπορούσε να κλείσει δυο και τρεις δουλειές την ημέρα με τα ίδια χρήματα, για το ένα τρίτο της ώρας, αφού είχε τόση ζήτηση. Δεν το έκανε όμως. Στις προηγούμενες αναρτήσεις, σε συνέντευξη του Θοδωρομανώλη, που σας πρότεινα να δείτε στο youtube, έλεγε πως έπαιζε λαούτο σε  γαμήλιο γλέντι (τουλάχιστον δυο μέρες, υπολογίζοντας και το κρεβάτι) και πέθανε η γιαγιά της νύφης. Το έκαναν ¨γαργάρα¨, γιατί σκέφτηκαν ότι φιλοξενούσαν τόσο κόσμο και αφού τελείωσε το γλέντι, ε πάμε και για την κηδεία. Σκέφτομαι πάλι ¨τίμιοι με τους φιλοξενούμενους¨.

Έρχομαι και στα πρόσφατα. Καθισμένος σε ένα βράχο (που λέει και ο Ψαραντώνης σε παλαιότερη ανάρτηση), στο χωριό, βλέπε και φωτογραφία παραπάνω, ακούγοντας κλέφτικα (και τον Αραπάκη φυσικά), ακουμπισμένος στη γκλίτσα, αναμένω μετά από δύο χρόνια απών από συναυλίες (festival), την 8-6-2022. Επιστρέφω λοιπόν και τραβάω κατά Φάληρο. Πέντε τα συγκροτήματα. Το τελευταίο, το πολυαγαπημένο. Αφού παίζουν κάνα 40-λεπτο, πετάει το μικρόφωνο, φουρκισμένος ο τραγουδιστής, γυρνάει και λέει στον ηχολήπτη «αυτό είναι δικό σου λάθος», μας ¨πιστολιάζει¨ και φεύγει. Εκατοντάδες (μπορεί και χιλιάδες) από το κοινό μένουμε κόκαλα.  Σκέφτομαι λοιπόν ¨Ανέντιμος, ανέντιμος, ανέντιμος¨ (παράφραση του undead, undead, undead). Τώρα πως ταιριάζει η ¨πιστολιά¨ με τα κλέφτικα, εεε κάνε τον συνειρμό. 

Για να έρθω και στο σημερινό δίσκο, η σύνθεση πρέπει να είναι η ίδια με την ανάρτηση 44 που θα βρείτε και βιογραφικά στοιχεία για τον Αραπάκη. Δηλαδή στο βιολί ο Σαλονικιός, στο ούτι ο Κυριακίδης και στα φωνητικά και το σαντούρι (τσίμπαλο) ο Αραπάκης. Το αξιέπαινο είναι ότι ο δίσκος είχε μια μοναδική ευκαιρία να ηχογραφηθεί. Μια και έξω. Το λάθος του ηχολήπτη θα ήταν η κακή τοποθέτηση του χωνιού και των μονωτικών κουρτινών. Και τότε ο Αραπάκης θα μπορούσε να πει ¨This is all your fault¨. 

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).