439. SONATA FIN-12 SON-2016 ΚΟΝΙΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΓΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ- ΛΕΓΑΚΗ ΕΛΕΝΗ- ΚΟΝΙΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ- ΣΚΑΦΙΔΑΣ ΚΩΣΤΑΣ 1970

Κονιτοπούλου/Λεγάκη Ειρήνη (Η Κυρά του Αιγαίου )- Λεγάκη Ελένη- Κονιτόπουλος Γιώργος- Σκαφίδας Κώστας SONATA FIN-12 SON-2016 Σαν τότε πουμουν κοπελιά (20 χρόνια πίσω- Συρτομπάλος πηδηκτός) - Ώπα ώπα (Καλαματιανό) 1970- 45rpm- 7''

 

«Η Ειρήνη Κονιτοπούλου-Λεγάκη (Η Κυρά του Αιγαίου), γεννήθηκε το 1931 στη Νάξο. Κόρη του βιολιστή Μιχάλη Κονιτόπουλου «το μωρό» και της Μαρίας Φυρογένη. Από τα 11 παιδιά που θα κάνουν, θα επιζήσουν τα πέντε. Η Ειρήνη, ο Γιώργος, ο Κώστας, και αργότερα η Αγγελική και ο Βαγγέλης. Με την Ειρήνη μωρό, η οικογένεια θα ταξιδέψει στην Αθήνα (εδώ θα γεννηθεί και ο Γιώργος). Στην Κατοχή θα επιστρέψουν στο νησί. Θα δουλέψει ως οικοδόμος ο Μιχάλης αλλά παράλληλα θα διαπρέπει σε εκδηλώσεις με το βιολί του. Μετά την κατοχή αρχίζει και η ενασχόληση του Γιώργου με το βιολί.

Μετά την απελευθέρωσή, το ραδιόφωνο αρχίζει και αναζητά εκπροσώπους από κάθε μέρος της Ελλάδας παραδοσιακούς οργανοπαίχτες προκειμένου να παίζουν ζωντανά στις εκπομπές του. Έτσι σε μία ακρόαση του Σίμωνα Καρρά, ο οποίος εκείνη την εποχή ήταν Προϊστάμενος του Τμήματος Παραδοσιακής Μουσικής της Ραδιοφωνίας, παρουσιάζεται και ο λαουτιέρης Δημήτρης Φυρογένης, θείος της Ειρήνης. Όταν μετά από λίγο καιρό ο Καρράς του ζητάει κάποιον να τον βοηθάει στο τραγούδι, εκείνος σκέφτεται την 20-χρονη ανιψιά του Ειρήνη. Αρχικά κρυφά από τον πατέρα της εκείνη τραγουδάει στο «Σταθμό». Εκείνος στην αρχή αντιδρά, αλλά στη συνέχεια ενσωματώνεται στο συγκρότημα, το οποίο το 1955-56 μαζί με την Άννα Καραμπεσίνη, θα ηχογραφήσουν τέσσερα τραγούδια.

Την εποχή που ηχογραφεί τα πρώτα της τραγούδια παντρεύεται το Στέλιο Λεγάκη και αρχίζει να μεγαλώνει τα παιδιά της.  Ο άνθρωπος που θα δώσει νέα ώθηση στην Αθηναϊκή πια οικογένεια του Μιχάλη Κονιτόπουλου είναι ο Γιώργος, ο οποίος αντικαθιστά τον πατέρα του στο συγκρότημα του Φυρογένη.  Ο Γιώργος με βασική τραγουδίστρια την Ειρήνη, θα αρχίσει πια επαγγελματικά να δουλεύει για τη δισκογραφία «Η Ειρήνη είχε κάποια πλεονεκτήματα, που είχα την εντύπωση ότι αν ακουστούν θα εντυπωσιάσουν. Έχει έκταση στη φωνή η Ειρήνη και αναπνοή που μπορεί να σε σκάσει να περιμένεις για το πότε θα σταματήσει και εκείνη να συνεχίζει.» …αναφέρει σε συνέντευξη του ο Γιώργος Κονιτόπουλος.

Τις πρώτες κοινές τους εμφανίσεις θα τις πραγματοποιήσουν στα 1960 και θα κυκλοφορήσουν δύο μικρούς δίσκους 45 στροφών, με παραδοσιακά τραγούδια διασκευασμένα από το Γιώργο.  Το 1963 θα ηχογραφήσουν τις μεγάλες επιτυχίες μέχρι σήμερα Αρμενάκι, Έλα να πάμε σ ένα μέρος, Στον Αρτεμώνα, τον Μαουκά, Με κοτσάκια φανερώνω. `Εκτοτε, ολόκληρη η οικογένεια Κονιτόπουλου την έχει ως πρότυπο. Πρωτοτραγούδησε σε Κέντρο το 1961 (Γαλάτσι). Ακολούθως και για πολλά χρόνια εμφανίστηκε στο Κέντρο «Μουράγιο». Τα τελευταία χρόνια (από το 1984 -2008) εμφανιζόταν μαζί με την κόρη της Ελένη Λεγάκη στο κέντρο « Αρμενάκι». Παράλληλα, εκτός από την Ελλάδα, έχει εμφανιστεί και στην Αμερική.»

«Ο Κώστας Σκαφίδας γεννήθηκε στα Μάρμαρα της Φθιώτιδας, και μεγάλωσε στην Αθήνα.

Την καριέρα του την ξεκίνησε από την «ΤΡΙΑΝΑ» του Χειλά, μαγαζί από το οποίο πέρασαν όλοι οι μεγάλοι του Ρεμπέτικου τραγουδιού, αλλά αργότερα μεταπήδησε στο Δημοτικό Τραγούδι, το οποίο άνθιζε εκείνη την εποχή.

Την πρώτη του εμφάνιση την έκανε στον «ΕΛΑΤΟ», μετά την κυκλοφορία του πρώτου του δίσκου 45 στροφών, ο οποίος είχε το επιτραπέζιο τραγούδι «Σιγά Λιάκο μ’ μη βιάζεσαι κάτσε να πάμε αντάμα», το οποίο τον έκανε γνωστό στο Πανελλήνιο. Από τότε βρέθηκε στην κορυφή, πρώτο όνομα στα σχήματα των μεγαλύτερων κέντρων.

Απ’ όπου πέρασε ο Κώστας Σκαφίδας, χάλασε κόσμο, όπως και στο δικό του μαγαζί (αργότερα), το οποίο βρισκόταν στον Σταθμό Λαρίσης, στην οδό Αγίου Παύλου.

Να επισημάνουμε ότι από τότε που έκλεισε το μαγαζί του Σκαφίδα στο σταθμό Λαρίσης, χάλασε και η πιάτσα, και έχασε την αίγλη της η περιοχή των «Δημοτικών» μαγαζιών.

Από το μαγαζί στον σταθμό Λαρίσης, από τον «ΣΚΑΦΙΔΑ», πέρασαν μουσικοί, τραγουδιστές, ηθοποιοί, εφοπλιστές, βουλευτές, υπουργοί, μετανάστες, και κάθε λογής φιλόμουσοι. Μόνιμος θαμώνας, αλλά και λάτρης του Σκαφίδα ήταν και ο μεγάλος Στέλιος Καζαντζίδης.

Μόνιμοι συνεργάτες του ήταν οι Γιώργος Κόρος, Κώστας Σούκας, Βαγγέλης Κοκκώνης, Βάσω Χατζή, Άννα Τσαχάλου, Μάκης Μπέκος, και άλλοι.

Ο Κώστας Σκαφίδας, εκτός από τα «ανατολίτικα», και τα παραδοσιακά Δημοτικά τραγούδια, έχει ένα μεγάλο ρεπερτόριο που λίγοι το κατέχουν. Πρόκειται για το ρεπερτόριο της «σχολής» των Σκληρού, Ανδριανού, Γούβα, αλλά και άλλων μεγάλων του Δημοτικού τραγουδιού, ρεπερτόριο που τραγουδιέται στα χωριά της Αττικής, στη Σαλαμίνα, την Εύβοια, και σε άλλες περιοχές. Πρόκειται για εκατοντάδες τραγούδια λαϊκά, συρτά, νησιώτικα, που δεν τα τραγουδούν πολλοί, και μάλιστα σωστά όπως ο Σκαφίδας.»

Split 45άρι το σημερινό δισκάκι, με δυο από τα μεγάλα ονόματα της δισκογραφικής Sonata. Κονιτόπουλοι στην πρώτη πλευρά (βλέπε πρώτη φωτογραφία με όλους τους συμμετέχοντες και όχι μόνο) με τον κλασικό συρτομπάλο (όπως αναγράφει η ετικέτα) ¨Σαν τότε πουμουν κοπελιά¨ και Κώστας Σκαφίδας με το Καλαματιανό ¨Ώπα ώπα¨.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

438. VICTOR 63546 ΖΟΡΜΠΑΝΗΣ Π. 1907

Ζορμπάνης (Ζορμπανάκης) Π. VICTOR 63546 Ο Γρίβας (Δημώδες) - Παιδιά αν θέτε λεβεντιά (Δημώδες) 1907- 78rpm- 10''

Στο σημερινό δίσκο γραμμοφώνου, ο οποίος ηχογραφήθηκε το 1907 στην Αθήνα,  συμμετέχει Ελληνική ορχήστρα με χορωδία, σύμφωνα πάντα με τις ετικέτες. Ο Π. Ζορμπάνης ή Ζορμπανάκης ήταν βιολιστής και πιθανότατα συμμετέχει στη χορωδία αλλά δεν γνωρίζουμε αν είναι πρώτη φωνή. Σίγουρα όμως αποτελεί πρωτεργάτη της χορωδίας Ζορμπάνη. Βιογραφικά στοιχεία δυστυχώς δεν υπάρχουν. Στις έρευνες που παραθέτω στις πληροφορίες και παρακάτω αναφέρουν σε παρένθεση την χρονολογία 1894 που αποκλείετε να ήταν χρονολογία γέννησης. Παρακάτω ακολουθεί απόσπασμα για τα καφέ-αμάν και την σύσταση της ορχήστρας. Σίγουρα υπάρχει βιολί, λαούτο και έντονα σαντούρι, όπως ακούγεται καθαρά και από την ηχογράφηση. 

«Το 1871 ιδρύεται το Ωδείο Αθηνών και την ίδια χρονιά ανοίγει το πρώτο καφέ-σαντάν στην Αθήνα, λίγο αργότερα το 1873 ανοίγει πάντα στην πρωτεύουσα το πρώτο καφέ-σαντούρ.  Ο τύπος αυτός των κέντρων διασκέδασης από το 1886 και στο εξής θα μετονομαστεί σε καφέ-αμάν. Κατά τον Τούρκο μουσικολόγο Mahmut R. Gazimihal, ο όρος καφέ αμάν είναι τσιγγάνικη παραποίηση του τούρκικου όρου mani kahvesi, αφορά δε σε καφενεία τα οποία διέθεταν 2 ή 3 τραγουδιστές οι οποίοι αυτοσχεδίαζαν εδώ στίχους (λεγόμενους mani).  Ετυμολογικά πάντα η λέξη μανές (αμανές) ίσως να παράγεται κατά τον Γ. Φαιδρό «εκ του «μανέρως» κατά συγκοπήν της συλλαβής «ρω»». Ο «μανέρως» ήταν θλιβερός ήχος ή μάλλον ερωτική θρηνωδία που ονομάζονταν  επίσης ολοφυρμός ή και Λιναίος θρήνος. Δεν αποκλείεται ακόμη  να έχει σχέση με το επιφώνημα «αμάν».

Στην Αθήνα λοιπόν, το πρώτο μαγαζί αντίστοιχο του είδους των καφέ αμάν λειτούργησε το 1873, στην Ιερά Οδό. Το συγκρότημα που υπήρχε εδώ χρησιμοποιούσε βιολιά και από τους τακτικότερους πελάτες του ήταν ιεροψάλτες οι οποίοι σύχναζαν εκεί «δια να μανθάνωσι τους ήχους και τας αναβάσεις και καταβασίας των αμανέδων και λοιπών τραγουδιών». (βλ. Εφημερίδα «Αλήθεια» 3-07-1873). Για το χαρακτηρισμό αυτού του μαγαζιού χρησιμοποιούνταν ο όρος «καφέ σαντούρ» (ωδικά καφενεία ανατολικής μουσικής) και όχι «καφέ αμάν» το συγκεκριμένο όρο τον συναντάμε μόνον μετά το 1886. Στην Αθήνα πάντα το 1871 λειτούργησε το πρώτο «καφέ σαντάν» τύπος κέντρου διασκέδασης με Γερμανίδες χορεύτριες, στο Άντρον Νυμφών, στις όχθες του Ιλισού οι οποίες με όπλο τα γυναικεία θέλγητρα προσέλκυαν ανέλπιστα πλήθη πιστών στην ευρωπαϊκή μουσική.

Το 1874 επαναλαμβάνεται το πείραμα του 1873 στο μαγαζί της Ιεράς Οδού με ακόμη μεγαλύτερη εισπρακτική επιτυχία. Το συγκρότημα προέρχεται αυτή τη φορά από την Σμύρνη και αποτελείται από δύο τραγουδιστές (Βασίλειος Κονταξής και Αναστάσιος Βελέντζας) δύο βιολιστές (Παναγός Βογιατζής και Κοκόλης Σιλάλης), έναν λαουτιέρη (Δημήτριος Βογιατζής) και έναν σαντουριέρη (βλ. Κυριάκος Τσορβάς. Από άρθρο της εφημερίδας «Εφημερίς» 17-07-1874). Τα επόμενα δώδεκα χρόνια (1874-1886) τα σαντούρια εισβάλλουν σταδιακά σε χώρους ψυχαγωγίας που βρίσκονταν πλησιέστερα το κέντρο. Μέχρι το 1886, που σημειώνεται η μεγάλη έκρηξη του αμανέ στην Αθήνα και εγκαινιάζεται η δεκάχρονη περίπου περίοδος της απόλυτης κυριαρχίας του οι επισκέψεις των ανατολίτικων συγκροτημάτων γίνονται σε μόνιμη ετήσια βάση.

Το 1886 η Αθήνα έχει κατακλυστεί πλέον από καφέ αμάν. Έχει διαπιστωθεί πως στα καφέ αμάν  οι γυναικείες μορφές είναι περισσότερες από τις αντρικές, αξίζει μάλιστα να αναφερθεί η περίπτωση της Ευθαλίας Δημητρίου, η οποία θάμπωνε με τους αισθησιακούς της χορούς το κοινό της. Οι γυναίκες αυτές κατάγονται κυρίως από την Σμύρνη και την Πόλη είναι Ελληνίδες μεταξύ τους  όμως υπάρχουν και Τουρκάλες, Αρμένισσες όπως και Εβραίες. Τα αντρικά ονόματα που μνημονεύονται σε συνάρτηση με το τραγούδι είναι πολύ λίγα, εκτός από τους Κονταξή και Βελέντζα μας παραδίδονται και ονόματα σμυρναίων καλλιτεχνών όπως του Κοκκινάκη, του Οβανέζη, του Εβραίου Δαβίδ και του Σουλιώτη Βούρκου. Οι άντρες διακρίνονται ως οργανοπαίκτες κυρίως και μπορούν να αναδειχτούν σε αστέρες του καφέ αμάν μόνο όταν κατέχουν τη θέση του πρώτου βιολιστή. Στην κατηγορία αυτή ανήκει ο Σμυρνιός Γιοβανίκας, ο Πανάνος Βογιατζής και ο Δημήτριος Ρόμπος.  Άλλοι γνωστοί είναι οι: Ζαράκης, Παπαναστασίου, Παπούτσας, ο Π. Ζορμπανάκης(1894) και ο Ρουμάνος Μοντρογκάντι. Από τα υπόλοιπα όργανα ξεχωρίζουν: σαντούρι :Κυριάκος Τσορβάς, Γεωργής Ρόμπος, Λάμπης, Χιώτης. Λαουτέριδες: Βογιατζής Δημ, Μουραμπάς Αριστοτέλης. Ο μόνος παίκτης κλαρίνου, του οποίου το όνομα διασώθηκε, είναι ο Παντελής Γκούμας. Το μπουζούκι αναφέρεται μόνο σε δύο περιπτώσεις.»

Ακολουθεί ανάλυση των τραγουδιών από το αρχείο Κουνάδη:

Το τραγούδι ¨Ο Γρίβας¨ αναφέρεται στον θάνατο του αγωνιστή της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, στρατηγού και πολιτικού Θεόδωρου Γρίβα (Πρέβεζα 1797- 5/11/1862).
Το τραγούδι κυκλοφόρησε αρχικά με την ετικέτα της Gramophone Co (αριθμός δίσκου: 4-14635) και επανεκδόθηκε από τη Victor στον δίσκο με αριθμό VI-63546-A.
Γράφει σχετικά ο Αριστομένης Καλυβιώτης: «Η "The Gramophone Co Ltd" στο πλαίσιο της στενής συνεργασίας της με την "Victor" είχε αποκτήσει μετά το 1903 το δικαίωμα χρήσης του σήματος της εταιρείας "International Zonophone Co.".

Σύμφωνα με την άποψη του Hugo Strötbaum από το 1905 (ή από το τέλος του 1904) αρχίζει να κυκλοφορεί τις νέες ηχογραφήσεις της αποκλειστικά με τις ετικέτες "Disque pour Zonophone" και "Zonophone Record". Όλοι αυτοί οι δίσκοι ήταν αριθμημένοι στη σειρά X-100000. Ταυτόχρονα η "The Gramophone Co Ltd" κυκλοφορεί κάποιες απ' τις παλαιότερες ηχογραφήσεις της με ετικέτες "Zonophone". Αυτό συνεχίστηκε τουλάχιστον μέχρι το 1907. Από το 1909 η "The Gramophone Co Ltd" αρχίζει να κυκλοφορεί τις νέες ηχογραφήσεις της, πάλι με την ετικέτα "Concert Record Gramophone". Πολλές από τις νέες ηχογραφήσεις της "The Gramophone Co Ltd", κυκλοφορούν ταυτόχρονα και με την ετικέτα "Zonophone". Αυτό συνεχίστηκε μέχρι το 1911, οπότε μάλλον σταμάτησε η κυκλοφορία νέων δίσκων της εταιρείας με ετικέτες "Zonophone"».

Σύμφωνα με τον Νικόλαο Γ. Πολίτη, ο οποίος κατατάσσει το τραγούδι ¨Παιδιά αν θέτε λεβεντιά¨, στα "κλέφτικα" (Ν. Γ. Πολίτης, "Κλέφτικα τραγούδια", Ιστορική έρευνα, Αθήνα, σελ. 14): «Ο κλέφτης, ο εξαίρων τον βίον αυτού, τον ανυψούντα το φρόνημα και αποκαθιστώντα αυτόν ελεύθερον, πρόσφορον δε προς ανάδειξιν πολεμικών αρετών, δεν αποκρύπτει ότι ο τοιούτος βίος είναι τραχύτατος και ότι πρέπει πολλήν να έχη καρτερίαν και αντοχήν προς τας ταλαιπωρίας ο ασπαζόμενος αυτόν. Την σκιεράν όψιν του βίου των κλεφτών εξεικονίζει το προκείμενον άσμα».Η ηχογράφηση κυκλοφόρησε αρχικά με την ετικέτα της Zonophone (αριθμός δίσκου: X 104619) ή της Gramophone Co (αριθμός δίσκου: 4-14636) και επανεκδόθηκε από τη Victor (αριθμός δίσκου: VI-63546-B).
Συγκαταλέγεται στον πρώτο κύκλο ηχογραφήσεων που πραγματοποίησε στην Αθήνα η εταιρεία "The Gramophone Co Ltd", το 1907, με ηχολήπτη τον Frederick William Gaisberg.

Στις ετικέτες του δίσκου αναγράφεται ο χαρακτηρισμός "Δημώδες". Ουσιαστικά έχουμε ένα τσάμικο και ένα κλέφτικο. Η επανέκδοση της Victor έγινε περίπου στα μέσα της δεκαετίας του’10 (1910).

Πληροφορίες, φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

437. ODEON GA 7746 ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ 1953

Δερμιτζάκης Ιωάννης (Δερμιτζογιάννης) ODEON GA 7746 Σητειακιές μαντινάδες (Κονδυλιές) - Ζηρειώτικιες κονδυλιές 1953- 78rpm- 10''

 

«Ο Ιωάννης Δερμιτζάκης (Δερμιτζογιάννης) γεννήθηκε το 1907 στη Μαρωνιά Σητείας.
Όταν ήταν μαθητής στο γυμνάσιο έμαθε μαντολίνο και θιαμπόλι ενώ αργότερα, αφού τελείωσε τις σπουδές του και εγκαταστάθηκε στο Ηράκλειο, έμαθε βιολί.
Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως λοχίας πυροβολικού στη Σούδα και στη συνέχεια κατατάχθηκε στην Αστυνομία Πόλεων όπου υπηρέτησε τέσσερα χρόνια. Συμμετείχε στη σύλληψη του λήσταρχου Καραθανάση, που ήταν ένας από τους δράστες της απόπειρας δολοφονίας του Ελευθερίου Βενιζέλου. Αργότερα εγκαταστάθηκε στη Σητεία, όπου και τελειοποίησε τις μουσικές του δεξιότητες στο βιολί, τη λύρα και την κιθάρα και διατηρούσε δισκοπωλείο.

Από το 1950 μέχρι το 1980 εξέδωσε τέσσερα βιβλία με μαντινάδες και περίπου 150 δίσκους. Στη δισκογραφία εμφανίστηκε πρώτη φορά το 1953 με δυο δίσκους. Το πρώτο βιβλίο του με τίτλο «Κρητικές Μαντινάδες», που περιελάμβανε 800 μαντινάδες, εκδόθηκε το 1953. Ακολούθησαν άλλα δύο το 1963 και το 1968. Το τελευταίο, που είχε τον τίτλο «Φιλοσοφία της ζωής» εκδόθηκε το 1979. Συνολικά συνέθεσε πάνω από 20.000 μαντινάδες με ποικίλη θεματολογία (ιστορία, πολιτική, λαογραφία, έρωτας, σάτιρα, διδαχή).

O Δερμιτζογιάννης έφυγε από την ζωή το 1984, σε ηλικία 77 ετών.»

Η πρώτη δισκογραφική δουλειά του Δερμιτζογιάννη, σε γραμμοφωνική πλάκα του 1953, η σημερινή ανάρτηση. Εξαιρετικά παιξίματα και μαντινάδες. Περισσότερα βιογραφικά στοιχεία σε παλαιότερες αναρτήσεις.

Το διαφημιστικό παραπάνω από το αρχείο του Ιδομενέα Παπαδογιάννη.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

436. BOEM GA 103 ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ ΜΠΙΚΑΚΗ- ΦΡΑΝΤΖΕΣΚΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ 1969

Φρειδερίκη Μπικάκη (Φρεδερίκα Μπέμπα)- Φραντζεσκάκης Δημήτρης BOEM GA 103 Κοντυλιές (Κρητικό) - Φουρνιανός (Κρητικός συρτός) 1969- 45rpm- 7''

Φρειδερίκη Μπικάκη ή αλλιώς Μπέμπα Φρεδερίκα (βλέπε και ανάρτηση 40), με δική της δισκογραφική στην Αμερική όπου και έδρασε, την FREDERIKA Records και πλήθος συνεργασιών με καλλιτέχνες του λαϊκού, δημοτικού και κρητικού ρεπερτορίου όπως ο Δημήτρης Στεργίου (Μπέμπης), Παπαδάκης Κώστας (Ναύτης), Μουντάκης Κώστας, Τζιμάκης Γιώργος , Μπουρνέλης Λέανδρος,  Χαλιγιάννης Παναγιώτης, Σηφογιωργάκης Σπύρος κ.α.

Στο σημερινό δισκάκι με συνοδεία την ορχήστρα του Δημήτρη Φραντζεσκάκη, η Μπέμπα Φρεδερίκα σε δυο τραγούδια αμερικανοκρητικού ύφους. Λίγο εξεπλάγην με τον Φουρνιανό συρτό. Βιογραφικά στοιχεία δυστυχώς δεν έχω βρει.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

435. PANIVAR PA-219 ΚΛΑΔΟΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ- ΚΑΚΛΙΔΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ 1970

Κλάδος Λεωνίδας- Κακλιδάκης Μανώλης (Κακλής Εμμανουήλ) PANIVAR PA-219 Ο κόσμος με κατηγορεί (Συρτός) - Μεσσαρίτικες κοντυλιές 1970-45rpm -7''

«Ο Λεωνίδας Κλάδος (βλέπε αναρτήσεις 5, 146 και 272) γεννήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 1925 στα Πλατάνια Αμαρίου. Ήταν γιος του Δημήτρη Κλάδου κτηνοτρόφου από τα Λειβάδια Μυλοποτάμου. Μητέρα του ήταν η Χρυσή Ανδρέου Λίτινα. Έμειναν και έζησαν στα Πλατάνια αποκτώντας 8 παιδιά εκ των οποίων το δεύτερο ήταν ο Λεωνίδας.

Φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο Πλατανίων, αλλά λόγω έλλειψης δασκάλου παρακολούθησε μαθήματα και σε άλλα δημοτικά της γύρω περιοχής μεταξύ αυτών και αυτό του Μοναστηρακίου. Ήταν εξαίρετος μαθητής, λόγω όμως οικονομικών δυσχερειών δεν προχώρησε στα γράμματα. Οι γονείς του τον προέτρεψαν και πήγε να μάθει την τέχνη του τσαγκάρη στο Βυζάρι στου Κούνουπα του Στεφανή, όπου πηγαινοερχόταν για τρία χρόνια.

Σαν παιδί βοηθούσε στην εκκλησία και ήταν δίπλα στον παππού του, ο οποίος διέκρινε από πολύ νωρίς τις μουσικές και φωνητικές ικανότητες του Λεωνίδα και τον προώθησε στο ψαλτήρι. Έτσι λοιπόν η εκκλησία υπήρξε ένα από τα πρώτα του βιώματα, όσον αφορά το χώρο της μουσικής. Ένας άλλος μεγάλος δάσκαλος στη μουσική για το Λεωνίδα ήταν ο θρυλικός Κουρούπης από το γειτονικό Μέρωνα που τον βοήθησε στα πρώτα του βήματα.

Το 1941, όταν κατέκτησαν οι Γερμανοί την Κρήτη, τον βρίσκει με πολλές άλλες οικογένειες στις σπηλιές του Ψηλορείτη. Εκεί ο θείος του Μανώλης Λίτινας ασχολείται με διάφορα ξυλόγλυπτα και μεταξύ αυτών φτιάχνει και μία λύρα από ασφένταμο. Τα παιδιά την περιεργαζόταν και την άφηναν, όμως ο Λεωνίδας ανυπομονούσε να ακούσει τους πρώτους ήχους: “Σε 17 ημέρες έμαθα να κουρδίζω και σε 28 ακούστηκαν οι πρώτοι σκοποί στις κορυφές του Ψηλορείτη. Έπαιζα και τραγουδούσα συνέχεια”

Κατά την περίοδο της Γερμανικής κατοχής έβλεπε τα πρόβατα και έπαιζε και λύρα στα χωριά της περιοχής, ενώ στον Οψιγιά στο καφενείο Πικαντίλι, διασκέδαζαν τακτικά πολλοί μερακλήδες και χορευτές της επαρχίας που με την παρακίνηση τους έγινε σήμερα επώνυμος καλλιτέχνης.

Στα πρώτα του βήματα σημαντικό ρόλο έπαιζαν οι λυράρηδες της περιοχής ιδιαιτέρως ο Κουρούπης από το Μέρωνα και ο Καπαρός ο Λευτέρης από το Άνω Μέρος οι οποίοι κατά τον Κλάδο έπαιζαν σωστά και μελετημένα. Παράλληλα στο χώρο της Κρητικής μουσικής έκανε τα πρώτα του βήματα και ένας άλλος μεγάλος Αμαριώτης καλλιτέχνης ο Ροδάμανθος Ανδρουλάκης. Συχνά βρισκόντουσαν στον Οψυγιά οπού μαζί “τελειοποιούσαν” το παίξιμο τους γι’ αυτό και παρατηρεί κανείς κοινά στοιχεία.

Παρά την αντίδραση των γονιών του να γίνει επαγγελματίας λυράρης εκείνος είχε ήδη πάρει το βάπτισμα, τίποτα δεν μπορούσε να τον σταματήσει από τη λύρα του. Όπου γλέντι, γάμος, βαπτίσεις νάσου και ο Λεωνίδας να μαγεύει τους πάντες με τις κοντυλιές του. Από το 1945 έως το 1947 παίζει στο Ρέθυμνο κάθε βράδυ στο ζαχαροπλαστείο του Κλαψινού, όπου προωθείται από το πασίγνωστο λαγουτιέρη Μπαξεβάνη και πλέον γίνεται γνωστός σε όλο το νομό.

Το 1947 κατατάσσεται στο στρατό, όπου υπηρετεί για 29 μήνες. Επιστρέφοντας συνεχίζει και συνεργάζεται πάντα με κορυφαίους λαγουτιέρηδες Μαρκογιαννάκη, Κοτσιφό, Παχουντάκη, αλλά και τον Στέλιο Φουσταλιέρη. Ταυτόχρονα γνωρίζεται με τους κορυφαίους λυράρηδες Λαγό, Καρεκλά, Σκορδαλό, Καλογρίδη.

Η φήμη του γρήγορα ξεπερνά τα όρια του νομού. Το Φεβρουάριο του 1951 βρίσκεται στη Μεσσαρά, όπου γίνεται δεκτός με ενθουσιασμό και αγάπη στις διάφορες εκδηλώσεις της περιοχής. Συχνά έπαιζε στο καφενείο του Μιχάλη Τζωρτζάκη στη πλατεία των Μοιρών, όπου γνωρίστηκε με την κόρη του την Κλειώ. Παντρεύονται το 1953 και αποκτούν 2 γιούς και 2 κόρες. Σήμερα έχουν 8 εγγόνια. Από τη χρονική περίοδο αυτή γίνεται μόνιμος κάτοικος Μοιρών, όπου ο κόσμος τον αγκαλιάζει ως γνήσιο Μεσσαρίτη και ο ίδιος ανταποκρίνεται.

Το 1957 δημιούργησε το πρώτο του έργο στίχοι, μουσική, εκτέλεση δική του, το συρτό “Όταν κοιμάται ο δυστυχής”. Από το 1961 διακόπτει την καλλιτεχνική του ενασχόληση για λόγους υγείας. Ύστερα από επίμονη παρότρυνση φίλων ξαναρχίζει να παίζει και ταυτόχρονα επιστρέφει στις ζωντανές εμφανίσεις και δισκογραφία.

Μεγάλες στιγμές δισκογραφικά οι συνεργασίες του με τον Μανιά, Κακλή, Κρασαδάκη, Σκουλά, Σταματογιαννάκη, Αγγελάκη όλοι τους μεγάλες φωνές.

Στην καλλιτεχνική του πορεία είχε να παρουσιάσει πλούσια δραστηριότητα στην διάρκεια της οποίας προσπάθησε να εξελίξει και να αναπτύξει την τεχνική του με τελικό αποτέλεσμα την δημιουργία της δικιάς του “σχολής” στο παίξιμο της κρητικής λύρας.

Η τεχνική του χαρακτηριζόταν από ποικίλες και γρήγορες εναλλαγές ενώ η ποιότητα του ήχου είχε μια έντονη γλυκύτητα που σε συναρπάζει. Πολλοί λένε σήμερα, ότι με τη λύρα του Κλάδου μερακλώνουν, ενθουσιάζονται, είναι η λύρα που τους αρέσει και τους ταξιδεύει σε κόσμους παραμυθένιους και παραδεισένιους.

Ο Κλάδος ταξίδεψε πολλές φορές στο εξωτερικό και ενθουσιάστηκε με τη διατήρηση της παράδοσης και των εθίμων τη Κρήτης στην ομογένεια. Είχε τιμηθεί πάμπολλες φορές για την προσφορά του από διάφορους δήμους- κοινότητες- συλλόγους. Στη λύρα του βρίσκουν την λεβεντιά, την περηφάνια και το μεγαλείο του Κρητικού λαού.

Επίσης είχε εκλεχτεί αντιδήμαρχος Μοιρών και δύο φορές Δημοτικός Σύμβουλος. Παράλληλα είχε δημιουργήσει βιοτεχνία παγωτών “Λύρα” και εργοστάσιο ζαχαροπλαστικής στις Μοίρες..

Ο Λεωνίδας Κλάδος, έφυγε από τη ζωή στις 12 Νοεμβρίου 2010, σε ηλικία 86 ετών».

Στο σημερινό δισκάκι, λαούτο και τραγούδι ο Μανώλης Κακλής

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

434. PARLOPHONE B.74178 ΛΙΑΠΗ(ΑΝΑΔΙΩΤΗ) ΕΛΕΝΗ- ΑΝΕΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ 1949

Λιάπη (Αναδιώτη- Αναδιώτου) Ελένη- Ανεστόπουλος Γιώργος PARLOPHONE B.74178 Ποιός θέλει να δει όμορφες (Καλαματιανός) - Κλαίνε οι κάμποι τα βουνά (Τσάμικο) 1949- 78rpm- 10''

 

«Η Ελένη Λιάπη Αναδιώτη (βλέπε και αναρτήσεις 65, 125 και 226) γεννήθηκε το 1924 στον Κονιάκο Φωκίδας.

Στο σχολείο ήταν άριστη μαθήτρια. Σχολείο σχολείο βοηθούσε όμως και την κυρά Ζωή σ' όλες τις δουλειές του σπιτιού, βλέπεις υπήρχαν εφτά άντρες στο σπίτι, τι να πρωτοκάνει η μάνα, αλλά πάνω απ' όλα τραγουδούσε, κάθε ώρα κάθε στιγμή, ότι κι' αν έκανε, από πολύ μικρή, τραγουδούσε, στις γιορτές, στα παρασπόρια, είχε βλέπεις το χάρισμα, είχε μια υπέροχη φωνή. Το 1932, ένας χωριανός, ο Παπαδημητρίου, έφερε στον Κονιάκο ένα γραμμόφωνο, το μοναδικό στο χωριό, κι' η Ελένη, που έμενε απέναντι, άκουγε με τις ώρες τα τραγούδια του γραμμοφώνου, τα κατέγραφε στο παιδικό της μυαλό και τα τραγουδούσε, και τα τραγουδούσε υπέροχα, όλοι είχαν να το πουν.

Όταν τέλειωσε το δημοτικό με άριστα φυσικά, ο Δάσκαλος κάλεσε τον πατέρα της και του είπε πως το κορίτσι έχει πολλές δυνατότητες και καλό θα ‘ταν να σπουδάσει, κι' ο κυρ Βαγγέλης καμαρώνοντας για την κόρη είπε στο Δάσκαλο πως κάτι θα κάνει για το κορίτσι και πως θα το ‘στελνε στην Αθήνα, όπου είχαν πάει τα μεγαλύτερα αγόρια του και δούλευαν, ενώ είχε και συγγενείς που θα νοιάζονταν για την Ελένη, η μάνα όμως ούτε ν' ακούσει δεν ήθελε, να στείλει τη μοναχοκόρη στην...ξενιτειά, κοριτσάκι πράμα, κι' ύστερα την είχε συντροφιά και βοηθό.
Τα δύσκολα χρόνια της κατοχής βρήκαν την Ελένη στην Αθήνα, εκεί στην Άνω Ν.Σμύρνη, όπου ο πατέρας της είχε πάρει οικόπεδο, και τ' αδέρφια της είχαν τις δουλειές τους, ενώ το χάρισμα της Ελένης είχε γίνει πια πολύ γνωστό, κι' όλοι την καλούσαν στις γιορτές να τραγουδήσει, κι' η Ελένη κοριτσάκι 16χρονο τότε, άκουγε τα τραγούδια και με το πρώτο τα τραγουδούσε, χωρίς βέβαια να γνωρίζει μουσική, είχε το χάρισμα, το μουσικό..αυτί, το ένστικτο.

Η φήμη της βέβαια άρχισε ν' απλώνεται και πέρα απ' τον οικογενειακό και φιλικό περίγυρο, κι' όλοι έλεγαν πως πρέπει να την ακούσουν κάποιοι ειδικοί, και να βρει το δρόμο της, έτσι κι' έγινε. Εκεί στα 1942, ένας γνωστός μουσικός, ο Ανδρέας Χαρμαλιάς, απ' τα καλύτερα κλαρίνα της εποχής, ζήτησε να την ακούσει κι' αμέσως της πρότεινε να την πάει στο Ραδιοφωνικό σταθμό να την ακούσουν, έτσι κι' έγινε, πήγαν την άκουσαν κι' ενθουσιάστηκαν, έτσι άρχισε η συνεργασία της με το Ελληνικό Ραδιόφωνο, όπου γνώρισε και τον παλαιστή τον Θανάση Καμπαφλή, που τραγουδούσε δημοτικά τραγούδια και άρχισε να εμφανίζεται στις εκπομπές παραδοσιακής μουσικής του Σίμωνα Καρά, που είχε τακτικές εκπομπές Δημοτικού τραγουδιού στο ραδιόφωνο, ενώ το όνομά της είχε γίνει πια πολύ γνωστό στους κύκλους του Δημοτικού τραγουδιού, η φωνή της άρεσε πολύ κι' άρχισαν να την  πλησιάζουν και να της γίνονται προτάσεις για να μπει στη δισκογραφία, ενώ παρότι είχε πάμπολλες προτάσεις δεν τραγούδησε επαγγελματικά σε μαγαζιά, ήταν επιλογή της .

Είχε μπει πια η Ελένη, για καλά, στο χώρο του Δημοτικού τραγουδιού, χώρο..δύσκολο και περίεργο, όπως όλοι οι καλλιτεχνικοί χώροι, με τις προκλήσεις, τις σειρήνες και τον κίνδυνο του καλαμοκαβαλικέματος, άντεξε όμως σ' όλα αυτά, τα ξεπέρασε, γιατί είχε απέραντο πάθος για το τραγούδι, και πάνω απ' όλα είχε στέρεες βάσεις και αρχές και φυσικά είχε και τον αμύθητο θησαυρό της, την υπέροχη φωνή της.»

Στη σημερινή γραμμοφωνική πλάκα η Ελένη Λιάπη με το μουσικό ¨ταίρι¨ της, το Γιώργο Ανεστόπουλο στο κλαρίνο.

Αρκετά ταλαιπωρημένη η σημερινή πλάκα, αλλά ο ήχος που βγάζει, στα δικά μου αυτιά με ταξιδεύει στο χρόνο. Δυο πολύ όμορφα τραγούδια από ένα κλασικό ντουέτο στη δισκογραφία των δημοτικών τραγουδιών. Στην παραπάνω φωτογραφία, ο λόγος που κλαίνε οι κάμποι και τα βουνά. Το κολάζ φωτογραφιών από την σελίδα ¨Ελεύθερα βουνά χωρίς αιολικά¨.   

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).

 

 

 

433. ODEON DSOG 2950 ΚΑΡΑΚΩΣΤΑΣ ΝΙΚΟΣ 1963 (Ηχογράφηση 1933)

Καρακώστας Νίκος ODEON DSOG 2950 Ετιά (Τσάμικο) - Γειτόνισσα 1963(Ηχογράφηση 1933)- 45rpm- 7''

 

«Ο Νίκος Καρακώστας γεννήθηκε το 1881(1882 αναγράφετε στην ταυτότητα) ή το Δεκέμβριο του 1885 στην Κρανιά Ασπροποτάμου του νομού Τρικάλων. Δεν είναι ξεκάθαρο το έτος γέννησης καθώς τα αρχεία της κοινότητας κάηκαν από τους Γερμανούς. Ο πατέρας του, Κώστας Καρακώστας, ήταν τσαρουχάς στο επάγγελμα. Στα 5 του χρόνια ο Νίκος κατέβηκε με την οικογένειά του στην Καλαμπάκα για το σχολείο αλλά και για δουλειά. Στα 11 του χρόνια εγκαταστάθηκε με την οικογένεια του στο Δομοκό.
Εκεί, μαζί με τα άλλα του αδέλφια μάθαινε δίπλα στον πατέρα του την τέχνη του τσαρουχά. Το 1905 παντρεύτηκε και από αυτό το γάμο γεννήθηκαν 13 παιδιά. Στην πορεία κατέβηκε στη Λαμία για την ανάγκη των παιδιών να πάνε στο σχολείο. Στο Δομοκό, στα γύρω χωριά αλλά και στη Λαμία είχε ακούσει τους ξακουστούς οργανοπαίχτες της εποχής και ο ήχος του κλαρίνου τον συνεπήρε. Έπιασε στα χέρια του το κλαρίνο σε ηλικία 20 χρονών (ή κατ’ άλλους 25) και άρχισε να μαθαίνει.

Το παίξιμο του ήταν ξεχωριστό, δωρικό, χωρίς περιττά στολίδια και αναδείκνυε στο έπακρο τις μελωδίες των αυθεντικών δημοτικών τραγουδιών.

Είχε πεντακάθαρο και γρήγορο στακάτο παίξιμο με πολλούς δαχτυλισμούς αλλά όχι περιττούς, παρά μόνο εκεί που χρειαζόταν. Έπαιζε με το δικό του μοναδικό τρόπο τραγούδια όλων των περιοχών της Ελλάδας και αυτό ήταν κάτι που τον ξεχώριζε. Έπαιζε τραγούδια της Θεσσαλίας, της Ηπείρου, της Ρούμελης κτλ και τους έδινε ζωή με το κλαρίνο του. Είχε πανελλήνιο ηχόχρωμα. Ήταν εξαιρετικός και στους αυτοσχεδιασμούς, στα βέρσα, στα ταξίμια. Εκεί φαίνεται η δεξιοτεχνία του κάθε παίχτη και η φαντασία του κι εκεί ο Καρακώστας άφησε το στίγμα του με το δικό του μοναδικό τρόπο.
Όπως όλοι οι παραδοσιακοί οργανοπαίχτες ξεκίνησε να παίζει σε πανηγύρια και σε γάμους.

Συνεργάστηκε δισκογραφικά με όλους τους μεγάλους τραγουδιστές εκείνης της εποχής όπως τον Γιώργο Παπασιδέρη, τον Γιώργο Νάκο, την Γεωργία Μηττάκη, Μιχάλη Καλλέργη, Ρίτα Αμπατζή και άλλους. Επίσης πολλά οργανικά κομμάτια με το παίξιμό του έχουν μείνει στην ιστορία. Μαζί με τον Γιώργο Ανεστόπουλο και το Νίκο Ρέλλια έχουν τις περισσότερες συμμετοχές σε ηχογραφήσεις μέχρι το 1950. Το  1925 περίπου τον κάλεσαν να παίξει στο ιστορικό κέντρο παραδοσιακής μουσικής της Αθήνας , στο φημισμένο ¨Έλατο¨. Εκεί ο Καρακώστας άφησε εποχή. Ήτανε μεγάλο όνομα και ο κόσμος πήγαινε να τον ακούσει οπωσδήποτε όταν μάθαιναν ότι έπαιζε εκεί. Ήταν ο μόνος από τους διάσημους παραδοσιακούς οργανοπαίχτες της εποχής ο οποίος δεν πήγε στην Αμερική.

Έφυγε στις 27 Φεβρουαρίου του 1955 πάνω σε ένα αποκριάτικο γλέντι. Είχε ζητήσει να γραφτεί πάνω στον τάφο του: «Εγώ φτωχός γεννήθηκα φτωχός και θα πεθάνω μα μερακλής να γράψετε στον τάφο μου απάνω».

Ο Νίκος Καρακώστας μας άφησε παρακαταθήκη σπουδαίες και αξεπέραστες εκτελέσεις. Μέσα από το κλαρίνο βρήκε τον τρόπο να εκφράσει τις χαρές, τις λύπες, τους καημούς και τα μεράκια του λαού. Για αυτό το λόγο το παίξιμό του είναι μοναδικό, ξεχωριστό και ο ίδιος έμεινε στην ιστορία. Για πολλούς θεωρείται ο κορυφαίος κλαρινίστας που πέρασε ποτέ.»

Ορχηστρικά τα σημερινά κομμάτια. Δυο τσάμικα από τον Καρακώστα, που αντί για Ιτιά χρησιμοποιεί το ¨Ετιά¨. Εξαιρετικός στο κλαρίνο με συνοδεία λαούτου και σαντουριού. Τα τραγούδια ηχογραφήθηκαν το 1933 και κυκλοφόρησαν σε δίσκο Parlophone B-21766 (σε κόκκινες και λευκές ετικέτες). Ευτυχώς ήταν από τα τυχερά και επανακυκλοφόρησαν το 1963 στην Odeon.

Φωτογραφίες και το ηχητικό αρχείο …(εδώ).